مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ترجمه ماشینی : علم و دین سابقه سمینار ساخت پل ها در سال 2009 است، گفتگوی بین دانشمندان برجسته مسیحی و مسلمان که سالانه توسط اسقف اعظم کانتربری برگزار می شود. مقالات این جلد به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه هر دو سنت ایمانی به رابط علم و دین نزدیک شده‌اند و چالش‌های جاری این موضوع را امروز روشن می‌کنند. این جلد شامل گزیده‌ای از متون مرتبط همراه با تفسیری است که متون مقدس، ایده‌های متفکران کلیدی مذهبی و همچنین میراث چارلز داروین را روشن می‌کند.

شناخت رابطه دین، اخلاق و معنویت از جمله مسائل مهم دین ­شناختی و ارزش­ شناختی بوده و در گذر تاریخ محل بگومگوهای زیادی نزد اندیشمندان واقع شده است. در عصر حاضر به ‎ویژه در پی تحولاتی که در غرب جدید رخ نمود، این مسئله با شدت و حدّت بیشتری جان گرفت و نظریه ­های جدیدی پا به عرصه بحث نهاد. از جمله نگره ­هایی که به ­سان شبهه ­ای در برابر دین و کارکردهای آن رخ نمود، گمانه تعارض دین و اخلاق است. در این مقال برآنیم به روش توصیفی- تحلیلی تقریر نیچه و راچلز از انگاره فوق و پیشنهاد عملی هاسپرز در این زمینه را مرور کرده، به بحث و بررسی بنشینیم. ماحصل تحقیق این است که پنداره تعارض نه در حوزه معرفتی و درون‏مایه ­ها و آموزه ‏های اخلاقی و دینی درست می­ نماید و نه در ساحت دین­ورزی و انجام فعل اخلاقی؛ بلکه در حوزه نخست اخلاق جزئی انفکاک ‏ناپذیر از دین بوده و در عرصه عمل نیز بین آن دو نسبت تلازم برقرار است و اخلاق گسسته از دین تنک ‏مایه، سست‏ بنیان و فاقد پشتوانه­ های معرفتی و انگیزشی لازم است.

تلاش‌های بسیاری برای ایجاد همگرایی میان ادیان صورت گرفته است از جمله تلاش‌های استراتژیک، مانند تدابیری برای اتحاد در مقابل دشمن مشترک، تلاش‌های وجودشناسانه و معرفت‌شناسانه مانند نظریات پلورالیستی و تلاش‌هایی اخلاق‌محور همچون بیانیه‌های اخلاق جهانی. تمام این راه‌های مختلف که هریک با انگیزه‌ها و مبانی متفاوت از دیگری ارائه شده‌اند، در یک مطلب مشترک‌اند؛ آن عبارت است‌ از به تصویر کشیدن محور یا محورهایی به عنوان وجه مشترک باورها، اعتقادات و یا اصول اخلاقی مخاطبان یک نظریه و دعوت همگان به گردآمدن حول این محورها. رویکرد‌های استراتژیک که بیشتر در حوزۀ رفتارها و عواطف اجتماعی متمرکزند، با برجسته‌سازی آموزه‌های اصلی مشترک میان ادیان و مذاهب، رویکرد‌های وجودشناسانه و معرفت‌شناسانه با توسعه در مفاهیم غایی ادیان و اتحادبخشی به آنها و رویکرد‌های اخلاقی با ارائۀ اصول مشترک اخلاقی میان ادیان، به تأسیس این محور اتحاد و همگرایی حول آن اقدام می‌کنند. به هرحال در تمام این رویکردها، یافتن وجه مشترک در جنبه‌ای از هر دین راه حل مشکل تعدد ادیان و عقاید دانسته شده است. درحالی که از یک طرف یافتن وجه مشترکی معقول و قابل انتساب به تمام ادیان، مشکل اصلی این نظریات است و از طرف دیگر پدیدۀ بی‌دینی در این نظریه‌ها مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. در این مقاله با روش توصیفی بخش عمده ای از تلاش ها برای همگرایی ادیان بررسی و سپس به تحلیل خلا موجود در آنها پرداخته شده است. درنتیجه مبنای «تسلیم بودن در برابر حقیقت» یا تقویت روحیۀ «حق محوری» به عنوان ابتدایی‌ترین محور همگرایی ارزشی معرفی شده است. یافته این پژوهش این است که نتیجه حاصل در این مقاله برخلاف تمام مبانی موجود، بی‌نیاز از یافتن وجه مشترک میان ادیان است و بی‌دینی را نیز همچون دینی پرتعداد در جهان در ذیل شمول خود جای داده است.

ترجمه ماشینی : این کتاب سه رویکرد به عقل عمومی و فضای عمومی اعطا شده به ادیان را مقایسه می‌کند: پلتفرم لیبرال یک اجماع همپوشانی که توسط جان رالز پیشنهاد شده است، بازنگری‌بندی اخلاقی گفتمان یورگن هابرماس درباره جهان‌شمولی کانت و تحقق آن در حوزه عمومی، و بنیان‌گذاری مشترک. نقشی که پل ریکور به سنت های خاصی نسبت می دهد که فرهنگ آنها و اعتقادات شهروندان را شکل داده است. مقدمات مواضع آنها در چهار جنبه مورد تجزیه و تحلیل قرار می گیرد: (1) چارچوب هنجاری که کارکرد خاص عقل عمومی را تعیین می کند. (2) انسان شناسی و نظریه های عمل آنها. (3) ابعاد زندگی اجتماعی و مشخص شدن آن در چارچوب سیاسی دموکراتیک. (4) دیدگاه‌های متفاوتی از دین که از این عوامل ناشی می‌شود، از جمله درک آن‌ها از جایگاه ادعاهای حقیقت متافیزیکی و دینی، و نقش دین به‌عنوان یک عمل و اعتقاد در جامعه کثرت‌گرا. دریافت‌ها و نقدهای اخیر به زبان‌های انگلیسی و آلمانی مورد بحث قرار می‌گیرند: فیلسوفان و الهی‌دانان در مورد گستره عقل عمومی، و وظیفه ترجمه از سنت‌های ایمانی، و همچنین نقشی که ممکن است در تنوع فرهنگ‌های جهانی برای شکل دادن به یک مشترک داشته باشند، بحث می‌کنند. افق جهان وطنی

ماکس وبر در حوزۀ جامعه‌شناسی دین، به مطالعۀ جامع و مفصّل ادیان سراسر جهان اقدام و پیوندهای میان ادیان گوناگون و گروه‌های خاص اجتماعی و تأثیر انواع دیدگاه‌های دینی بر سایر جنبه‌های اجتماعی نظیر رفتار اقتصادی را بررسی کرده است. یکی از جنبه‌های مثبت و بی‌نظیر جامعه‌شناسی دین وبر، نوع‌شناسی دینی وی و برساخت انواع مثالی نگرش‌های دینی سه‌گانۀ زهد در دنیا، زهد فارغ از دنیا و عرفان دنیاگریز است. مسئلۀ پژوهش حاضر از این امر نشئت گرفته که وبر، صوفیه را در نوع مثالی عرفان دنیاگریز جای داده است و حال آنکه به نظر می‌رسد که این دیدگاه با واقعیات تاریخی تصوف و بزرگان صوفیۀ ایران همخوانی نداشته باشد. بنابراین با استفاده از روش اسنادی و بررسی متون و منابع تاریخی مرتبط، به بررسی حیات دنیوی برخی بزرگان طریقت نعمت‌اللهی در ایران اقدام شد. یافته‌ها نشان می‌دهند که برخلاف دیدگاه وبر، این مرشدان صوفی، هم به کار اشتغال داشته‌ و هم در امور اجتماعی و انجام اعمال خیر و عام‌المنفعه کوشا بوده‌اند و نیز به تحصیل و تدریس علوم زمانۀ خود اهتمام داشته‌اند. بر همین اساس، انواع مثالی سه‌گانۀ وبر در نوع‌شناسی دینی وی، با نوع مثالی چهارمی موسوم به عرفان جامع‌، که مصداقش صوفیه هستند، تکمیل شدند.

ترجمه ماشینی : این مطالعه این تز را پیش می برد که دعا را می توان به عنوان کلید ساختارهای اساسی جزم شناسی کلیسایی کارل بارت درک کرد. تمرکز ویژه بر این پرسش است که چگونه انسان ها باید به عنوان سوژه های فعال و پذیرا در مواجهه با خدا تلقی شوند. بنابراین، در توسعه استدلال، یک عملکرد کلیدی به مفهوم متقابل نسبت داده می شود. در این افق، رابطه میان دادخواست - که برای بارت محوری است - و پاسخ (به عنوان تحقق رابطه الهی) تحلیل می شود. در این میان، لقاء با خدا از طریق عریضه ابراز نیاز انسان با تبدیل دعا به حمد، به طور مثبت تحقق می یابد. در اینجا، یک ساختار هرمنوتیکی بنیادین بارت آشکار می‌شود - بارت می‌خواهد تجربه دینی در دعا را از طریق مضمون‌سازی نکردن آن عدالت کند. با این حال، به طور غیرمستقیم از طریق اظهارات جزمی الهیات او تکرار می شود.

ترجمه ماشینی : دو گرایش متضاد، قدرت فکری عصر ما گسترش جهان بینی های طبیعت گرایانه و ارتدکس های مذهبی را نشان می دهد. پیشرفت در بیوژنتیک، تحقیقات مغز و روباتیک راه را برای نفوذ یک خودفهمی عینی علمی افراد به زندگی روزمره باز می کند. برای فلسفه، این گرایش با چالش طبیعت گرایی علمی همراه است. در عین حال، شاهد احیای غیرمنتظره سنت های دینی و سیاسی شدن جوامع مذهبی در سراسر جهان هستیم. از منظر فلسفی، این احیای انرژی‌های دینی چالشی برای نقد بنیادگرایانه اصولی است که زیربنای درک پسامتافیزیکی غرب مدرن از خود است. تنش بین طبیعت‌گرایی و دین موضوع اصلی این کتاب جدید بزرگ توسط یرگن هابرماس است. از یک سو، او برای درک طبیعی مناسب از تکامل فرهنگی استدلال می کند که خصلت هنجاری ذهن انسان را رعایت می کند. از سوی دیگر، او خواستار تفسیر مناسبی از تأثیرات سکولاریزه‌کننده فرآیند عقلانی‌سازی اجتماعی و فرهنگی است که به‌طور فزاینده‌ای توسط قهرمانان ارتدکس‌های دینی به‌عنوان یک تحول تاریخی خاص غرب محکوم شده است. این تأملات در مورد اهمیت پایدار دین و محدودیت‌های سکولاریسم در شرایط عقل پسا متافیزیکی، صحنه‌ای را برای پرداخت گسترده‌ای به اهمیت سیاسی تساهل مذهبی و مشارکت تازه‌ای در بحث‌های جاری درباره جهان‌وطن‌گرایی و قانون اساسی برای جامعه بین‌المللی ایجاد کرد.

آگاهی از چیستی و منشأ اختلافات دینی، بر موضع نظری و عملی ما نسبت به مسئلۀ تنوع دینی بسیار مؤثر است. اما به اعتراف منابع رسمی تاریخ ادیان، موضوع منشأ دین و به‌تبع آن منشأ اختلاف دینی، متعلق به ماقبل تاریخ و فراتر از اندیشۀ بشری است. درحالیکه با رویکرد واقع‌گرایی مؤلف‌محور به قرآن کریم می‌توان گزارش‌هایی متواتر و واقع‌نما از اولین اختلافات دینی به‌دست ‌آورد. از این منظر، پژوهش حاضر با هدف واکاوی هستی‌شناختی نخستین اختلاف‌های دینی و عوامل پیدایش آنها با روش توصیفی- تحلیلی به این مسئله می‌پردازد که ماهیت اختلافات دینی که به تعدد و سپس تکثر دین می‌انجامد، چیست و علت/منشأ آنها چگونه تبیین می‌شود؟ براساس یافته‌های پژوهش حقیقت تنوع دینی، «تفرق دین» است و مهم‌ترین منشأ غیرمعرفتی تفرق دین «بغی اجتماعی» است که از سویی بر بستر عوامل غیرمعرفتی فردی چون فساد و ستمگری (ظلم)، حسادت و برتری‌جویی (علوّ) سامان یافته و از سوی دیگر عوامل معرفتی آن توسط گروهی از طبقه متنفذان و اعیان جامعه، در قالب توجیهات شبه‌عقلانی ناشی از جحد (انکار پس از علم) و شکاکیت (تردید پس از علم) نسبت به ارکان معرفتی دین، با حربة «تحریف معیارهای عقلانیت و معرفت» فراهم شده است؛ این جهالت گسترده، خلاف اراده، حکم و رضایت الهی، اما ذیل علم، قدر و قضای الهی صورت گرفته است. نتیجۀ دریافت مذکور، طرح نظریاتی دربارۀ حقانیت و نجات‌بخشی ادیان است که مطابق واقعیات متواتر تاریخ، ناظر بر مراتب تشکیکی دین الهی، هماهنگ با آموزۀ امرٌ بین‌الأمرین و تجویزگر دینداری پویا و متکامل باشد.