جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

نظریات شخصیت مهم‌ترین نظریات روان‌شناسی هستند. در روان‌شناسی اسلامی جایگاه یک نظریه شخصیت بنیادین خالی است. آیه 29 سوره زمر که شخصیت متشتت انسان مشرک و شخصیت یکپارچه انسان موحد را مقایسه کرده، می‌تواند محور یک نظریه شخصیت باشد. در مقاله حاضر، این ظرفیت واکاوی شده و با مؤیداتی از سایر آیات و روایات، «نظریه شخصیت توحیدی» با استفاده از روش تحلیل محتوا و روش نظریه‌پردازی قیاسی تدوین شده است. این نظریه ظرفیت توضیح آسیب‌شناسی روانی، رشد روانی، چهارچوبی برای روان‌درمانی و اهداف مهمی مانند رضایت از زندگی و بهزیستی روان‌شناختی را دارد. امتیاز این نظریه بر نظریات روان‌شناسی متعارف آن است که تقلیل‌گرایانه نبوده، بلکه کل‌نگر و جامع است و می‌تواند برای عناصر محوری سایر نظریات مانند عقده حقارت، مهرجویی، رقابت‌طلبی، توجه‌طلبی، نیازهای روان‌شناختی، معناجویی، کمال‌جویی و انتخاب، توضیح و راهکار ارائه کند. این نظریه در تقسیم‌بندی نظریات شخصیت در طبقه نظریات روان‌تحلیلی قرار می‌گیرد. در این مقاله انتقاداتی به نظریه مطرح و پاسخ داده شده است.

یکی از عرفای گمنام قرن نهم شرف‌الدین علی یزدی است که به­واسطة اثر معروف خود، ظفرنامه تا‌‌‌‌‌‌کنون به عنوان مورخی شهیر از وی یاد­شده؛ هرچند کشف آثار و تحقیقات معاصر ابعاد دیگر شخصیت علمی‌او را هویدا کرده­است لیکن معرفی نسخة خطی تازه­یاب رساله تهلیلیة «التوحید من نفس الرحمن» سبب پیدایی و شناخت وجهة عرفانی این مورخ، ادیب، ریاضی­دان، منجم، لغوی و موسیقی­دان یزدی شده که تا کنون مهجور مانده­است. در این پژوهش ضمن واکاوی زندگی و شخصیت معنوی شرف‌الدین علی یزدی کوشش­شده­است با بررسی‌اندیشه­های عرفانی وی در سه مقولة اساسی خداشناسی، هستی­شناسی و انسان­شناسی، منظومة عرفانی این دانشمند تبیین شود. شرف‌الدین علی یزدی قائل به وحدت ذاتی در ضمن کثرات رتبی است و آفرینش عالم را که صورتی از نَفَس رحمانی است، نمایشی مترتب بر ظهور اسمای حسنی و بر مدار عشق می‌داند. قرائن و شواهد تاریخی حکایت از تبعیت وی از شاه نعمت­الله ولی در سلوک داشته و طی طریق در کنار اشتغالات سیاسی و اجتماعی وی بسیار بارز و حائز اهمیت است.