جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

ایده علم دینی در نیم قرن گذشته در فضای علمیِ نه تنها جهان اسلام، که حتی در دیگر ادیان مطرح بوده است. اساتید و پژوهشگران بسیاری از ابعاد مختلف به بررسی این ایده پرداخته‌ و در باب معناداری، امکان یا امتناع؛ ضرورت، مطلوبیت و چگونگی دست‌یابی به علم دینی بحث کرده‌اند. علیرضا شجاعی‌زند از اساتیدی است که در آثار مختلف، به خصوص در مقاله «نقد درون گفتمانی ایده علم دینی» به نقد ایده علم دینی به معنای عام و علوم انسانی اسلامی به معنای خاص پرداخته ‌است. در این مقاله پس از طرح ادله ایشان در نقد ایده علم دینی، ملاحظاتی چند در ارتباط با آن مطرح می‌گردد و نشان داده می‌شود که هیچ یک از این ادله نمی‌تواند امکان یا مطلوبیت ایده علم دینی به معنای عام را نفی کند و نقد‌های شجاعی زند تنها به یک تقریر خاص از ایده علم دینی وارد است.

ترجمه ماشینی: این اولین بررسی جامع به زبان انگلیسی در مورد دین زرتشتی، یکی از قدیمی ترین ادیان زنده است * به طور مساوی به پنج بخش موضوعی تقسیم شده است که با مقدمه ای از زرتشت/زرتشت شروع می شود و با تلاقی دین زرتشتی و سایر ادیان پایان می یابد. مطالعات زرتشتی با مشارکت 34 مرجع بین‌المللی از 10 کشور * زرتشتیان را به‌عنوان مجموعه‌ای از پدیده‌های پویای تاریخی و زمینه‌ای معرفی می‌کند که منعکس‌کننده روند کنونی دور شدن از ذات‌گرایی متنی در مطالعه دین است.

ترادف از مسائل بنیادین در روابط مفهومی است و بازنگری در مفهوم و ادله وجود یا عدم وجود آن نقشی مهم در فهم دقیق گزاره­های دینی دارد. اساس بسیاری از اختلاف نظر اندیشمندان به تفاوت در تعریف از ترادف باز می­گردد. قرآن­کریم مهم­ترین منبع برای دستیابی به مفهوم ترادف و ادله عدم وجود آن است. ازاین­رو، در پژوهش حاضر تلاش شده است با روش تحلیل محتوا، مفهوم ترادف و ادله آن در قرآن بررسی شود. نتیجه پژوهش نشان می­دهد، اعجاز ادبی، إحکام و اطلاق امر به تدبر در قرآن از مهم­ترین دلایل قرآنی اصل عدم ترادف هستند. همچنین، اعتقاد به اصل عدم ترادف آثار اعتقادی و تربیتی مهمی را در تفسیر مفردات و ترکیبات قرآن به همراه دارد. در این پژوهش با توجه به ادله قرآنی، قلمرو این اصل را از مفردات به ترکیبات ناقص و ترکیبات کامل نحوی، گسترش داده و از این طریق از اختلاف معنایی و مغفول ماندن پیام­های مهم از سوی مفسران پرده برداشته است و نقش چنین اصلی را در فهم معارف به صورت نمونه به عنوان یک روش مهم در ترجمه و تفسیر متون تبیین نموده است.

چکیده ماشینی: هر متنی، با هر موضوعی، خوانش خاص خود را می‌طلبد و خوانش هم به نوبه خود نیازمند فهم است، اما فهم از خواننده‌ای به خواننده دیگر متفاوت است؛ این همان چیزی است که فرآیند فهم را نسبی، چندگانه و متفاوت در عین حال می‌کند. متن دینی اسلامی از جمله مهم‌ترین متونی است که خوانده شده و تلاش برای فهم، تفسیر و سپس تأویل آن توسط فقهاء، علمای کلام و حتی فلاسفه انجام شده است. مقاله علمی ما همین‌جا به بررسی و تحلیل مسئله تأویل متن دینی در فرهنگ اسلامی، به‌طور خاص نزد علمای کلام، می‌پردازد و در این مسیر فرقه معتزله را به‌عنوان نمونه انتخاب کرده‌ایم که هدف ما از این کار آشنایی با تمامی ابعاد میراث دینی‌مان است، و این از طریق رابطه مؤول با متن حاصل می‌شود.

چکیده ماشینی: هدف این مقاله روشن کردن مفهوم «جهان‌های ممکن» از دیدگاه‌های مختلف است. بعضی مسائل را نمی‌توانیم ضروری بدانیم (صحیح یا غلط)، و به نظر می‌رسند که واقعیت‌هایی با ویژگی دوگانه هستند، یعنی ممکن است رخ دهند یا رخ ندهند. برخی اینها را موجودیت‌های زبانی مجرد می‌دانند چون در واقعیت محقق نشده‌اند، و برخی دیگر آن‌ها را موجودیت‌های واقعی مانند پدیده‌هایی که در دنیای واقعی رخ می‌دهند می‌دانند. پس طبیعت مسائلی که به جهان «ممکن» تعلق دارند چیست؟ آیا آن‌ها موجودیت‌های زبانی مجرد هستند یا موجودیت‌های واقعی؟

بی‌تردید خواجه نصیرالدین طوسی از نوادر و نوابغ علمی جهان اسلام است. این شخصیت برجسته درزمینۀ علوم مختلفی نظیر فلسفه، کلام، منطق، ریاضیات و نجوم صاحب‌نظر بوده است و نظریات علمی وی در مواضع متعددی جنبۀ ابداعی و تأسیسی دارد. در میان آثار علمی خواجه نصیرالدین طوسی، کتاب «اوصاف الاشراف» درزمینۀ عرفان و سیروسلوک عملی از جایگاه خاصی برخوردار است؛ چه اینکه خواجۀ طوسی که بیشتر به‌عنوان دانشمندی کلامی‌فلسفی شناخته می‌شود، در این کتاب در قامت عارفی مبرز ظاهر گشته و به‌نحوی نسبتاً مفصل به تبیین مقامات و منازل سیروسلوک در عرفان عملی می‌پردازد. به‌نحوی که می‌توان اثر او را در قالب یک نظام‌واره و الگوی عرفان عملی معرفی نمود. در این اثر، خواجه به معرفی یک نظام سلوکی عرفانی با مؤلفه‌های مشخص نظیر «نیت و تفکر»، «صدق»، «انابت»، «محبت»، «مراقبت و محاسبه»، «اخلاص»، «توحید» و... می‌پردازد. هدف نوشتار پیش رو آن است که ضمن تبیین هریک از مؤلفه‌های فوق، آن‌ها را در سنجۀ حکمت و برهان نیز بسنجد تا جنبۀ عقلانی و استدلالی این مؤلفه‌ها آشکار گردد و مشخص گردد که برخلاف برخی از دیدگاه‌ها، میان دستورالعمل‌های سلوکی و عرفانی با آموزه‌های عقلی تباین وجود ندارد.

تعیین و تبیین روش کشف معارف دینی و شیوۀ ارزیابی آن‌ها از مسائل مهم دین‌شناسی است. در این باره این سئوال مطرح است که آِیا معارف بشری غیردینی در فهم و کشف معارف دینی نقش دارد یا خیر. در پاسخ به این مسئله ازسوی دانشمندان اسلامی دیدگاه‌های گوناگون پدید آمده است. بر اساس برخی دیدگاه‌ها، معارف بشری هیچ نقشی در کشف معارف دینی ندارند و طبق دیدگاهی دیگر، همۀ معارف بشری در این باره موثرند. دیدگاه دیگری نیز بر تباین و جدایی معارف دینی از فلسفه و عرفان تأکید دارد. یکی از دیدگاه‌هایی که در پاسخ به این مسئله طرفداران زیادی پیدا کرده است، دیدگاه حکمت متعالیه است. طبق این دیدگاه نه‌تنها فلسفه و عرفان که از علوم بشری به شمار می‌آید در کشف معارف دینی نقش دارد، بلکه برهان (فلسفه)، عرفان و قرآن یکی بوده و محتوای فلسفه و عرفان با محتوای قرآن کریم انطباق دارند. در این نوشتار با روش توصیفی‌تحلیلی این دیدگاه از جهات مختلف مورد نقد و بررسی قرار گرفته است.