جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

مسئله انسان و شناخت او، موضوع پردامنه‌ای است که پیشینه آن به درازای تاریخ بشر برمی‌گردد. در طول تاریخ، مکاتب و دیدگاه‌های فراوانی در این زمینه، در شرق و غرب مطرح شده و لذا انسان‌شناسی، با رویکردها و روش‌های گوناگونی پدیدآمده است. از افرادی که در این زمینه تلاش‌هایی نموده‌اند ", الکسیس کارل دانشمند پزشک و زیست‌شناس فرانسوی است که در مورد انسان، اعم از روح و جسم او و فلسفه زندگانی، صحبتهایی قابل‌تأمل دارد و قابل‌مقایسه با دیدگاه علامه طباطبایی عارف فیلسوف فقیه و اسلام‌شناس ایرانی است که مبانی انسان‌شناسی او آثار و نتایج ارزنده‌ای در بُعد فردی و اجتماعی انسان دارد؛ لذا چنین مقایسه‌ای اهمیت پیدا می‌کند. این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی و مقایسهای، درصدد ارزیابی و مقایسه نظرات الکسیس کارل در مورد انسان، باتوجه‌به مبانی دینی و فلسفی علامه طباطبایی است که شامل مواردی همانند: چیستی انسان، اهمیت شناخت خود، قابلیتها و نیازهای انسان، خصوصیات و سرشت او، رابطه انسان با تکامل و خدا و دین، فلسفه زندگانی، عوامل وصول به سعادت و عوامل انحطاط انسان، (در سه مبحث کلی چیستی و فلسفه آفرینش انسان، ابعاد وجودی انسان، و تکامل انسان) است همچنین این مقایسه، در قالب داستان نیز به تصویر درآمده است؛ چون داستان ابزاری مؤثر برای القای تفکر و بینش محسوب می‌شود؛ و بسیار موردعلاقه و توجه رده‌های مختلف سنی و اقشار گوناگون علمی و فرهنگی است. داستان درباره خانواده‌ای لبنانی الاصل با دیانت مسیحی، متشکل از پدر، مادر، دو دختر به نام سیرین و سارا و یک پسر به نام سامی است. سیرین به علت گرفتن بورسیه تحصیلی همراه با سامی به فرانسه می‌رود؛ اما در جایی دور از همدیگر به سر می‌برند و اتفاقات عجیبی در فرانسه برای هریک رخ می‌دهد که مسیر زندگی و آینده آنها را تغییر می‌دهد. سیرین به بیماری سختی دچار می‌شود. در فرایند این بیماری، آشنایی و مطالعه آثار و دیدگاه‌های انسان‌شناختی الکسیس کارل، آشنایی با امام هشتم شیعیان و سفر به مشهد، آشنایی با علامه طباطبایی و آثار و دیدگاه‌های انسان‌شناختی ایشان توسط سیرین رخ می‌دهد که منجر به تحول دیدگاه او می‌شود سامی نیز در فرانسه جذب گروه‌های افراطی شده و به او مأموریت داده می‌شود تا یک عمل انتحاری در مسجد مسلمانان شیعه انجام بدهد؛ اما از قضا همان روز خواهر کوچکش ",سارا", برای نماز آنجا است تا بیشتر درباره شیعه، مفهوم معجزه و سایر مفاهیم از منظر شیعه بداند. پس از این حادثه، سیرین نظرش را در مورد اسلام می‌گوید.

از جمله موضوعات در مباحث انسان پژوهی، تحقیق درباره تفاوت های طبیعی و تکوینی زن و مرد است، چه آنکه بررسی این تفاوت ها، همان گونه که وحدت انسانی آنها را می رساند، بیان گر ناهمگونی کارکردهای آنان خواهد بود. از سوی دیگر علاوه بر آموزه های دینی، تفاوت های طبیعی و تکوینی متعددی از نظر علوم پزشکی و روان شناسی میان زن و مرد به اثبات رسیده است. در این پژوهش ابتدا به تحلیل تفاوت های طبیعی زن و مرد از منظر علوم طبیعی و مفاهیم دینی پرداخته و در نهایت تحلیلی درباره پیامدهای رویکردهای یگانه انگارانه زن و مرد ارائه خواهد شد.

دیدگاه صحیح درباره پدیده وحی این است که وحی حقیقتی است الاهی که از سوی خداوند تعالی بر برخی از بندگان برگزیده‌ اش نازل شده است تا راهنمای دور افتادگان قافله کمال باشند. رهیافت دیگری نیز در تفسیر وحی ارائه شده که عبارت است از وحی نفسی. بر اساس این دیدگاه، وحی پدیده‌ای است بر آمده از نفس و وجود انسان و انعکاسی است از ضمیر ناخودآگاه بشر. صاحبان این تفکر به علت عدم درک وحی حقیقی و منشأ الاهی آن به این دیدگاه روی آورده‌اند که گروهی از دانشمندان غربی از جمله معتقدان به این تفکر هستند. البته این گروه از اندیشمندان برای این تفسیر از وحی هیچ دلیل عقلی و نقلی‌ای ارائه نکرده‌اند و صرفاً به ادعا اکتفا کرده‌اند. از سوی دیگر، دلایل قطعی و خردپسند برای اثبات وحی قرآنی ارائه شده است. همچنین رویکرد وحی نفسی لوازم و پیامدهای منفی دارد.

در بعضی از کتب روایی و تفسیری، برای سوره‌ها و برخی آیات قرآنی، خواصی را آورده‌اند؛ برای شماری از آنها خاصیت اخروی و برای شمار دیگری خاصیت دنیوی و گاه خاصیت اخروی و دنیوی را توأمان نوشته‌اند. تردیدی نیست که قرآن کتاب دنیا و آخرت است؛ نسخه هدایتی است از جانب پروردگار عالم که راه رستگاری و سعات دنیوی را به انسان می‌نمایاند و در آخرت، بندگان صالح و رهروان خالص را به درجات و پاداش‌هایی چندین برابر نوید می‌دهد و کافران و گنهکاران را متناسب با اعمالی که کرده‌اند تهدید می‌نماید.1 پس بشارت و نذارت، هدف و خصوصیت اصلی قرآن است و بدیهی است این دو ویژگی،‌ خواص دیگری را در فکر، اخلاق، رفتار و کردار انسانی ایجاد کرده و او را متحوّل می‌نماید. هر چه اُنس انسان با قرآن بیشتر شود و با تدّبر خوانده شود، به همان اندازه نفوس رحمانی در او اثر کرده و به ویژگی‌های روحی برتری نائل خواهد شد.

مقاله «قرآن و معناى زندگى» معنا و هدف زندگى را در رابطه با فعالیت هاى جزئى و کلى زندگى توضیح مى دهد و با تأکید بر اهمیت معناى زندگى، نگاه کوتاه به خلاء معنایى در غرب مى اندازد و گذشته معنادارى و عوامل کنارگذارى معنا و آثار بى معنایى را در این دیار توضیح مى دهد. و در ادامه چهار دیدگاه و پیشنهاد براى حل مشکل بى معنایى روایت مى کند و سپس به توضیح دیدگاه قرآن پرداخته جایگاه فعلى آن را در زندگى مسلمانان در خور توجه مى داند. در این دیدگاه تمام هستى ـ به شمول انسان ـ نشانه هاى هدایت کننده به خداوند است تا انسان را به سوى خدا بکشاند و او را متقاعد کند که همسو با تمام ذرات هستى در برابر قانون خدا گردن نهد، این تواضع در قالب عبادت مطرح مى شود ـ که مصادیق و مراتب مختلف دارد ـ و سپس تمام زندگى انسان را پوشش مى دهد و روحیه بندگى در پرتو هستى شناسى و باور به معاد اوج فزاینده مى یابد. مقاله در پایان به نگاه قرآن به پیدایش بى معنایى در زندگى مى پردازد و بر این باور تأکید مى کند که هدف قرار دادن زندگى طبیعى انسان را به کام پستى مى کشاند که کارش درندگى و روزى اش تلخ کامى است.