جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

عصمت انبیاء: از باورهای بنیادین مکتب امامیه است که نقش محوری در تبیین فلسفه نبوت، اصول دین و هدایت بشر دارد. این آموزه بر اساس براهین عقلی، قرآنی و روایی، به پاکی کامل انبیاء از گناه، خطا و اشتباه در تمام ابعاد زندگی فردی، اجتماعی و رسالت الهی تأکید دارد. برهان «وثوق و تحقق غرض» یکی از براهین عقلی در اثبات عصمت انبیاء: به شمار می‌آید که بر پایه تضمین هدایت کامل بشری و اعتماد به پیام الهی استوار است. برخی نویسندگان اشکالاتی به این برهان وارد کرده‌اند. در این مقاله، که به روش تحلیلی انتقادی سامان یافته است، پس از تقریر برهان مزبور به اشکالات پاسخ داده شده است.

قرن بیستم میلادی، نقطه عطفی در کیهانشناسی بود. یکی از مسائل اصلی کیهانشناسی در این قرن، نحوه پیدایش جهان است. نظریات مختلفی در این زمینه مطرح شدهاند که نظریه مهبانگ، پرطرفدارترین آنهاست و بر اساس آن، جهان در ابتدا به صورت یک آتشگوی بسیار پر انرژی و چگال بوده که حدود 798/13 میلیارد سال قبل، یک انفجار بسیار شدید در آن رخ داده و به تدریج، جهان کنونی شکل گرفته است. این مسئله، پیامدهای الهیاتی متعددی بهدنبال داشت که یکی از آنها، استفاده از این نظریه در براهین اثبات خداوند از جمله، برهان حدوث است. هدف اصلی این مقاله، تعمیق باور مؤمنانه از طریق تبیین براهین اثبات خداوند و روش گردآوری اطلاعات آن، کتابخانه‌ای و برگهبرداری و روش پردازش، تحلیلی و توصیفی است. دستاورد تحقیق این است که از آنجا که مهبانگ، حداقل، دلالت بر حدوث صورت جهان میکند و تنافی با قانون علیت ندارد، میتوان از آن در برهان حدوث استفاده کرد.

پرسش از «چرایی دین و ارزش معرفتی باورهای دینی» در شمار مهم‌ترین مسائل دینشناختی معاصر است. نظریههای مطرح شده در این باب به تبیین‌های طبیعی و فراطبیعی تقسیم‌پذیراند. از جمله تبیین‌های طبیعی، نظریه «ژن خدا» از دین هَیمر است که میتواند دستاویزی برای طبیعتگرایی و ناواقعگرایی دینی باشد. درمقابل، «فطرت‌مندی دینی انسان» تبیینی فراطبیعتگرایانه و واقعگرایانه از دین فراهم میآورد. از طرف دیگر در نگاه طبیعتگرایانه، فطرت‌مندی دینی به بنیادهای ژنتیک فروکاسته میشود و در این صورت، دلالتی بر حقایق فراطبیعی- از جمله وجود خدا- نخواهد داشت. با توجه به اهمیت این مساله و نقش آن در بنیادیترین پایه‎های اعتقادی دینی، مقاله حاضر بر آن است تا دیدگاه دین هَیمر و دلالت‌های الهیاتی آن را بررسی، و نسبت آن را با نظریه فطرت بازکاود. روش تحقیق به لحاظ مقام گردآوری، کتابخانه‎ای و در مقام داوری، عقلی- تحلیلی خواهد بود. دستاورد تحقیق این است که برخلاف انتظار طبیعتگرایان، نگره ژنتیکی هَیمر هیچگونه دلالت تقلیلگرایانه و تعاندی با واقعگرایی دینی نداشته، بلکه همراه با فطرت‌مندی دینی میتوانند نگرهای دوسطحی را در تبیین دینورزی بشر ایفا کنند. در عین حال، «نظریه فطرت» دلالت‌های الهیاتی مهم‌تری دارد که نگره ژنتیکی هَیمر نسبت به آنها خنثی است

ازجمله محورهای تحقیقاتی مورد توجه خاورشناسان پیرامون کلام اسلامی، مسئله خاستگاه استدلالات کلامی است. برخی از مستشرقان، به‌ویژه مایکل کوک، جک تانوس و الکساندر تریگر، بر آن‌اند که الگوهای استدلالی در علم کلام اسلامی برگرفته از مناظرات مسیح‌شناسانه و متأثر از سنت‌های بیرونی است. از نظر آنان، شباهت‌های صوری میان مناظرات مسیحی و کلام اسلامی، نشانه‌ای از تأثیرپذیری مستقیم مسلمانان از آن سنت‌ها تلقی می‌شود. پژوهش حاضر باهدف ارزیابی انتقادی این دیدگاه‌ها، به بازخوانی شواهد آن پرداخته و با تحلیل تطبیقی متون اولیه اسلامی، اعتبار استدلال‌های ارائه‌شده را بررسی کرده است. یافته‌های این پژوهش که به روش توصیفی–تحلیلی انجام شده، نشان می‌دهد که استدلال‌های آنها از اشکالات جدی رنج می‌برد؛ از جمله: نادیده‌انگاری نقش عقل فطری در شکل‌گیری ساختارهای مشابه، غفلت از شواهد درون‌دینی مانند مناظرات نبوی، و استقراء ناقص بر پایه شواهدی محدود و غیرقطعی. براین‌اساس، مقاله نتیجه می‌گیرد که شباهت‌های موجود میان سنت اسلامی و مسیحی را نمی‌توان به‌مثابه دلیل قاطع بر تأثیرپذیری کلام اسلامی تلقی کرد و بسیاری از این شباهت‌ها، قابل‌تبیین در چارچوب مشترکات وحیانی یا عقل فطری‌اند. در نتیجه، ادعای تأثیرپذیری بیرونی استدلالات کلامی، بدون پشتوانه کافی، فاقد اتقان علمی است.

علم امام و گستره آن از موضوعاتی است که از دیر زمان و با مطرح شدن امامت در جهان اسلام، مورد بحث و کنکاش قرار گرفته است. این موضوع به ویژه در میان علمای شیعی و با رویکردهای مختلف مورد توجه قرار گرفته، و نظریات متفاوت و گاه متعارضی را به دنبال داشته است. این مقاله، به روش توصیفی - تحلیلی و با تبیین و تحلیل ابعاد وجودی امامان اهل بیت: و مجموع ادله‌ی مرتبط با علم ایشان و گستره آن، این نظریه را تقویت می‌کند که امام از جهت وجود ملکوتی، دارای علم تام می‌باشد، و دامنه علم او تمامی معلومات – به جز علم به کنه ذات الهی – را در بر دارد؛ ولی علم امام در نشئه مُلک وابسته به اتصال به وجود نوری و ملکوتی او و بهره‌مندی از آن می‌باشد، و در صوت اتصال کامل، علم او نیز کامل، و در غیر این صورت محدود به مقدار خواست و اراده امام است. البته در برخی موضوعات مانند احکام و معارف دین که ملازم با حیات معنوی و مستمر امام و امت است، علم ایشان به صورت مستمر و دائمی، تام و کامل می‌باشد.

زندگی در عالم برزخ، از جمله حیات سه گانه انسان است که قرآن کریم با صراحت پرده از واقعیت آن برداشته است. برخی اندیشمندان در عین پذیرش عالم برزخ، بر این باورند که آیات قرآن به طور مستقیم دلالت بر عالم برزخ نمی‌کند، بلکه از آیاتی که بر بقای ارواح بعد از مرگ دلالت می‌کند، تنها به دلالت التزامی، می‌توان این عالم را ثابت کرد. این پژوهش که به روش توصیفی تحلیلی سامان یافته است، با استقرای همه آیات ناظر به عالم برزخ و دسته بندی آنها بر اساس نوع دلالت، به این نتیجه دست یافته است که این آیات از جهت چگونگی دلالت، به دو قسم تقسیم می‌شوند؛ برخی از آنها با دلالت مطابقی، و برخی دیگر، با دلالت التزامی بر وجود حیات در عالم برزخ دلالت دارند.