مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

موضوع کتاب حاضر، نقد و تحلیل قرائت «دکتر عبدالکریم سروش» از پلورالیسم دینی است. «در کتاب حاضر، نویسنده سعی نموده با بیانی روشن و متقن، موضوع پلورالیسم دینی را نقد و تحلیل کند و سپس ادلّه ده‌گانه طرح شده در کتاب صراط‌های مستقیم «دکتر سروش» را بررسی و نقادی کند. عنوان بخش‌های کتاب عبارتند از: نگاهی به حقیقت پلورالیسم دینی؛ انگیزه‌های طرح پلورالیسم دینی؛ تفسیرها و قرائت‌های مختلف از پلورالیسم دینی؛ نگرشی کلامی در تعدّد ادیان و مذاهب؛ نقدی بر قرائت «دکتر عبدالکریم سروش» از پلورالیسم دینی؛ دلایل ده گانة دکتر سروش در اثبات پلورالیسم دینی و نقد آن‌ها؛ نکات پایانی و پاسخ‌های دکتر سروش و نقد آن.

نویسنده، در قالب چهار بخش "مفهوم پلورالیسم"، "مفهوم پوزیتیویسم"، "نسبت پلورالیسم با صراطهای مستقیم "و "خاتمیت "را شرح می‌دهد .از منظر او، پلورالیسم به معنی کثرت است .و از این رو، در این مکتب، حق به صورت مطلق در اختیار یک شخص یا یک گروه نیست .حق پراکنده و متکثر است .وی منشا پلورالیسم را اومانیسم می‌داند و خاطر نشان می‌کند که اومانیسم پس از رنسانس شکل گرفت در نهایت به لیبرالیسم رسید و لیبرالیسم هم در دامن خویش پلورالیسم را به وجود دارد .لیبرالیسم سه جلوه دارد که عبارت‌اند از :لیبرالیسم فلسفی، لیبرالیسم اقتصادی، لیبرالیسم سیاسی و پلورالیسم هم میوه‌هایی دارد که از این دسته‌اند" :شکاکیت "و "نسبی‌گرایی ."نگارنده در تعریف پلورالیسم بیشتر به آرای "هیگ "و "استیس "توجه دارد .بخش پایانی کتاب موضوع "خاتمیت "است . نویسنده می‌خواهد به این پرسش پاسخ گوید که "آیا دین اسلام آخرین و کامل‌ترین ادیان هست یا نه؟ اگر اسلام کامل‌ترین ادیان است پس چه طور می‌توان به پلورالیسم باور داشت؟ ."کتاب با طرح نظریه "رودلف اتو "که دین حاوی حیرت و عظمت است خاتمه می‌یابد .

نوشتار حاضر در قالب پرسش و پاسخ تدوین یافته و طی آن کتاب "صراطهای مستقیم/ عبدالکریم سروش "با استناد به آیات قرآن نقد و تفسیر شده است .موضوع برخی از سوالات کتاب بدین قرار است" :تحریف در مفهوم صراط"، "دین و تضاد با کثرت گرایی"، "عدم تاثیر عقل در اختلاف فرهنگ‌ها"، "اسلام و وحدت اندیشه حقیقی"، "تحریف در مفهوم اسلامی "و "ضرر بینش تکثرگرایی ."

نویسنده در بخش نخست این کتاب به بیان زندگی‌نامه‌های فکری "جان هیگ" و "سید حسن نصر" و اندیشه‌های این دو متفکر پرداخته است. وی در فصل دوم به منظور تبیین و توضیح درباره‌ی زمینه یا صنایع آرای این دو متفکر تلاش می‌کند بدین صورت که اوصاف آن منزل و ماوای فکری و معنوی‌ای را که خود این متفکران و اندیشه‌های آن‌ها در آن بالیده‌اند به تصویر کشد. نگارنده در فصل سوم به بیان نقش معرفت قدسی و غیرقدسی در مرتبط ساختن انسان‌ها و عالم هستی با امر غایی یا مرتبط ساختن امر غایی با انسان‌ها و عالم هستی پرداخته است در فصل چهارم عواملی بررسی می‌شود که حاکی از نیاز به رویکردی کثرت‌گرایانه در دین است. در فصل پنجم معقولیت اعتقاد به رویکردی حقیقتا کثرت‌گرایانه، در عین اعتقاد به یک واقعیت متعالی و التزام به هنجارها و ارزش‌های یک دین مشخص، بررسی و تبیین شده است. "مسیحیت و اسلام: جلوه‌های امر غایی"، "گفت و گوی حضوری هیک و نثر" دو مبحث پایانی کتاب هستند.

مسئله کثرت‏گرایی دینی و حقانیت ادیان (پلورالیسم دینی) از مباحث مهم حوزه دین‏شناسی و فلسفه دین بوده، بحث‌های فراوانی درباره آن شده است. آنچه در این مقاله مدنظر است، نگاهی عقلانی و قرآنی برای تکمیل بحث، و نگاه واحد از نظر عقل و نقل به این مقوله است. حاصل نوشتار حاضر آن است که اولاً، از منظر عقلی محال نیست که یک دین حق باشد و ادیان دیگر مورد قبول نباشند، ولی نجات و رستگاری در دین حق منحصر باشد. همچنین باید دانست که رفتار مسالمت‌آمیز با حقانیت دینِ خاص منافاتی ندارد و ثانیاً، این امر ممکن با نگاهی قرآنی تثبیت می‌گردد.

نظريه جان هيك در باب تعدد اديان، نظرية كثر تگرايانه وجودشناختی است كه بر اساس آن همه اديان، را ه هايی معتبر برای رسيدن انسان به حقيقت فی نفسه هستند. خدايان اديان، حقيقت های عند المدرِك و توهم هاي واقع نمايند؛ در حالی كه حقيقت فی نفسه دارای ويژگی هاي جوهری غير قابل بيان و فرامقوله است. ديدگاه هيك، گرفتار مشكلات متعددی است. نظريه هيك به صورت تحليلی درجه دو از اديان، تحليلی درست شمرده نمی شود؛ در ابطال طبيعت گروی، گرفتار دور معرفت شناختی است و تمايز ميان ويژگی های صوری و جوهری در آن از ميان می رود. به نظر می رسد هيك در ارائه نظريه خود در معتبر بودن تمام اديان برای اتصال با حقيقت فی نفسه، گرفتار اشتباه مقولی است.