جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در این نوشتار مبانی فکری حسن حنفی درباب رابطه دین و سیاست به چالش کشیده می‌شود، به صورت خاص مبانی معرفت شناختی، هستی شناختی، و انسان شناختی ‌ایشان مـورد کاوش و تحلیل قـرار می‌گیرد، حنفی تلاش می‌کند که بـا دیدگاه انتقادی برمبانی عقلی و عقلایی متفکران دینی سنتی و نواندیشان دینی راست گرا بتازد و آنان را از گردونه رقـابت در تقابل بـا جهان مدرن و یافته‌هـای امروزی بشر خـارج سازد، لکن در این جستار نشان داده می‌شود که مبانی عقلی ‌ایشان گرفتار نقد‌هایی است که خودش از آن فرارمی کرد، مهم‌ترین اشکالاتی که بر دیدگاه و مبانی ‌ایشان وارد می‌شود این است که مبانی ‌ایشان گرفتار نسبیت در معرفت و شناخت، نسبیت در اصول و ارزش‌های اخلاقی، عدم توجه به تفاوت‌های اساسی در میان فرهنگ دینی غرب و جهان اسلام است، ترکیب دیدگاه و مبانی فکری فلسفی غرب مانند: اگزیستانسیالیست الحادی، مارکسیست، پرگماتیست وپوزیتویست، به علاوه تفکر ناسیونالیستی پان عربیسم از تفکر او معجونی ساخته که لوازم باطل مزبور را درپی دارد.

دراین نوشتارمبانی فکری حسن حنفی درباب رابطة دین وسیاست به چالش کشیده می شود، به صورت خاص مبانی معرفت دینی حاکمیت سیاسی دینی ایشان مورد تحلیل وارزیابی قرارمی گیرد، حنفی تلاش می کند که با دیدگاه انتقادی برمبانی عقلی وعقلایی متفکران دینی سنتی ونواندیشان دینی راست گرا بتازد وآنان را ازگردونة رقابت درتقابل باجهان مدرن ویافته های امروزی بشرخارج سازد، لکن دراین جستارنشان داده می شود که مبانی عقلی ایشان گرفتارنقدهای است که خودش ازآن فرارمی کرد، مهم ترین اشکالاتی که بردیدگاه ومبانی ایشان وارد می شود این است که مبانی ایشان گرفتار نسبیت درمعرفت وشناخت، نسبیت دراصول وارزشهای اخلاقی، عدم توجه به تفاوتهای اساسی درمیان فرهنگ دینی غرب وجهان اسلام است، ترکیب دیدگاه ومبانی فکری فلسفی غرب مانند: اگزیستانسیالیست الحادی، مارکسیست، پرگماتیست وپوزیتویست، به علاوة تفکرناسیونالیستی پان عربیسم ازتفکر او معجونی ساخته که لوازم باطل مزبور را درپی دارد.

منطق {LP} یک منطق فراسازگار است که از نظر ساختاری و سمنتیکی شباهت زیادی با منطق LP معرفی‌شده توسط گراهام پریست دارد. این منطق در پی مطالعه مدلهای غیرنرمال کارنپ مورد مطالعه قرار گرفته شده است. {LP} برخلاف منطق پریست با استفاده از ماتریس‌های نامعین تعریف می‌شود؛ ابزاری که نقش مهمی در ارائه معناشناسی برای منطق‌های فراسازگار ایفا می‌کند و امکان بررسی گزاره‌های متناقض بدون فروپاشی کل نظام منطقی را فراهم می‌سازد. در این مقاله، ابتدا چارچوب سمنتیکی این منطق معرفی شده و سپس یک سیستم نظریه برهان بر پایه حساب رشته گنتزن برای آن ارائه می‌گردد. نشان داده خواهد شد که این سیستم استنتاجی نسبت به ماتریس نامعین معرفی شده صحیح و تمام است. سپس برخی ویژگی‌های خاص منطق {LP} بررسی می‌شود که تفاوت‌های بارزی نسبت به منطق LP دارد. به طور خاص، رفتار غیرمتعارف عملگر عطف در این منطق مورد بررسی قرار گرفته است، این عملگر به شیوه‌ای کاملا متفاوت از منطق‌های متداول عمل می‌کند، طوری که به سختی نام عطف را به آن می‌توان داد.

این پژوهش با هدف تبیین عوامل و موانع مؤثر بر تحقق «زندگی معنوی» از منظر اسلامی و ارائه راهکارهایی برای تقویت آن در زندگی فردی و اجتماعی انجام شده است. این تحقیق به روش کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، با استناد به آیات قرآن کریم، روایات معصومین و متون اسلامی صورت پذیرفته است. یافته‌ها حاکی از آن است که عوامل معنویت‌آفرین در دو سطح فردی (مانند ایمان، خودشناسی، عبودیت، توکل و دعا) و اجتماعی (مانند تقویت باورهای دینی، اجرای قوانین الهی، ترویج ارزش‌های اخلاقی، امر به معروف و نهی از منکر و هم‌نشینی با خوبان) دسته‌بندی می‌شوند. در مقابل، موانع معنویت نیز شامل موانع فردی (کفر، گناه، پیروی از شیطان، سهل‌انگاری در انجام وظایف، غفلت و رذایل اخلاقی) و اجتماعی (حاکمیت غیردینی، مدیریت نالایق، عدم اجرای احکام شرعی، هم‌نشینی با بدان، ناهنجاری‌های اجتماعی، فردگرایی افراطی و رسانه‌های اجتماعی) است. نتیجه اینکه دستیابی به زندگی معنوی مستلزم شناخت و تقویت عوامل فردی و اجتماعی است و مقابله با موانع نیز نیازمند بازنگری در رویکردهای فرهنگی و آموزشی است.

«مسألۀ شر» به ویژه «شرور طبیعی» یکی از مسائل مهم در حوزۀ کلام، فلسفه و عرفان است. برخی فلاسفۀ غربی با طرح این مسأله در اصل وجود خدا و صفات او تردید کرده­اند. این مقاله به بررسی این چالش با نگاه کلامی و نگاه کلامی – فلسفی پرداخته است. متکلّمان امامیه با توجّه به مبانی فکری­شان شر را تعریف کرده‌اند. متکلّمان شیعیِ پیش از خواجه نصیر نگاه وجودی و بعد از او نگاه عدمی به شرور طبیعی داشته­اند. نوع تعریف هرکدام از این اندیشمندان از شرور طبیعی و راه‌حل‌هایی که برای این چالش ارائه کرده‌اند مبتنی بر نوع نگاه­شان به هستی و مبانی فکری­شان است. پژوهش حاضر بر اساس روش توصیفی- تحلیلی، ضمن معناشناسی شرّ طبیعی از نگاه این دو گروه از متفکّران مسلمان و بیان چالش­های وارد شده در این زمینه، به تبیین راه­حل­های این متفکّران و بررسی تطبیقی این مسأله با تکیه بر مبانی فکری آن­ها پرداخته است که هر یک از این مبانی به گونه­ای متفاوت از دیگری، پاسخگوی حلّ این چالش است.

چگونگی رابطه علم و عمل امام و این که آیا امام به آنچه می‌داند لزوماً باید عمل نماید یا خیر؟، از موضوعات مهم کلامی است و از گذشته‌های دور تا به امروز محل بحث و گفتگو بوده است. چالش اصلی در این مبحث، مغایرت بین علم و عمل امام است، یعنی اگر امام علم غیب داشته و از اصل و چگونگی وقوع حوادث باخبر بوده، چرا آگاهانه به سوی مرگ رفته است؟ این اقدام امام «القاء نفس در تهلکه» است که از نظر عقل و شرع، قبیح و حرام می‌باشد. هرچند پاسخ‌هایی به این شبهه داده شده است اما حل کامل آن جز با بررسی جامع و همه‌جانبه روایات و آراء متکلمان، امکان‌پذیر نیست. تحقیق حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی، روایات و دیدگاه‌های متکلّمان شیعه را در باره چگونگی رابطه علم و عمل امام مورد بحث قرار داده و اثبات کرده است که علم امام به حوادث و موضوعات خارجی که از آن به علم غیب تعبیر می‌شود، تأثیری در عمل و ارتباطی با تکلیف ندارد، یعنی امام مکلف نیست که به مقتضای آن عمل نماید، زیرا نظام آفرینش، نظام علت و معلول و سبب و مسبب است. در این نظام، هر پدیده، علت طبیعی خود را دارد و باید مطابق با قانون طبیعت و از مجرای طبیعی به وجود بیاید. از این ‌رو، تمام شبهاتی که در مورد علم و عمل امام مطرح گردیده‌اند، از اساس فرو می‌ریزند، زیرا در جایی که تکلیف وجود ندارد، امر و نهی نیز منتفی خواهد بود. افزون بر این، کسی که امام را با وصف امامت پذیرفته است، عصمت امام را که لازمه انفکاک‌ناپذیر امامت است، نیز پذیرفته، و با وجود عصمت، مجالی برای شبهه «القاء نفس در تهلکه» باقی نمی‌ماند

امامت به عنوان یکی از مفاهیم اساسی در اسلام، در دو گروه اصلی شیعه و اهل سنت به شکل‌های مختلفی تفسیر می‌شود. هر دو گروه به وجود امامان به عنوان رهبران معنوی اعتقاد دارند، اما تفاوت‌های اساسی در تعریف، اهمیت، و اهلیت این امامان وجود دارد. در دیدگاه شیعه، امامت به عنوان مقامی معنوی و دینی تلقی می‌شود که انسان را به رهبری و هدایت می‌رساند. امامت در دیدگاه شیعه نه تنها به عنوان رهبری در جوانب دینی مورد تأکید است، بلکه به عنوان یک مؤسسه سیاسی و اجتماعی نیز مطرح می‌شود که امور امت اسلامی را رهبری می‌کند. در مقابل، اهل سنت امامت را به عنوان رهبری در امور دینی و جامعه مطرح می‌کنند، اما تفاوت اصلی آن‌ها با شیعه در مورد شخصیت و اهلیت امامان است. آن‌ها معتقدند که امامان بر اساس انتخاب و پذیرش از جامعه و بر اساس صفات دینی و علمی انتخاب می‌شوند، اما معصومیت و انتخاب از سوی خداوند برای ایشان تأیید نمی‌شود. با توجه به اهمیت امامت در اسلام، بررسی دیدگاه‌های شیعه و اهل سنت در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. این بررسی می‌تواند به درک بهتر این مفهوم مهم در اسلام و ادامه بحث‌های فکری و دینی کمک کند

مسئله ارتباط خدا با جهان از مسائل پر اهمیت و چالش برانگیز در میان متفکر و اکثر مردم بوده است و همه علاقه‌مند هستند تا با کیفیت این ارتباط آشنا شوند. روشن است که برای بوجود آمدن معلول باید علت موجود باشد، اما مسئله این است که رابطه بین علت و معلولش چگونه است. مسئله این نوشتار موضوعی بنیادی است که رویکرد تحلیلی دارد و به روش کتابخانه‌ای تحقیق شده است. براین اساس آنچه می‌توان در ارتباط بین علت و معلول بیان کرد این است که بین علت و معلول، تقارن علت و معلول برقرار است و حیات معلول به علت وابسته است. این وابستگی در تقریر میان متکلمان و فلاسفه متفاوت است. متکلمان این رابطه را براسا حدوث تفسیر می‌کنند و فلاسفه سخن از امکان ماهوی و امکان فقری می‌آورند.

فهم و انگاره‌های متفاوت از متون مقدس، دلیل ناهمگونی تفاسیر، از ماهیّت ایمان، در گفتمانِ دینی مسلمانان گردیده است. این درگیری فکری ناشی از عقل‌گراییِ محض و نص‌گراییِ افراطی است که تحلیل گزاره‌های ایمانی را تحت تأثیر قرار داده است. در این آشفته بازار فکری، تئوری‌هایِ امام محمّد غزالی و مولانا فیض کاشانی ظهور یافته که بـا تفکیک‌ حوزه عقل در اصـول و فروع، گفتمان جدیدی را در تحلیل ماهیّت ایمـان مطرح ساخته است. در این نوشته تلاش می‌گردد، تا مشترکات و مفارقات دیدگاهای این دو شخصیّت دینی در بررسی ماهیّت ایمان آشکار گردد.

مسئله وجود ذهنی از مسائل مهم حوزه‌های فلسفه و کلام اسلامی محسوب می‌شود که این مسئله برای تبیین بحث علم نقش خیلی مهم و بسزای دارد تا جای که بدون وجود ذهنی امکان ندارد حقیقت علم بدست بیاید و در ضمن اگر وجود ذهنی را منکر شویم منجر به سفسطه و انکار واقعیات خواهد شد. در این تحقیق به دلایل اثبات ذهنی و طرح اشکالات و رفع آن با تکیه بر اندیشه علامه طباطبایی(ره) پرداخته شده است.