جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

عصرگاه جمعه ۲۱ خردادماه نشست فلسفه‌ی تاریخ: «فاشیسم‌پژوهی در زمانه‌ی ما» در کتابخانه‌ی ملی ایران برگزار شد. این نشست را موسسه‌ی فرهنگی خورشید راگا و موسسه‌ی سیاووشان با همکاری کتابخانه‌ی ملی برگزار کردند. این نشست یکی از برنامه‌هایی بود که خورشید و سیاووشان با موضوع فلسفه‌ی تاریخ و جدل‌های مهم میان مورخان برگزار خواهند کرد. با وجود آن که موضوع نشست بسیار تخصصی بود و مخاطبانی خاص داشت، شمار زیادی از صاحبنظران و پژوهشگران درباره‌ی جامعه‌شناسی و تاریخ فاشیسم در نشست حضور داشتند و در نیمه‌ی دوم برنامه به بحث و تبادل نظر درباره‌ی نظریه‌ها و آرای موجود در این زمینه پرداختند. سخنران اصلی این برنامه دکتر مهدی تدینی بود که به طور مشروح درباره‌ی چارچوبهای نظری فاشیسم‌پژوهی، فلسفه‌ی تاریخ و روش‌شناسی ارنست نولته و آثار مهم او در این زمینه سخن گفت و گزارشی از ماجرای جدل مورخان را که میان هابرماس و نولته در گرفته بود، ارائه کرد. جدل مورخان کشمکشی نظری میان مورخان آلمانی بود که بیش از بیست سال به درازا کشید و بیش از هزار مقاله و دهها کتاب در جریان آن نوشته شد. دکتر تدینی شاگرد ارنست نولته هستند و طی سالهای گذشته مجموعه‌ای از کتابهای تخصصی درباره‌ی فاشیسم‌پژوهی و به ویژه آثار نولته را به پارسی ترجمه کرده‌اند. سخنران دوم این نشست دکتر شروین وکیلی بود که بحث خود را از جدل مورخان آغاز کرد و به پرسش از مفهوم عینیت در تاریخ پرداخت. او از سویی به نقدهای چپ‌گرایان و نئومارکسیستهایی پرداخت که تاریخ و اصولا علم را امری برساخته و فاقد ارزش علمی می‌دانند و تنها ارزش عملیاتی آن را در نظر می‌گیرند. در سوی دیگر آرای هواداران مکتب روایت‌گرایی (Narrativism) را نقل کرد که به خاطر بافت روایی شبه‌ادبی و سیطره‌ی استعاره در متون تاریخی آنها را از دایره‌ی علم بیرون می‌دانند. دکتر وکیلی از یکسو بر سویه‌های استعاری و قدرت‌مدار دانشهای تجربی تاکید کرد و از سوی دیگر از عینیت تاریخی دفاع کرد و روش‌شناسی‌ای سیستمی را برجسته ساخت که گزاره‌های تاریخی را رسیدگی‌پذیر می‌سازد و امکان داوری درباره‌ی صحت‌شان را فراهم می‌آورد. پس از آن دکتر مرتضی مردیها سخنانی درباره‌ی نقد رویکرد چپ‌گرایانه به تاریخ‌نگاری بیان کردند. ایشان نگاه ابزاری به تاریخ و علم را که از اولویت دادن به پراکسیس مارکسیستی ناشی می‌شود را زیربنای گفتمانی دانستند که سیاست‌زده و علم‌گریز و فریبکارانه است، و نمونه‌هایی از پژوهشهایی را برشمردند که بی‌پایه بودن علمی گفتمانهایی درباره‌ی تاریخ بومیان استرالیا یا نظریه‌های فمینیستی را به دست می‌دهد. نقطه‌ای که هر سه سخنران درباره‌اش توافق داشتند و موضعی که هرسه از آن دفاع می‌کردند، تاکید بر عینیت داده‌های تاریخی بود، و پافشاری بر این که در تاریخ هم مثل همه‌ی دانشهای دیگر امکان ارزیابی گزاره‌ها و داوری درباره‌ی صحتشان وجود دارد و از این رو برخورد ابزاری و سیاست‌بازانه با آن نادرست و فریبکارانه است. نشست با پرسش و پاسخ تا ساعت ۱۹:۳۰ ادامه یافت و حاضران آرای خود را درباره‌ی نولته و فاشیسم‌پژوهی و دستگاههای فلسفی حاکم بر این شاخه از پژوهشهای تاریخی ابراز کردند.

فلسفه ی زبان از جریان های مهم فلسفه ی تحلیلی است که قایل به تبیین گری محتوای فلسفی توسط کنش زبانی است، و در پژوهش فلسفی به استعمالات واژگان ملازم با مفاهیم فلسفی توجه ویژه ای دارد. مسأله صدق، حکایت، معنا، ضرورت و مسائل دیگری از این دست، موضوع مطالعه فلسفه زبان هستند. سلسله جلسات پیش رو، درس های دکتر مرتضی صداقت زاده آهنگری در دانشگاه صنعتی امیرکبیر در سال ۱۳۹۲-۱۳۹۳ می باشد که بر محور کتاب مایکل موریس ارایه شده است.

نشست اول : 10 دی ماه 1391؛ مقدمه ای بر امید در فلسفه و تراژدی یونان تأملاتی درباب امید؛ جلسه‌ی دوم : 26 دی ماه 1391. امید در ادیان ابراهیمی با دعوت از آرش آبایی (یهودیت: امید همچون انتظار مسیحا)، یوحنا حنانه (مسیحیت: امید در مقام وعده)، و آرمان ذاکری (اسلام شیعی: امید همچون انتظار منجیِ موعود) تأملاتی درباب امید؛ جلسه‌ی سوم. 3 بهمن ماه 1391 : درباره‌ی الهیات‌های امید: اول. شریعتی، جبر تاریخ و مسئله‌ي امید با دعوت از سوسن شریعتی. دوم. مولتمان و الهیات وعده و امید با دعوت از حسن محدثی تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی چهارم، 11 بهمن ماه 1391 : الف) امید در الهیات‌های یهود: هرمان کوهن، فرانتس روزنتسوایگ، مارتین بوبر؛ ب) سورن کی‌یرکگور و امید و ناامیدی در الهیات پروتستان با دعوت از احمد رستم‌پور: تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی پنجم، 17 بهمن ماه 1391 : الف) سکولاریزاسیون آخرت‌شناسی (eschatology) و امید به پیشرفت در عصر روشنگری با دعوت از مهدی یوسفی؛ ب) هگل، تاریخ و دیالکتیک ایجابی: آیا «روح» ذاتاً امیدوار است؟ با دعوت از محمدمهدی اردبیلی تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی ششم، اول اسفند ماه 1391؛ مارکس، امید و تغییر جهان: آیا با ماتریالیسم تاریخی مارکسی می‌توان به امید فکر کرد؟ تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی هفتم، 8 اسفند ماه 1391 : الف) ارنست بلوخ: هستی‌شناسی ماتریالیستیِ «نه دیگر» و «هنوز نه»، گشودگی آینده و «اصل امید» با دعوت از یحیی شعبانی؛ ب) والتر بنیامین: مورخ ماتریالیست و «دمیدن بارقه‌ي امید در گذشته» با دعوت از آرش حیدری: تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی هشتم، 16 اسفند ماه 1391 : آدورنو و نجات امیدهای گذشته: الف) آدورنو و خاستگاه‌هایش: مارکس (بیگانگی، فتیشیسم)، وبر (عقلانی‌سازی و قفس آهنین)، اوکاچ (شیئی‌وارگی)؛ ب) آدورنو، پراکسیس و رهایی؛ ج) دیالکتیک روشنگری و تفکر اینهمان‌ساز: برابرسازی چیزهای نابرابر تأملاتی درباب امید، جلسه‌ی نهم (نشست آخر) : 23 اسفند ماه 1391، فکرکردن به امید با آدورنو از خلال کانت و نیچه: از «اخلاق صغیر» تا «درسگفتارهای اخلاق» با دعوت از میلاد پشتیوان

آنچه پیش رو دارید، کتابی در زمینه‌ی نقد و بررسی نظریه‌ی اخلاقی ویتگنشتاین متقدم است. از نظر ویتگنشتاین متقدم اخلاق حاوی ارزش‌های مطلق است که به دلیل متعالی، رازآمیز و تعریف‌ناپذیربودن نمی‌تواند جز در قالب اقوالی ناگفتنی و مهمل ظاهر شود؛اما در عین‌ حال بر وجودداشتن و نشانی‌دادنی بودن اخلاق اصرار می‌ورزد. در بخشی از متن این کتاب می‌خوانید: «کتاب حاضر به نظریه اخلاقی ویتگنشتاین متقدم می‌پردازد و ضمن شرحی بر آن از ماهیت فلسفی‌اش خبر می‌گیرد. اما از ابتدا می‌دانم که تحت فضای فعلی در باب ویتگنشتاین متقدم و حاکمیت تفسیر پوزیتیویستی از تراکتاتوس، حتی سخن گفتن از نظریه اخلاقی ویتگنشتاین متقدم نیز با مقاومت روبرو می‌شود. خواهند گفت: وقتی ویتنگشتاین در دوره‌ی نخست فکری خود اخلاق را ناگفتنی اعلام می‌کند چه جایی برای طرح نظریه اخلاقی او باقی می‌ماند؟ من در سرتاسر کتاب حاضر به این تردید توجه داشتم و تلاش کرده‌ام با تکیه‌ بر تفسیری پوزیتیویستی (یعنی تفسیر اخلاقی از تراکتاتوس) به آن پاسخ دهم…»

کتاب «تاریخ فلسفه غرب» نوشته‌ی «برتراند راسل» است. این مجلد شامل متن کامل سه کتاب «فلسفه‌ی قدیم»، «فلسفه قرون وسطی» و «فلسفه جدید» است. در مقدمه در باب فلسفه آمده است: «آن تصوری از زندگی و جهان که "فلسفی" نامیده می‌شود محصول دو عامل است یکی تصورات دینی و اخلاقی که ما به ارث برده‌ایم، دیگری آن نوع تحقیقی که می‌توان علمی نامید به شرط آن‌که این کلمه را به وسیع‌ترین معنایش به کار بریم. در مورد نسبت دخالت این دو عامل در دستگاه‌های فلسفی نظر فلاسفه بسیار متفاوت است اما وجود مقداری از این دو عامل است که صفت مشخص فلسفه را تشکیل می‌دهد.» در قسمتی از کتاب می‌خوانیم: «امروزه دو طرز نگاه به یونانیان رواج دارد. یکی آن که از زمان رنسانس تا همین زمان‌های اخیر تقریبا در سراسر جهان معمول بود و آن احترام کمابیش خرافی بود نسبت به یونانیان، به عنوان مبدع و مخترع بهترین چیزها و صاحب نبوغ فوق بشری که مردم جدید را نمی‌رسد سودای رسیدن به مقام و مرتبه‌ی آنان را در سر بپرورانند.»

ویلهلم دیلتای از فیلسوفان شهیر در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است که تلاش خود را مصروف بنیانگذاری علوم انسانی، از راه استقلال بخشیدن به روش خاص تحقیق در این رشته از علوم در برابر علوم طبیعی کرده است. کتاب ذات فلسفه وی به طور خلاصه مایه تفکر او را باز نموده است. نویسنده در این اثر به تبیین مفهوم فلسفه، چیستی ذات و ویژگیهای آن پرداخته و قصد وی روشن کردن این مهم است. او برای رسیدن به چنین مقصودی بررسی مفهوم فلسفه از یونان تا عصر حاضر را نیز، پی‏گرفته و آن را در بوته نقد نهاده از سوی دیگر به تبیین نسبت میان فلسفه و دین، هنر و ادبیات و علم به عنوان پاره‏ای از مهم‏ترین شاخه‏های علوم انسانی پرداخته است.

کتاب «اختیار در ضرورت هستی» با رویکرد مسئله تاریخی و بنیادین جبر و اختیار، توسط دکتر غلامحسین ابراهیمی دینانی به رشته تحریر درآمده است. این کتاب در آبان ماه ۱۳۹۶ توسط انتشارات موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران به چاپ رسید. دینانی در کتاب اختیار در ضرورت هستی معتقد است که بدون اختیار، نمی توان به کمال انسانی رسید اما قبل از آن باید بدانیم که اختیار چیست؛ انسان به کمال می خواهد برسد زیرا غایت اندیش است اما غایت اندیشی جز در سایه آگاهی و اختیار تحقق نمی پذیرد. این کتاب مفصل در بیش از چهارصد صفحه کوشش می کند تا به زوایای مختلف مسئله جبر و اختیار از دید دقیق فلسفی نگاه کند و سعی در حل آن دارد.