جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

برای بدست آوردن اندیشه امامت در یک مدرسه‌ی کلامی، باید میراث بجای مانده‌ از آن مدرسه را در سه حوزه‌ی «چیستی امامت»، «صفات امام» و «راه تعیین وشناخت امام» که تحت عنوان «امامت شناسی» نامگذاری می شوند، مورد بررسی قرار داد. جریان کلامی، عقلی مدرسه حلّه که بر پایه‌ی اندیشه‌ی سدیدالدین حمّصی ومتاثر از مبانی سیدمرتضی و معتزله متاخر شکل گرفت، در طی سه قرن با ورود اصطلاحات و براهین فلسفی توسط محقق طوسی، وتوسعه دلایل عقلی توسط ابن میثم بحرانی، و بهره گیری از دلایل نقلی در کنار براهین عقلی توسط علامه حلّی و فاصل مقداد به کمال خود رسید. آنچه در این مقاله با روش کتابخانه ای بدست آمده این است که درحوزه «چیستی امامت» همان مبانی حمّصی با توسعه و تعمیق بیشتر ارائه گردید و درحوزه «صفات امام» دلایل عقلیِ ضرورت صفات، توسط ابن میثم بحرانی افزایش یافت وعلامه حلّی و فاضل مقداد با استفاده از دلایل نقلی براهین دیگری نیز اقامه کردند. درحوزه «راه تعیین و شناخت امام» بزرگان این جریان نصّ ومعجزه را تنها راه شناخت امام دانسته و با براهین متعدد به نقد نظریه‌ی انتخاب (اهل سنت) و دعوت (زیدیه) پرداخته اند.

«عقلانیت» بنیادی‌ترین مفهوم در حوزه اندیشه‌ورزی است. این مفهوم در دو نگرش دینی و غیردینی، از اهمیت شایان‌ برخوردار است. عقلانیت، بر فرضی که غیردینی تفسیر گردد، در گفتمانِ رضوی «موهبت الهی» است که به ‌نوع بشر اعطا شده و جوهر وجود او را تشکیل می‌دهد. عقلانیت ‌دینی، اما مبتنی بر معارف قرآن و سنت است و از سوی عقلانیت ‌وحیانی حمایت می‌شود. هدف مقاله، تبیین مفهوم عقلانیت و گونه‌شناسی آن در گفتمان‌های علمی(روایات عقل‌محور) رضوی است. در این تحقیق، آن دسته از روایات رضوی مورد خوانش قرارگرفته‌اند که مفاهیم «تعقّلْ»، «تفکرْ» و «تعلّمْ» را مورد بحث قرارداده‌اند. گونه‌های عقلانیت که از این روایات استنباط شده‌‌، عبارتند از: عقلانیت ‌فطری، عقلانیت ‌عِلمی، عقلانیت ‌دینی، عقلانیت‌ عملی و عقلانیت ‌اعتدالی. مهم‌ترین یافته‌های این طرح، شناسایی و تحلیل مفاهیم مختلفِ عقلانیت است که از این نوع روایات اصطیاد شده‌اند. عقلانیت مورد نظر روایات رضوی، اما عقلانیت جزئی نیست، بلکه سطح بالاتر، عمیق‌تر و اعم از آن، یعنی عقلانیت کلی/شهودی است که شامل عقل جزئی هم می‌شود. روش پژوهش، تحلیلی-توصیفی است.

یکی از شبهات مخالفین شیعه، مسئله عدم تصرف امام زمان؟عج؟ در زمان غیبت و ناسازگاری آن با ضرورت وجود امام در هر زمان است و پاسخ اجمالی آن است که: اولاً این علم به عدم تصرف از کجا برای شما پیدا شده است؟ آیا به صرف این‌که ما از تصرفات امام بی‌خبریم، می‌توانیم منکر وجود آنها شویم؟ ثانیاً این عدم تصرف امام غایب _ به فرض اثبات آن _ مستند به او نیست بلکه به سبب عوامل بیرونی است که تأثیری در امامت ایشان و لزوم و ضرورت آن ندارد به قول خواجه طوسی: وجوده لطف و تصرفه لطف آخروعدمه منا. ثالثاً نزد عقلا هیچ تلازمی بین غیبت و عدم تصرف نیست بلکه ممکن است کسی در عین غیبت تصرّفات گوناگونی داشته باشد ولی به دلیل غیبتش، تصرّفات او نیز از نظر و ادراک ما پنهان بماند. در این مقاله به ابعاد مختلف این بحث به تفصیل سخن گفته شده است.

یکی از موضوعات مهمی که متفکران مسلمان به تفصیل به آن پرداخته اند، موضوع امامت است. علاوه بر علمای مسلمان، بسیاری از محققان غربی و مستشرقان نیز تحقیقاتی در این‌باره انجام داده اند و حاصل برخی تحقیقات آنها در دایره المعارف های انگلیسی زبان منتشر شده است. هدف این تحقیق بررسی دیدگاه دایره المعارفهای دین، اسلام، قرآن و کاتولیک دربارۀ امامت است. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه ای انجام شده است. مادلونگ در مقالۀ امامت در دایره المعارف دین بیشتر به ارائه دیدگاه های شیعیان پرداخته تا اهل سنت. او همچنین فِرق شیعه را به صورت مجزا بحث کرده، اما در مورد اهل سنت کلی گویی کرده است. او به جای استفاده از منابع دست اول مسلمانان، به سراغ منابع مستشرقان رفته و همین باعث شده است در بسیاری از موارد توصیف نادرستی داشته باشد. نویسندۀ مقاله امامت در دایره المعارف اسلام از منابع موثق شیعی و سنی هم استفاده کرده است. او ابتدا نگاه کلی به وضعیت جامعه مسلمانان پس از رحلت رسول الله(ص) انداخته و سپس در بخش های بعدی، هر دیدگاه را جداگانه بحث کرده است. امتیاز یوسف در مقالۀ امامت در دایره المعارف قرآن بیشتر به دنبال ارائه گزارشی از آیات قرآن پیرامون واژه امام بوده است. به همین دلیل درباره این واژه توضیح خاصی نداده است و خواننده باید همراه با این مقاله، قرآن را نیز مطالعه کند تا بتواند منظور او را بفهمد. البته از بررسی آیات و نمونه هایی که آورده است می توان نتیجه گرفت که او غالباً منظور قرآن را به خوبی درک کرده و گزارش های درستی را ارائه داده است. جرج مکدیسی در مقاله امامت، که در دایره المعارف جدید کاتولیک چاپ شده است، به طور مختصر به موضوع امامت پرداخته است. یکی از نقاط قوت کار او این است که در ضمن مقاله، به مقالات مربوطه در همین دایره المعارف نیز ارجاع داده است. یکی از نقاط ضعف این مقاله این است که نگارنده فقط به ارائه دیدگاه اهل سنت پرداخته و دیدگاه شیعه را مطرح نکرده است.

بحث درباره وحدت و کثرت ادیان از مسائل مهم در حوزه ی دین پژوهی است که همواره مورد توجه متفکران و دین شناسان بوده است. پذیرش پلورا لیسم دینی به رسمیت شناختن همه ادیان است و مراد از به رسمیت شناختن ادیان مختلف، به رسمیت شناختن حقانیت و نجات‌بخشی آن‌هاست.جان هیک و فیلسوفان دین مسیحیت، این نوع از تفکر را به صورت منسجم مطرح کرده‌اند. انحصارگرایان معتقدند که رستگاری، رهایی، کمال یا هر چیز دیگر که هدف نهایی دین تلقی می شود، منحصراً در یک دین خاص وجود دارد یا از طریق یک دین خاص بدست می آید. هر چند که ادیان دیگر نیز حامل حقایقی هستند، اما منحصراً یک دین حق وجود دارد. بنابراین پیروان سایر ادیان حتی اگر دینداران اصیل و درستکاری باشند، نمی توانند از طریق دین خود رستگار شوند و لازم است که به تنها دین حق روی آورند. کثرت گرایی و انحصار گرایی با تعریفی که معتقدان به آن دارند خالی از اشکال نیست و قابل نقد است. در این پایان نامه با توجه به مسئله امامت (انسان کامل) و شناخت مقام انسان کامل از دیدگاه ملاصدرا همچنین اعتقاد و محبت به او و در نتیجه اطاعت از او رویکردی به نام وحدت گرایی را مطرح می کنیم که هیچ یک از مشکلات انحصارگرایی و کثرت گرایی را نخواهد داشت. این رویکرد هم به نوعی با انحصارگرایی سازگاری دارد و هم به نوعی با کثرت گرایی سازگاری دارد.

کتاب «خلاصة علم الکلام» عبدالهادی فضلی است. مولف در این کتاب، خلاصه‌ ای از علم کلام را با این موضوعات به زبان عربی فراهم آورده است: مقدمه‌ ای در تعریف و موضوع و هدف و فایده علم کلام، شیوه‌ های بررسی موضوعات علم کلام (نقلی، عقلی، تکاملی، وجدانی و عرفانی)، شرح و توضیح برخی از اصطلاحات شایع علم کلام، مبحث الوهیت و مسائل مربوط به آن، عدل الهی، نبوت، امامت، و معاد.

ظهور و قیام جهانی حضرت مهدی(عج)، انقلابی فراگیر، گسترده و سرنوشت ساز است که همه بنیان‌های اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی وسیاسی بشر را دستخوش دگرگونی می‌سازد. امر ظهور به عنوان سرآغاز بزرگ‌ترین تحوّل در نظام آفرینش همانند قیام و نهضت همه پیامبران وصالحان به طور عمده از طریق اسباب و علل طبیعی شکل می‌گیرد و نیازمند فراهم‌‌‌شدن شرایط و زمینه‌های مناسب دارد. امّا در ابتداء لازم می‌آید موضوع مهدویّت را که از بحث‌های ریشه دار اسلام، به ویژه مذهب تشیّع است از طرق مختلف علوم نقلی و عقلی ثابت گردد تا بعد از ثبوت این امر مهم برای همگان، بتوان پیرامون این بحث تحقیق و پژوهش شود؛ این نوشتار درصدد آن است بتواند از طریق علوم عقلی و دیدگاه‌های آن ما را با این مساله آشنا کند. ‌می‌دانیم علوم غیر نقلی به دو بخش تقسیم می‌شود: 1. علوم عقلی؛ 2. علوم حسّی و تجربی. علوم عقلی که می‌توان از آن‌ها بهره جست و برای این موضوع استفاده کرد مانند برهان‌ها و قاعده‌های فلسفی، عرفانی، منطقی و کلامی است که سعی کردیم با بیان نمونه‌هایی از آن‌ها برای خوانندگان این نوشتار بهره لازم فراهم آید.