جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

‫نوشتار حاضر به تبيين نسبت ميان تکامل عقلي بشر با پذيرش امامت مي‌پردازد. برخي از متفکران بر اين باورند که اگر ملاک پذيرش خاتميت بلوغ عقلي و تکامل فکري بشر باشد، بعد از ختم نبوت نيازي به وجود امام نيست و خاتميت با اعتقاد به امامت سازگاري ندارد. نگارنده براي تثبيت جايگاه امامت، تلاش مي‌کند تعارض ميان کمال عقلاني بشر و پذيرش امامت را برطرف کند و شبهه فوق را پاسخ دهد. در آغاز، به موضوع نبوت پرداخته و فلسفه ارسال پيامبران و ادله عقلي و نقلي خاتميت پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم را بيان نموده و دلايل منکران خاتميت، اعم از باطنيه(اسماعيليه و قرامطه)، بابيت، بهائيت و قاديانيه را نقد کرده است. از ديدگاه بسياري از انديشمندان، مهم‌ترين دليل خاتميت پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و سلم کمال عقلاني و رشد فکري بشر و پويايي و ماندگاري قرآن کريم و سنت نبوي است. به همين دليل، نگارنده اين موضوع را دقيق‌تر تحليلکرده و ديدگاه‌هاي مختلف را ارزيابي نموده و تأکيد مي‌کند که انسان جديد به وحي قديم نيازمند است و تکامل خود را در گرو فهم متن وحي و عمل به آن و اجتهاد مي‌بيند. وي از اين رهگذر وارد مبحث اجتهاد مي‌شود و آن را مظهر رشد عقلانيت بشر معرفي مي‌کند. پس از آن، به مبحث امامت و نسبت آن با خاتميت مي‌پردازد و ويژگي‌هاي امام را عصمت، علم و نصب الهي ذکر مي‌کند و ديدگاه‌هاي دکتر سروش در باره تعارض خاتميت با مرجعيت علمي و عصمت امامان شيعه را نقد مي‌کند. در ادامه، آرمان‌شهرهايي را که فيلسوفان و متفکران از قديم براي مردم تصوير مي‌کردند، توصيف کرده و تسلط و استيلاي عقل بر اين آرمان‌شهرها را از مهم‌ترين ويژگي آنها بيان مي‌‌کند و تأکيد مي‌کند که اين شهرهاي آرماني هيچ گاه در زندگي بشر محقق نگرديده؛ ولي ما مي‌توانيم نمونه بارز آن را در جهان اسلام در عصر امامت وصي پيامبر، امام علي عليه السلام مطالعه کنيم و در انتظار آرمان‌شهري باشيم که در سخنان پيامبر رحمت صلي الله عليه و آله و سلم به آن بشارت داده شده و با ظهور منجي موعود محقق خواهد گرديد.

کتاب حاضر، ابتدا به بررسی مفهوم عقل، مسئله واقع‌نمایی شناخت و منابع معرفت می‌پردازد و سپس مناسبات عقل و دین در آموزه‌های رضوی را بررسی می‌کند. اگر دین و به و طور خاص دین اسلام را شامل سه بخش کلی اعتقادات، اخلاقیات و احکام بدانیم در این کتاب مؤلف به بررسی مناسبات عقل و دین در حوزه اعتقادات و اخلاقیات پرداخته است. در بررسی مناسبات عقل و دین در حوزه اعتقادات ابتدا دیدگاه‌های قائلین به عدم امکان تبیین عقلانی دین در جهان اسلام و مسیحیت بررسی‌شده است و سپس «نظریه عقلانیت نرم گزاره‌های دینی» به‌منظور ارائه چهارچوبی برای فهم رابطه عقل و دین در گزاره‌های اعتقادی معرفی می‌گردد. در بررسی مناسبات عقل و دین در حوزه اخلاق نیز نظریه صفاتی در اخلاق به‌منظور تبیین رابطه گزاره‌های اخلاقی دین با مفاهیم عقل علمی ارائه گردیده است.

در جلد پنجم از مجموعه «علي تجلي حق»، موضوع دنيا از نگاه حضرت علي (ع) در نامه‌ها و حكمت‌هاي مطرح در نهج‌البلاغه بررسي شده است. نامه «31» كه وصيت‌نامه علي (ع) به امام حسن (ع) است و به عنوان منشور تربيتي جهان اسلام شهرت يافته است در كتاب به صورت مجزا واكاوي شده است. همچنين مباحث ماهيت دنيا، فرصت‌هاي هدايت، دنياي ناپسند و دنياي رستگاري در كتاب مورد توجه قرار گرفته است.

کتاب حاضر در مورد بوم ـ شهرهای اصحاب ائمه (علیهم‌السلام) با توجه به جریان‌های فکری امامت و عقل در آن‌ها تهیه و گردآوری شده است. این نوشتار نخست به کلیات موضوع موردنظر ازجمله معرفی و نقد منابع موجود مانند تاریخ طبری، تاریخ مدینه دمشق، تاریخ قم، بغداد و کتب رجالی مانند رجال برقی، کشی، نجاشی و ... می‌پردازد. نگارنده در ادامه به جریانات فکری چند بوم شهر ازجمله شهر مدینه، کوفه، قم و روی و اصحابی که در آن‌ها متولد شده و رشد یافته‌اند را به‌طور مبسوط تشریح می‌نماید. در پایان نوشتار مذکور شهرهای خراسان و ماوراءالنهر و همچنین بوم ـ شهر بغداد و خاندان‌های شیعی بغداد و نقش آنان در شکل‌گیری حوزه حدیثی این شهر را به بحث می‌گذارد. ویژگی‌های مکتب حدیثی قم و ری از مباحث برجسته این مجموعه به شمار می‌رود.

شرف‌الدین علی حسینی اِسترابادی نجفی‌(م۹۶۵ ق)، معروف به شرف‌الدین استرابادی ‌، از علمای ‌امامیه قرن دهم قمری و از شاگردان محقق کرکی است. هرچند وی در نجف ساکن بود، اما اصل او از اِستراباد بوده است و شاید همانجا نیز متولد شده باشد. از آثار وی کتاب تاویل الآیات الظاهره(یا الآیات الباهره) فی فضائل العترة الطاهره و همچنین کتاب الفوائد الغرویه، در شرح الجعفریه استادش محقق کرکی می‌باشد. از تألیفات شرف‌الدین استرابادی، کتاب تأویل الآیات الظاهره(یا الآیات الباهره) فی فضائل العترة الطاهره است، که مشتمل بر احادیثی درباره نزول آیاتی از قرآن کریم ویژه اهل بیت پیامبر(ص) است. محتوای این کتاب بر وسعت اطلاعات حدیثی مؤلف آن گواهی دارد، چنانکه در جاهای مختلف این کتاب، بخش عمده تفسیر ابن جحام -که از منابع مهم تفسیری ‌امامیه است- نقل شده است. مؤلف همچنین از دیگر منابع مهم حدیثی امامیه، در جمع و تدوین این کتاب بهره برده است. این کتاب در دو نوبت، یک بار در قم به کوشش مؤسسه امام مهدی(عج) در ۲ جلد، و بار دیگر به کوشش حسین استاد ولی در ۱۴۰۹ق در قم، به چاپ رسیده است. خلاصه‌ای از این کتاب، که به جامع (کنز) الفوائد و دافع المعاند یا کنز جامع الفوائد معروف است، به شخصی به نام علم (یا علی) بن سیف بن منصور نجفی حلی منسوب است، که نسخه‌هایی از آن بر جای مانده است. این کتاب در ۹۳۷ق در مشهد تألیف شده است. درباره مؤلف کتاب اخیر، میان علمای امامیه تردیدهایی وجود دارد.