مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

موضوع پروپوزال بررسی نظریه عقل گرایی برتراند راسل درارتباط با دین می باشد و اینجانب توضیح خواهم داد هدف من از بررسی نظریات عقل گرایانه در ارتباط با دین چه مسائلی میباشد. شناخت و تحلیل انتقادی باورهای دینی از منظرراسل عقلانی است وبررسی نظریات راسل ارزیابی باورها و با استفاده از معیارهای عقلانی و منطقی است و راسل به عقلانیت تاکید داشت و معتقد بود که تفکر انتقادی به انسان کمک میکند تا به حقیقت دست یابد وجامعه ای بهتر بسازد. برتراند راسل یکی از برجسته ترین چهره های عقل گرایی واز فیلسوفان قرن بیستم بود،اودر طول زندگی خود آثار متعددی درزمینه های مختلف فلسفه از خود بر جای گذاشت و تاثیر عمیقی بر اندیشه های قرن بیستم و پس از آن داشت و مهمترین آثار راسل در حوزه دین (چرا مسیحی نیستم؟)،(دین  وعلم)،(تاریخ فلسفه غرب) می باشد.و راسل در18 مه 1872 در ولز بدنیا آمد ودر سال 1970 درگذشت. راسل به عنوان یک عقل گرا شناخته میشود ویکی از بنیان گذاران فلسفه تحلیلی بود و به قدرت منطق واستدلال در دستیابی به حقیقت باور داشت و بدنبال یافتن مبانی یقینی برای معرفت بود . بحث عقل و عقل گرایی از مباحث مهم در فلسفه دین و دین شناسی است که از محل نزاع اندیشمندان دینی و غیردینی بوده است و مفهموم عقل گرایی دربرابر اصطلاح تجربه گرایی قرار می گیرد به این معنا که هرامری در مورد حقایق اساسی عالم را میتوان بوسیله عقل تبیین نمود عقل گرایی درفلسفه دین دربرابر ایمان گرایی قرار دارد وبه معنای آن است که عقل برایمان مقدم داشته میشود وکلیه اصول و حقایق دینی برمبنای عقل اثبات میشود نه آنکه بر مبنای ایمان استوار باشد واین نوع عقل گرایی به عقل گرایی حداکثری و عقل گرایی معتدل تقسیم میشود بر اساس نظریه عقل گرایی حداکثری یا افراطی برای آنکه نظام اعتقادات دینی واقعا و عقلا مقبول باشد یا بتوان صدق آنرا اثبات کرد.(پیترسون،1383: 71) درنظریه عقل گرایی حداکثری تنها میتوان قضیه ای را عقلا پذیرفت که صدق آن برای همه ی عاقلان در همه ی زمان ها و مکان ها  به اثبات برسد و بر اساس دیدگاه ایمان گرایی نظام های اعتقادات دینی موضوع ارزیابی و سنجش عقلانی قرار نمی گیرد .(پیترسون،1383: 78)،عقل گرایی انتقادی این دیدگاه که حد فاصل بین ایمان گرایی و عقل گرایی حداکثری است و ارزیابی و بررسی عقلانی وباور دینی امری است ممکن و شدنی بلکه هیچ راه گریزی از آن وجود ندارد ونظر ایمان گرایان درباره عدم امکان ارزیابی عقلانی باور های دینی نظری ناصواب است ولی این ارزیابی و بررسی عقلانی ممکن و بلکه مطلوب نمی تواند ما را به اثبات صدق قطعی و کلی به باور خاص برساند بنابراین در عقل گرایی انتقادی بجای آنکه به اثبات قطعی اعتقادات دینی تاکید شود برنقش عقل در نقد اعتقادات دینی تاکید میشود (پترسون ،1403 : 248) ،ونمیتوان بطور مطلق راسل را در دسته عقل گرایان افراطی و یا انتقادی قرارداد ودر این پژوهش مشخص خواهم کرد که راسل در کدام دسته عقل گرایی قرار دارد . راسل دین را نوعی اشتیاق برای همگون شدن یا نیکی یا خیرو آرمانی وابدی تعریف میکند،ومسئله حقیقت مذهب یک امر است لیکن مسئله مفید بودن آن امر دیگری است وبه شدت با این عقیده متقاعد هستم که مذاهب مضرمیباشد و نیز معتقدم که حقیقتی ندارد .ضررناشی از مذهب بر دوقسم میباشد یکی ارتباط دارد با نوع عقیده اینکه تصور میشود باید تسلیم آن عقیده بود ودیگری مربوط است به اصول خاص عقاید بطور کلی در خصوص نوع عقیده این فکر وجود دارد که شخص پرهیزگار دارای ایمان ودیانت است یعنی باید گفته شود که ایمان و عقیده ای در شخص بوجود می آید که با روبرو شدن با مدارک مخالف آن ایمان هرگز نمی ارزد و چنانچه مدارک مخالف موجب ایجاد شک و تردید گردد و بایستی آن مدارک نابود گردد(راسل،1927: 12_11) ، و(ترس اساس دیانت را تشکیل میدهد) و راسل بر این باور است که قبل از هرچیزی اساسا بر مبنای ترس استوار گردیده است وازطریق ناآگاهی بوجود می آید و همچنین ترس ناشناخته از راه احساسی بوجود می آید که هر کسی تصور میکند در مشکلات پشتیبانی دارد ترس پدر ظلم است و بنابراین عجیب نیست اگر ظلم و مذهب بدست هم داده و باهم پیش بروند(راسل،1927 : 37)، وقبل از هرچیز باید بندانیم مذهب یک پدیده اجتماعی است و عقلا و اخلاقا مذهب زیان آور است ودین بر پایه خرافات و توهمات بنا شده است و از نهاد های دینی اغلب از دین برای کنترل مردم و حفظ قدرت خود استفاده میکنند وبه برخی از آموزه های اخلاقی دین مانند جهنم و گناه نخستین اعتقاد داشت وبه این عقیده بود که آموزه ها با اصول اخلاقی انسان سازگار نیستند.(راسل ،1927 :43). راسل به آزادی مذهبی اعتقاد داشت و معتقد بود افراد باید حق داشته باشند که به هردینی که میخواهند ایمان داشته باشند به شرطی که این ایمان به دیگران آسیب نرساند و راسل با استدلال های منطقی و فلسفی به نقد باورهای دینی می پرداخت اما این به معنای نادیده گرفتن نقش ایمان در زندگی انسانها نبود وایمان باید مبتنی بر عقل و استدلال باشد نه به باورهای غیر منطقی ، و راسل با طرح دیدگاه های انتقادی خود به چالش کشیدن باور های سنتی وترویج تفکر عقلانی موجب تحولاتی در این حوزه شد .راسل بر اهمیت عقل و تفکر انتقادی در تمام زمینه های زندگی از جمله دین تاکید میکرد واومعتقد بود انسان باید باورهای خود را با استفاده از عقل و شواهد مورد بررسی قرار دهند واز پذیرش باور های غیر مستند خود داری میکند او با نقد باورهای دینی _سنتی به ترویج تفکر انتقادی در مورد دین کمک کرد و موجب شد تا افراد بطور عمیق تری درمورد باور خود تامل کنند و  همچنین به عقیده او عقل و ایمان دو حوزه جداگانه هستند واستدلال  میکرد ایمان بر پایه احساسات و باورهای شخصی استوار است درحالی که عقل بر پایه استدلال های منطقی و شواهد تجربی بنا شده است و معتقد است انسان باید در مسائل مربوط  به دین از عقل خود استفاده کنند واز پذیرش باور های دینی بدون بررسی انتقادی خود داری کنند و بسیاری از ادعاهای دینی بر اساس ا

امروزه در فلسفه علم، با «چرخش ارزش‌بار» مواجه هستیم؛ درواقع، کثیری از فلاسفه علم بر این عقیده اند که تلقّی سنتی از علم -که عینیتِ علم را در گرو رها از ارزش بودنِ آن می‌داند، و طبق این تلقی، علم در مقامِ توجیهِ نظریات علمی باید رها از ارزش‌های غیرمعرفتی باشد، و درواقع نیز، علم رها از ارزش است- قابل دفاع و موجّه نیست. درعوض، این دسته از فلاسفه علم (که فلاسفه فمینیستیِ علم از مهم‌ترین نمایندگانِ این دسته هستند) براساس استدلال‌ها و موردکاوی‌هایی که نشان می‌دهند چگونه ارزش‌های غیرمعرفتی در مقامِ توجیهِ نظریات علمی تاثیرگذار هستند، از این ادّعا دفاع می‌کنند که علم ارزش‌بار است؛ بدین معنا که ارزش‌های غیرمعرفتی نقشی جدّی در مقام ارزیابی و توجیه نظریات علمی دارند. اگر بپذیریم که علم ارزش‌بار است، آنگاه باید به دو پرسشِ مهم پاسخ دهیم: 1) ارزش‌های غیرمعرفتی دقیقاً چگونه و از چه راه‌هایی در مقامِ ارزیابی و توجیهِ نظریات علمی تاثیر می‌گذارند؟ 2) چگونه باید تاثیر ارزش‌هایِ غیرمعرفتی در مقامِ ارزیابی و توجیهِ نظریات علمی را مدیریت کنیم برای اینکه ارزش‌باریِ علم، عینیتِ علم را تهدید نکند؟ به بیان دیگر، آیا تلقّیِ معقولی درباره عینیت علم وجود دارد که براساس آن بتوانیم تحت شرایطِ معیّنی، از عینیتِ علم ارزش‌بار دفاع کنیم؟ دراین پایان‌نامه در چهار فصل، به این دو سوال پاسخ داده‌ایم. در فصل اوّل و دوّم، با بررسیِ دقیقِ استدلال ریسک استقرایی و تعیّن ناقص، نشان داده‌ایم که ارزش‌های غیرمعرفتی از چه راه‌هایی بر مقامِ توجیهِ نظریات علمی تاثیر می‌گذارند. سپس، در فصل دوّم و سوّم، براساس نظریاتِ لانجینو و بسکار، توضیح داده‌ایم که علم ارزش‌بار تحت چه شرایطی می‌تواند عینی باشد. نهایتاً، در فصل چهارم، از مباحثِ سه فصلِ نخست استفاده کرده‌ایم برای اینکه بتوانیمِ مناقشه گلشنی و استنمارک درباره علم دینی را بهتر تحلیل کنیم. در فصل چهارم، نشان داده‌ایم که: اوّلاً طبق استدلال ریسک استقرایی وتعیّن ناقص، علم ارزش‌بار (به طور عام) و علم ارزش‌بارِ دینی (به طور خاص)، ممکن است؛ دوّماً علم ارزش‌بارِ دینی برای اینکه عینی باشد باید به شروطی متعهّد باشد (در فصل2و3 شروطِ عینیتِ علم ارزش‌بار را توضیح داده‌ایم). نقصِ جدیِ کار برخی از نظریه‌پردازان علمِ ارزش‌بارِ دینی، این است که به اندازه کافی به بحثِ عینیتِ علم ارزش‌بارِ دینی نپرداخته‌اند.

یکی از مهمترین مضامین مورد اهمیت در دین دعا است. اهمیت دعا تا حدی است که توصیه فراوانی به آن شده ویکی از عواملی است که موجب برخورداری انسان از مواهب خداوند می شود. با این وجود در مورد دعا چالش هایی مورد توجه فیلسوفان دین قرار گرفته است. یکی از این چالش ها طرح این مسئله توسط فلاسفه ای چون بیسینگر است که اگر خداوند دارای کمال اخلاقی است، وابسته کردن عطای الهی به دعا امری ناپسند است. خداوندی که خیر مطلق است، آنچه موجب نفع بندگان باشد را به آنها عطا میکند و وابسته کردن عطایا به دعای بندگان با کمال اخلاقی خدا سازگاری ندارد. در این پژوهش به شرح این چالش پرداخته و پاسخهای فلاسفه در رد این مسئله مورد بررسی قرار میگیرد. برخی از فلاسفه دین و همچنین شارحان معاصر حکمت صدرایی در خصوص دعا، خیرات و حکمتهایی را بیان میکنند که وابسته بودن عطای الهی به دعا را موجه میسازد. این حکمتها در شش رویکرد اصلی مورد بررسی قرار گرفته است. پاسخ های شارحان صدراییی در خصوص حکمتهایی دعا، وابستگی عطای الهی را بیش از پیش موجه میسازد و از ظرفیت بالاتری برای پاسخگویی به این مسئله برخوردار است.

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی ساختار عقلانیت دینی در دو مکتب کلامی امامیه و ماتریدیه به بررسی لایه‌های عقل‌گرایی، روش‌شناسی معرفت دینی، و نسبت عقل و وحی در این دو سنت پرداخته است. مسئلة اصلی مقاله آن است که هر یک از این مکاتب تا چه اندازه قابلیت نظریه‌پردازی و بازسازی فلسفة دین اسلامی را در درون سنت خود دارا هستند. پژوهش با روش توصیفی‌ـ تحلیلی و با استفاده از منابع اصلی کلامی، آثار متفکران برجستة هر مکتب، و مطالعات معاصر سامان یافته است. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که عقلانیت امامیه با عبور از عقل استنباطی به عقل فلسفی و سپس عقل معناشناختی الگویی چندلایه و نظام‌مند از عقل دینی ارائه می‌دهد که توان تحلیل، بازسازی مفهومی، و نظریه‌پردازی در فلسفة دین را داراست. در مقابل، عقلانیت در مکتب ماتریدیه عمدتاً بر مبنای عقل فطری و اثباتی استوار است و در حوزة تحلیل مفاهیم و تفسیر فلسفی از آموزه‌های دینی رویکردی محافظه‌کارانه و دفاعی اتخاذ می‌کند. دستاورد نظری پژوهش طراحی دو مدل مفهومی برای تحلیل عقلانیت دینی در هر مکتب و ارائة جدول تطبیقی نهایی است که نشان می‌دهد عقلانیت امامیه، به‌ویژه در مواجهه با چالش‌های فلسفة دین معاصر، از قابلیت بیشتری برای نظام‌سازی مفهومی برخوردار است.

داوکینز باانکار خدا ودین و موهومی دانستن آنها ادعا دارد ایمانِ دینی، حقیقتی کور و نوعی بیماری روانی و محصول تصادفی نوعی کجروی در امری سودمند است بنابراین دین با علم متعارض و تقابل ویروس‌گونه دارد و جلوپیشرفت آن را می‌گیرد.در این تحقیق به روش تحلیلی و توصیفی به نقد و بررسی دیدگاه وی پرداخته شده‌است و روشن شده است رویکرد کلام فلسفی برخلاف دیدگاه داوکینز معتقد است علم و دین نه تنها متعارض نیستند بلکه حقیقت دین برخلاف داوکینز برخاسته از نهاد پاک آدمی و برپایه‌های عقلی و خلل‌ناپذیر استواراست و رابطه‌اش با علم دربرخی حوزه‌ها متمایز ودربرخی‌ مکمل و دربرخی مواردتعامل است همچنین از منظرکلام فلسفی چنانچه علم تجربی بصورت مطلق و حتمیت و قطعیت نگریسته شود خطای فاحش و زیانباری تا حد انکارخدا و انکاردین و موجب فروریختن پایه‌های اخلاق و فضایل انسانی‌خواهدشد.