مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ترجمه ماشینی : نقد عقل دیالکتیکی ژان پل سارتر عموماً به عنوان اثری از هستی شناسی اجتماعی و/یا نظریه اجتماعی هنجاری خوانده می شود. پروژه حاضر پیشنهاد می کند که بهتر است به CDR به عنوان یک تحقیق اکتشافی، به عنوان یک تحقیق رسمی و منطقی در ساختارهای رسمی ابتدایی تاریخ نگرش شود. هنگامی که هرمنوتیک هستی‌شناختی و هنجاری به سمت قرائت هیپومنطقی هماهنگ می‌شود، CDR به متن اولیه نظریه انتقادی تبدیل می‌شود که می‌تواند به نظریه‌پردازان آینده هم در تحلیل شرایط مادی و هم در پیشنهاد مسیرهایی برای پراکسیس رهایی‌بخش کمک کند. این پایان نامه به دو بخش تقسیم می شود. بخش اول تحلیلی از ساختارهای رسمی و منطقی کلیدی در نقد عقل دیالکتیکی ژان پل سارتر است. قابل فهم بودن آنها نتیجه خوانش تازه از متنی است که یا نسبتاً نادیده گرفته شده یا به روشی خاص و از پیش تعریف شده خوانده شده است. این خوانش از طریق یک رویکرد تفسیری به چالش کشیده می شود، در حالی که با چهره های کلیدی رویکرد تفسیری استاندارد نیز درگیر می شود. هدف این نیست که مفسران قبلی را لکه دار کنیم، زیرا این کار به شدت مدیون آنهاست، بلکه پیشنهاد اصلاحی جزئی است که غنای پنهان این متن را قادر می سازد آشکار شود. در پایان بخش اول، حالت‌های مختلف «گروه‌های عملی» با ارزش رسمی، منطقی و اکتشافی آن‌ها درک خواهند شد. این به ما امکان می‌دهد نظریه‌ای درباره یک گرایش منطقی بسازیم که «منطق تخیلی کنش» نامیده می‌شود که در برابر کنترل سلطه‌جویانه سریال مقاومت می‌کند. بخش دوم این مفاهیم را با کارهای اولیه سارتر در مورد تخیل پیوند می‌دهد و راه‌های بیشتری را پیشنهاد می‌کند که از طریق آن‌ها می‌توان چنین ازدواجی را با تحلیل گرایش‌های منتخب از گرایش‌های اخیر در فلسفه قاره‌ای تقویت کرد. نتیجه این است که درک تازه‌ای از «منطق زنده کنش» در نقد عقل دیالکتیکی به‌عنوان «منطق تخیلی کنش» پدیدار می‌شود، که به موجب آن تخیل به لحظه‌ای نهفته و نهفته از خود پراکسیس در تضاد فعال خلاقانه دائمی تبدیل می‌شود. شرایط سریال با گنجاندن تخیل در منطق عمل زنده سارتر، دو نتیجه به دست می آید: 1) با توضیح بیشتر منطق روابط قدرت پویا که زندگی اجتماعی را تشکیل می دهند، مجموعه ای قوی تر از ابزارهای تحلیلی پدیدار می شوند که با آن نظریه اجتماعی و سیاسی جدید می تواند توسعه یابد. و 2) با نظریه‌پردازی روش‌هایی که از طریق آنها می‌توان چنین منطقی را در دگرگونی دائمی زندگی به کار گرفت، یک تفکر خلاقانه، آینده‌نگر و اتوپیک ایجاد می‌شود.

بر اساس نظریات مستشرقان و فلاسفه هنر، پدیده‌ای با عنوان «نظریه اسلامی هنر» امری غیر قابل دستیابی است و تنها باید هنر اسلامی را به نحو پسینی و تاریخ‌نگارانه مطالعه کرد. این نوشتار درصدد است تا امکان و چیستی «نظریه اسلامی هنر» را بر اساس آراء فیلسوفان صدرایی که این فلسفه را منطبق بر مبانی اسلامی می‌دانند، بررسی کند تا اولین قدم‌ها در جهت تبیین این نظریه برداشته شود. با توجه به مباحث مطرح‌شده می‌توان گفت: در فلسفه اسلامی و به‌ویژه حکمت متعالیه به برکت استفاده از قرآن، برهان و عرفان، چنان نظام و ساختار فکری به وجود آمده است که از مبانی موثقی برخوردار بوده و ظرفیت استخراج نظریه هنری را داراست. از سوی دیگر به سبب ابتنای این مکتب فلسفی بر آموزه‌های اسلامی که تأییدکننده و استفاده‌کننده از هنر در نشر معارف حقه است و منشأ هنر را وجود لایزال الهی می‌داند، ظرفیت استخراج نظریه اسلامی هنر از این مکتب فلسفی کاملاً فراهم گشته است.

«احوال الصفا» را برخی «نوافلاطونیان اسلامی» و برخی دیگر «فیثاغوریان و سلمان» نامیده‌اند و می‌توان به دلیل تأثیر شگرف و عمیق این نواندیشان و متفکران مسلمان بر تاریخ حکمت و اندیشه اسلامی، آنان را مرجعی قابل اعتماد در ادراک پدیدارشناسانه تحولات حکمت هنری قرار داد. از این رو در پنجمین مجلد از مجموعه حکمت و هنر که از سوی فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران تدوین گردیده، به بررسی حکمت، هنر و عرفان از دیدگاه این گروه پرداخته شده و برخی از عقاید و نظریه‌های آنان مورد کنکاش قرار گرفته است. از جمله موضوعات مندرج در کتاب، می‌توان به نثر صفای یاران (آشنایی با اخوان الصفا و آثارشان)؛ باغ خیال اخوان (مراتب عالم و قوای نفس در آرای اخوان الصفا)؛ بانگ آسمان در مناجات عارفان (اخوان و موسیقی)؛ و اخوت، صناعت و فتوت (اخوان و نقش بنیادی آنان در ظهور فتوت‌نامه‌ها) اشاره کرد. بخش پایانی کتاب به نتایج این پژوهش و درج نمایه اختصاص یافته است.

زیبایی‌شناسی به طور عام، اصطلاحی است مربوط به شناخت مفاهیم زیبایی و هنر. در گذشته زیبایی‌شناسی را فقط شاخه‌ای از فلسفه می‌دانستند. ولی امروزه آمیزه‌ای از فلسفه، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی هنر محسوب می‌شود. به عبارت دیگر زیبایی‌شناسی جدید می‌کوشد سرچشمه‌های حساسیت آدمی به صور هنری و ارتباط هنر با سایر عرصه‌های فرهنگ چون فلسفه، اخلاق، دین، علم و صنعت را کشف کند. در حکمت ملاصدرا، با آن که مبحث مستقلی با عنوان زیبایی‌شناسی و بحث از مسائل مختلف در آن گنجانده نشده است، اما مباحثی فلسفی در قالب عناوین دیگر مطرح شده است که با پرداختن به آن، احساس می‌شود بدون تبیین زیباشناختانه امکان طرح مساله و ادای حق مطلب وجود ندارد. نگارنده در کتاب حاضر در پی تعریف و تبیین اندیشه‌های حکیم صدرالمتالهین حول محور زیبایی و بیان رابطه‌ی زیباشناسی این مکتب، با مهم‌ترین مبانی و مسائل حکمت متعالیه است. در کتاب نخست سابقه‌ی تاریخی زیباشناسی در بین فلاسفه‌ی بزرگ از فیثاغورث تا فلاسفه‌ی دوره‌ی معاصر بیان و سپس مهم‌ترین مسائل زیباشناسی در حکمت صدرا درج شده است؛ مسائلی چون معنا و مفهوم و تعریف زیبایی، رابطه‌ی خیر و زیبایی، هستی و چیستی زیبایی، عرصه و دامنه‌ی آن، چیستی و هستی، شر و زشتی و تقابل آن باخیر و زیبایی و... هم‌چنین ساحت‌های زیبایی‌شناسی در حکمت صدرا با سه عنوان کلی زیبایی عقلانی و جسمانی؛ عشق و زیبایی؛ واجب و زیبایی تبیین شده‌اند.

پژوهشِ حاضر کوشیده است به یاریِ رویکردِ پدیدارشناسانه-هرمنوتیکی هانری کربن به جهانِ معنایِ پنج نمونه از نقاشی‌های تمثیلی گلچین اشعار به تاریخ 801 ه.ق متعلق به مکتب شیراز-بهبهان راه‌یابد. سه پرسش اصلی این پژوهش عبارتند از: چه ارتباطی میان حکمتِ زمین (جغرافیایِ شهودی) با فضای نقاشی‌های تمثیلی وجود دارد؟ دستگاه فکری هانری کربن برای خوانش نگارگری ایرانی –به‌طور ویژه نقاشی‌های مکتب شیراز-بهبهان- چه امکاناتی دارد؟ نقاشی‌های گلچین اشعار به تاریخ 801 ه.ق متعلق به مکتب شیراز-بهبهان چه جهانِ معنایی را آشکار می‌سازند؟ هدف مقاله استفاده از امکانات دستگاه فکری هانری کربن در خوانشِ نگاره‌های مکتب شیراز- بهبهان است. رویکرد این پژوهش توصیفی-تحلیلی و برگرفته از فلسفۀ پدیدارشناسانه-هرمنوتیکی هانری کربن است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که برای نشان‌دادن حکمتِ زمین/جغرافیایِ شهودی می‌توان به‌جای استفاده از روش‌هایِ ترسیم‌های متداول در نقاشی، از شیوه‌های بازنمایی نقاشی‌های تمثیلی (نگارگری ایرانی) بهره‌مند شد. تاریخ و جغرافیای شهودی نه در ارضِ ناسوت بلکه در ارض ملکوت رخ می‌دهند و راه وصول به آن‌ها از طریق قوۀ خیال است. اگر بنا شد چنین عالمی –ارض ملکوت- ترسیم شود، نقاشی‌های تمثیلی مانند نگارگری ایرانی قادر به چنین کاری هستند. دستگاه فکری و آرای هانری کربن در «مواقعی»–مانند نقاشی‌های گلچین مذکور- برای «گونه‌»ای از تفسیرِ نگارگری ایرانی راه‌گشاست. اندیشۀ او امکان تأویل و رمزگشایی دیداری و محتوایی «برخی» از آثار نگارگری ایرانی را فراهم می‌کند. بر اساس اندیشۀ پدیدارشناسانه-هرمنوتیکی هانری کربن و با ارجاعات و اشاراتی به متون مزدایی ایران باستان، می‌توان گفت، نقاشی‌های گلچین اشعار به تاریخ 801 ه.ق می‌توانند حکمتِ زمین -را که در آن پرسش از «چیستیِ» زمین به «کیستی» و تصاویر زمین طبیعیِ به زمین شهودی تبدیل می‌شود- تجسم ببخشند. همچنین در انتهای مقاله به نقد رویکرد کربن و محدودیت‌های آن اشارۀ مختصری کردیم.

نگارنده پس از ذکر شرح حال ابن عربی ـ موسس عرفان نظری ـ به اجمال، بحثی را درباره‌ی انسان‌شناسی، جایگاه وجودی انسان، انسان کامل و رابطه‌ی خدا، انسان و جهان از دیدگاه ابن عربی، بازگو می‌کند. سپس درباره‌ی "حکمت" و "هنر" از دیدگاه وی سخن می‌راند. به تصریح نگارنده: "از نظر ابن عربی، حکمت به معنای تصوف است و صوفی کسی است که همه‌ی عالم در دست او امانت است و او به عنوان خلیفه‌ی خدا و با تخلق به اسمای حسنای خدا ـ که مبدا ظهور موجودات عالم‌اند ـ در سراسر عالم، تصرف امانی و حکیمانه‌ می‌کند. اسمای حسنای خداوند، غیر قابل شمارش و نامتناهی است. پس آن که متخلق به اسمای نامتناهی باشد، از خیری کثیر و ناپیدا کران، بهره‌مند است". در جایی دیگر نیز نگارنده‌ی درباره‌ی هنر از دیدگاه ابن عربی می‌گوید: "می‌توان از گفته‌های ابن عربی چنین استنباط کرد که عظیم‌ترین هنر انسان آن است که بتواند در راه عروجی صوفیانه گام نهد و در این سلوک عارفانه‌ای که به سوی حق دارد از تمام موانع و وسائط عبور کند. عده‌ای این نقطه از عرفان شیخ اکبر را چنان بزرگ و عمده کرده‌اند که قائلند نزد ابن عربی "صوفی" همان "هنرمند" و "کشف صوفیانه" همان هنر است".