مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

شریعتی در آثار متعدد خود به مفهوم استحمار بسیار اشاره می‌کند. در این مقاله به این مسأله پرداخته شده که این مفهوم چه تفاوت یا تشابهی با مفاهیمی همچون «استعمار»، «استثمار»، «امپریالیسم»، «ازخودبیگانگی»، «اسیمیلاسیون»، «الیناسیون»، یا «عوام‌فریبی» دارد. به بیانی دیگر، آیا «استحمار» معادل «عوام‌فریبی» یا از «خودبیگانگی» است یا یک مفهوم ابداعی توسط شریعتی برای تبیین یک وضعیت اجتماعی است.در نگاه شریعتی، مفهوم ‌«استحمار» ربط وثیقی به ساماندهی وضعیت اجتماعی در بافت جامعه انسانی دارد. این وضعیت صرفاً یک مدالیته روانشناختی نیست، بلکه مربوط به ساختارهای ذهنی عینی جامعوی و نهادهای اجتماعی در چهارچوب کنش‌‌های انسانی است. به عبارت دیگر، هنگامی که شریعتی از «استحمار» سخن به میان می‌آورد، به زبانی ‌جامعه‌شناسانه تلاش در استنطاق از ساختارهای پیدا و پنهان جامعه می‌کند و نه صرفاً بیان یک حالت روانی در فردی که دچار اختلالات رفتاری گردیده است.روش مطالعه در این مقاله، روش تجزیه و تحلیل متون است. ، ،

یکی از بحث‌هایی که حول موضوع تجربه دینی در فلسفه دین شکل گرفته این است که آیا می‌توان از تجربه دینی برای توجیه باورهای دینی استفاده کرد یا خیر. گرچه در این پرسش عنوان باور دینی می‌تواند باورهای متنوعی را در بر بگیرد ولی معمولاً این بحث به اثبات وجود خدا بر اساس تجربه دینی منحصر شده است. این بدان دلیل بوده که متعلَق تجربه دینی معمولاً وجود مطلق پنداشته شده است و یا کسانی که این تجارب را دسته بندی کرده‌اند صرفاً به نوع خاصی از تجارب نظر داشته‌اند. اما اگر به تنوع تجارب دینی و تنوع متعلَق این تجارب توجه شود، می‌توان از این تجارب برای توجیه باورهای دینی دیگری چون ماوراء طبیعت، زندگی پس از مرگ، جهان آخرت، تجسم اعمال و ... استفاده کرد. باورهایی که آنها هم در منظومه باورهای دینی به نوبه خود مهم هستند و بعضی از آنها می‌توانند در نهایت بر اساس استدلال‌های چندی توجیه‌کننده باور به خدا هم باشند. در این مقاله می‌خواهیم بر اساس تنوع تجارب دینی نشان دهیم که این تجارب می‌توانند توجیه‌کننده باورهای دینی مختلفی باشند. برای این منظور از تجارب نزدیک به مرگ که خود می‌توانند نوعی تجربه دینی تلقی شوند کمک خواهیم گرفت و نشان خواهیم داد اگر قرار باشد از تجارب دینی برای توجیه باور دینی استفاده شود این تجارب مزایای مهمی نسبت به تجربه وجود مطلق دارند.

پژوهش حاضر با هدف پاسخ به این پرسش که ناتان سودبلوم، مورخ و پدیدارشناس برجسته دین چه تفسیری از هسته مرکزی دین ارائه داده و تا چه حد دیدگاه‏های وی با دیدگاه‏های روان‏شناسان همسویی دارد، نگاشته شده است. تاکنون پژوهش‏هایی در غرب با موضوع نگرش ناتان سودبلوم صورت گرفته است لیکن وجه تمایز این پژوهش با پژوهش‏های دیگر، جامعیت و نظرگاه متفاوت تحلیلگران این پژوهش است. آنچه در پژوهش حاضر محور بحث قرار گرفته است، انطباق و افتراق نظام اندیشه‏گانی وی در باب مکاشفه با دیدگاه‏های روان‏شناسان است. نگارنده‏گان این پژوهش با به‏کارگیری روش توصیفی-تحلیلی به این نتیجه نائل شده اند که در روان‏شناسی علی‏رغم رویکردهای مادی‏گرا و لاادری، نظراتی وجود دارد که تاییدکننده‏ی برخی از ابعاد تئوری سودبلوم است. وجوه انطباق و افتراق نگرش سودبلوم با روانشناسان در مباحثی نظیر نبوغ، خاستگاه مکاشفه، ارتباط زیبایی شناسی با نبوغ، و اهمیت دعا و عبادت قابلیت توضیح و تحلیل دارد.