مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ادراکات اعتباری در نظر علامه اندیشه‌های خودساخته انسان برای برآورده کردن نیازهای حیاتی‌اش هستند. این اندیشه‌ها از وجودی خارجی حکایت نمی‌کنند و نسبی و فرضی هستند به خلاف اندیشه‌های حقیقی. اعتباریات نظریه علامه است در تبیین چرایی کثرت در ادراک و ثبات اصول عقلی و منطقی که پاسخی به نظریات رقیب در این زمینه بوده است. نظریاتی که اصول عقلی منطقی را تابع زیست انسان تعریف می‌کنند.دین در اندیشه علامه با سه تعریف ارائه شده در تعریف اول دین مجموعه‌ای از آموزه‌ها و اوامر است. در تعریف دوم دین روش زندگی اجتماعی بر مبنای معارف و احکامی وحیانی است که توسط انبیاء برای انسان آمده‌اند و غرض از آن سعادتمندی انسان و هدایت اوست. در تعریف سوم دین روشی خاص از زندگی است. دین مساله ای ناگریز است و در صورت فقدان آن جامعه متحمل زیان فراوان می‌شود. منشأ دین وحی است و منشأ گرایش به آن میل فطری انسان. کارکرد دین در حوزه فرد و اجتماع بر اساس فطری بودن آن است.نظریه اعتباریات از تبیین کثرت در ادراک فراتر رفته و به حوزه دیگر مباحث فلسفی همچون دین نیز سرایت کرده. اعتباریات در ارتباط و وابستگی به دین خدمات متقابلی با دین دارد که حلقه وصل این دو در اجتماع و عدالت اجتماع و فطرت انسانی است. در سه موضع مفاهیم، معرفت شناسی و هستی شناسی ارتباط این دو قابل بررسی است.در موضع مفاهیم بخشهای احکام و اخلاق دین در قالب اعتباریات قابل تعریف‌اند. در موضع معرفت شناسی راه درک گزاره‌های هر کدام مجزا و مستقل از دیگریست. در موضع هستی شناسی نیز بخش اعظمی از دین و اعتباریات مصادیق مشترک دارند حتی می‌توان بنا بر تقریری از علامه گفت تمام دین اعتباریات است.

جان هیک برای تبیین تجربۀ دینی و توجیه باورهای دینی حاصل از آن، از ایدۀ «دیدن به عنوان» ویتگنشتاین، و تعمیم آن به کل تجربه‌های ادراکی و نیز از نظریۀ معرفت‌شناسی کانت و تمایز میان نومن و فنومن بهره جسته است. وی معتقد است که حقیقت فی‌نفسه به کشف و شهود انسانی درنمی‌آید و آن چه افراد بشر تجربه می‌کنند ظهورات و تجلیات حقیقت فی‌نفسه است، نه خود آن. و این ظهور و تجلی ممکن است در قالب یکی از دو مفهوم الوهیت، یعنی «امر متشخص» و «امر نامتشخص » باشد. بنابراین حقیقت فی‌نفسه، واحد و یکتا است اما آگاهی و ادراک جوامع دینی بشری از آن متکثر و متعدد است. علل و ریشه‌های این تعدد و تکثر، پیش‌زمینه‌ها و شرایط و تجارب گوناگونی است که در جوامع مختلف به منصۀ ظهور می‌رسد. هیک تلاش می‌کند ابتدا تنوع تجربه‌های دینی را تبیین و در ادامه معقول و موجه بودن باورهای حاصل از آن را نتیجه بگیرد. بنابراین از نظر هیک تجربۀ دینی، مبنا و اساس دینداری و معرفت دینی است. این تجربه عامل سازندۀ ایمان است، و ایمان دینی نیز اعتقاد به مجموعه‌ای از گزاره‌ها و آموزه‌های دینی نیست، بلکه تجربه‌ای است که بر اثر ارتباط فرد با واقعیت مطلق ظاهر می‌گردد. هم چنین او معناداری و اثبات‌پذیری باورهای دینی را از آن جا ناشی می‌داند که اعتقادات دینی را بازتاب و واکنش تجارب دینی انسان می‌داند. وی معتقد است تجارب دینی مانند سایر تجارب، معنادار و معرفت‌آور هستند. پژوهش حاضر درصدد تحلیل و بررسی دیدگاه جان هیک دربارۀ تجربۀ دینی و معقول و موجه بودن باور حاصل از آن، است.

هر یک از ما آدمیان مجموعه یی از باورها را دارد و به دشواری می توان پذیرفت که همه ی باورها صادق باشند .یکی ازبارزترین نشانه های این موضوع شمار زیاد باورهایی است که همه روزه بر کذب شان توجه می یابیم .این بدان معنا است که در هر مجموعه از باورها احتمال کذب بعضی می رود، در مقام موجود عقلانی ، باید تلاش کنیم تا تنها باورهایی صادق داشته باشیم و این خود نیازمند آن است که به گونه یی باورهای صادق را از باورهای کاذب تشخیص دهیم .کاربست دقایق ، روش ها و روی کردهای معرفت شناسی در خصوص باورها و اعتقادات دینی زمینه ساز معرفت شناسی باور دینی است که البته بی ریشه یابی های تاریخی نیز نیست .پرسش از ماهیت و جای گاه ایمان دینی ،متالهان و فلاسفه را دست کم از نخستین سده های پیدایش مسیحیت به خود مشغول داشته است .این رساله ترجمه بخش معرفت شناسی کتاب تفسیری از دین جان هیک است .در این بخش هیک ابتدا به تبیین معنا و انواع آن می پردازد،از نظر او جهان به لحاظ نظری امری دوپهلو است .وی معتقد است فرد متدین و غیر متدین، معنا یا سرشت زندگی انسانی را به انحای کاملا متفاوتی درک می کنند .هیک در ادامه دین را از منظر واقع گرا و غیر واقع گرا بررسی می نماید .همچنین وی نتیجه می گیرد مردم آگاه بودن شان از وجود داشتن در حضور خدا وزیستن در رابطه یی شخصی از اطلاع دوسویه با خدا را گزارش می کنند.هیک معتقد است باور خداباورانه به مثابه یک باور طبیعی بنیادی است و مطابق اصل آسان باوری سوئین برن ما بر اساس اعتماد به ویژگی واقعی تجربه ی مان زندگی می کنیم زیرا ما چنان ساخته شده ایم که می توانیم تنها بر اساس تجربه ی مان زندگی کنیم.شخص دیندار نیز اگر زندگی را در چارچوب حضور الاهی تجربه کرده باشد، عقلا محق است که اعتقاد داشته باشد که آن چه تجربه کرده، واقعیت دارد .همچنین هیک با استناد به ویلیام جیمز منکر این می شود که امکان متوهمانه بودن تجربه دینی بتواند باور مبتنی بر چنین تجربه یی را غیر عقلانی سازد .وی استدلال بنیادین جیمز را تبدیل به استدلالی برای حق ما به اعتماد به تجربه دینی خودمان می کند و نیز استدلالی که ما را ناگزیر از اعتماد به تجربیات اشخاص بزرگ دینی می سازد

توجه به مباحث متنوع فلسفة دین نشان می‌دهد که موضوعات فلسفی دین شکل‌های بسیاری به خود می‌گیرند که بستگی به برداشت از دین و موضوعات فلسفی غالب در یک دوره دارند .با پذیرش این تنوع می‌توان گفت که فلسفة دین موضوعی حیاتی در میانه دو جنگ جهانی بوده‌است .هدف این تحقیق ترسیم نقشه‌ای از جریان‌های اصلی فلسفه دین غربی در این برهه‌ی زمانی است به طوری که تصویری منسجم از اندیشه فلسفی دینی در این دوره و تاثیرپذیری آن از جنگ‌های جهانی و فضای اجتماعی ارائه شود .در میانه جنگ‌های جهانی، بیش از همه پنج جریان فلسفی نئورئالیسم، پدیدارشناسی، پرسونالیسم، پراگماتیسم آمریکایی و فلسفه تاریخ در صحنه فلسفة دین غربی حضور مؤثر داشته‌اند .از این رو این تحقیق بیشتر به زمینه‌های شکل‌گیری، بسط و تاثیر و تاثر این جریان‌های فلسفی پرداخته است .این تحقیق بیش از همه بر کتابی مبتنی است که تحت عنوان زیر منتشر شده است.

این رساله کوششی است برای بررسی لوازم و نتایج به کارگیری اصل‌ آسان‌باوری در حوزه معرفت‌شناسیباور دینی،که امید است این مقصود حداقل تا حدی حاصل شده باشد.در فصل اول درصدد پاسخگویی مناسب به پرسش‌هاییبوده ایم که در زمینه این اصل ذهن هر خواننده‌ایی را به خود مشغول می‌دارند. نمونه‌ای از این پرسش‌ها از این قراراند: آیا این اصل یک نوع نظریه اساسی تلقی می‌شودیا صرفاً رویکرد پیشنهادی است برای ارائه برهان تجربه دینی؟ چه کسی اولین بار این اصل را مطرح کرده و هدف اصلیش از بیان آن چه بوده است؟ و یا اینکه این اصل در آثار چه کسانی به شکل کمرنگ‌تری جلوه‌گر بوده که بعدها چنین اصلی از دل آن بیرون آمده است؟ و به طور کلی چه عواملی باعث گرایش فلاسفه دین به سمت این نگرش شده است؟ در فصل دوم و سوم فیلسوفانی که این اصل را به شکل متقن‌تری مطرح نمودند و تمام هّم خود را برای بسط و گسترش آن در زمینه توجیه باور دینی و تقریر برهان تجربه دینی بکار گرفته‌اند، معرفی و به شرح آرای آن‌ها پرداخته ایم. در فصل چهارم به بهره‌مندی‌های مثمرثمر فیلسوفان در حوزه‌های گوناگون معرفت‌شناسی دینیپرداخته شد تا به اهمیت و کارکرد آن در این حوزه پی برده شود. در آخر نیز به سیل انتقادات و ایراداتی که متوجه چنین نگرشی شده استمطرح گردیده تا بتوانبه تا به شکل آسان تری بتوان درباره دفاع عقلانی از این اصل صحبت نمود.

مساله نیاز به دین در دوران های مختلف مورد بحث و بررسی قرار گرفته است ولی تحولات پیش آمده در دوران مدرن در حوزه‌ی معنویت و مزید بر آن مسائلی چون پیدایش اضطراب های وجودی ، بی قراری‌ها و دلهره‌ها که احساس محدودیت و تناهی انسان را در پی داشته است، موجب تامل و تفکر بیشتر در باب نیاز انسان معاصر به دین شده است. رودلف اتو(1869- 1937) و مارتین بوبر(1878-1965) از فیلسوفان دین معاصر هستند که هر کدام به نوعی به تبیین مفهوم تجربه‌ی دینی و حیات معنوی پرداخته اند. تجربه‌ی دینی از تجربیاتی است که انسان برای تعبیر آنها دست به دامان اعتقادات دینی خود می شود و در آن احساس رویارویی با واقعیت برتر را تجربه می کند. در این پژوهش کوشیده ایم که در ابتدا به درک درستی از مفاهیم اصلی تفکر این فیلسوفان دست یابیم و سپس به تبیین ارتباط تفکر آنها به نیاز انسان به دین بپردازیم. در نهایت نیز به مقایسه آراء این دو فیلسوف پرداخته می شود.اتو این تجربه‌ی مینوی را گوهر ادیان می داند، که آدمی برای رسیدن به حقیقت غایی و هستی ناب به آن نیازمند است.در این پژوهش سعی شده است که مفاهیمی چون امر مینوی و نحوه‌ی مواجه‌ی انسان با آن از طریق احساسات را بررسی کنیم و نشان دهیم که از نگاه اتو این تجربه در بستر دین اتفاق می افتد؛ از سوی دیگر نگاهی به فلسفه‌ی هم سخنی بوبر داریم، که در آن تلاش کرده است این تجربه‌ی دینی را در قالب رابطه من با دیگری (اشیاء، انسان، خداوند) بیان کند. وی بالاترین دغدغه انسانی را رسیدن به رابطه‌ی من-تو یی به خصوص رابطه با تو ابدی (خداوند) می داند. از این رو او دین را بستری مناسب برای این رویارویی در نظر می گیرد.