مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

رهیافت ها و مکاتب فلسفی امروزي بسیار می کوشند که جدایی بین ذهن و بدن را از بینببرند. اگر چنین کوششی فیلسوفان را بدین مطلوب برساند، دیگر تفکر محصور در ذهن مستقلاز بدن نخواهد بود بلکه به واسطهي بدن نیز به یک معنا امکان پذیر میشود. بنابراین از نگاهپساکارتزینها، مناسک و آیین ها که مطلوبشان نظم و انضباط دادن به بدن است دیگر یکسري افعال بی معنی و به دور از اندیشه نیستند، بلکه قسمتهاي ظریفی از نوع اندیشهي هرکس را نشان خواهند داد.سعی دارد که میان افعال آیینی و معنا، صدق، باور، جستار « اندیشه در باب مناسک » کتابفکري، جهان بینی، و اخلاق رابطه اي ایجاد کرده و آنها را به هم متصل سازد. این کتاب با یاريجستن از فیلسوفانی مانند فوکو، مرلوپونتی، و ویتگنشتاین در مکاتبی هم چون علوم شناختی،پراگماتیسم، و فمینیسم می کوشد مناسک مسیحیت، یاتا یوگا، مدیتیشن هاي مقدس، ونیایشها را قابل درك رسانده و توجیه عقلانی کند.مقالات نوشته شده در کتاب، مناسک و آیینهاي متنوعی از جمله مسیحیت، یهودیت،هندوییسم و بودیسم را مورد بررسی قرار می دهند. نویسندگان این مقالات سعی دارند جداییو فاصله اي که سابقاً بین اندیشه و عمل در مکاتب سنتی وجود داشت را از بین برده و نشاندهند با یاري فلسفه می توان رابطه اي بین فعل و معنا ساخت و در غایت آیین ها و مناسکدینی را توجیه عقلانی کرد« اندیشه در باب مناسک » کتاب کوین شیلبرك.

از دیرباز دین و اخلاق دو عنصر مهم و اساسی در زندگی آدمی تلقی شده اند و نسبت بین این دو نیز همیشه مسئله ای بحث برانگیز بوده و هست. از منظر علمی و منطقی نسبت هایی میان این دو پدیده مفروض بوده است از جمله وابستگی دین به اخلاق و وابستگی اخلاق به دین. این دو مفروض در واقع این پرسش مهم و محوری را مطرح می¬کند که آیا دین به اخلاق وابسته است یا اخلاق به دین؟ مسئله اصلی و عمده این رساله نیز بر محور همین پرسش اساسی استوار است و در همین راستا به بحث از استدلال های موجود در نظریه اخلاقی کانت درباره وابستگی دین به اخلاق و نیز استدلال های آدامز و کوئین در نظریه امر الهی درباره وابستگی اخلاق به دین می پردازد. در نهایت نیز گزارشی مختصر از ارزیابی وین رایت در باب دلایل له و علیه این دو نسبت و به طور اخص این دو نظریه به دست داده شده است.

در تفسیرهای دانشگاهی یک یا دو نگرش کلی نسبت به فلسفه ی دریدا وجود دارد. اغلب او را ناقد سنت متافیزیک غربی می دانند. امّا در نظر برخی، دریدا حداکثر یک نظریه پرداز در حوزه ی ادبیات و نقد هنری است و کار او خالی از سویه های عملی و سیاسی می باشد . در این نگرش ها سخنی از فلسفه ی دینی دریدا نیست. کمتر مفسری است که به اهمیت نگرش الهیاتی او نگاه جامعی انداخته باشد. هدف پژوهش حاضر آن است که حضور پرسش های دینی را در آثار دریدا جستجو کند و نشان دهد بخشی از تفکر او پی رنگی الهیاتی دارد. به این منظور در این پایان نامه پس از ارائه ی مقدمه ای در فلسفه ی دینی دریدا، ترجمه ی دو رساله از نوشته های او در زمینه ی فلسفه ی دین ارائه می شود. این دو رساله عبارت اند از رساله ی «ایمان و دانش» و رساله ی «برج های بابل» که فصل اول و دوم کتاب «کنش های دین» را تشکیل می دهند.رساله ی «ایمان و دانش» اولین بار در سال 1996 به فرانسه چاپ و در سال 1998 به انگلیسی برگردانده شد. دریدا در فوریه 1994 دریدا به کنفرانسی در جزیره ی کاپری در ایتالیا دعوت شد تا در خصوص ماهیّت و نقش دین در جهان امروز صحبت کند. عنوان اصلی کنفرانس کاپری «بازگشت دین» بود. «ایمان و دانش» در واقع متن سخنرانی است که در این کنفرانس ایراد شد و بعد ها توسط خود دریدا همراه با تصحیح ها و اضافاتی اساسی، در غالب یک رساله، به چاپ رسید. رساله ی «برج های بابل» اولین بار در سال 1980 به فرانسه منتشر و در سال 1985 به انگلیسی ترجمه شد. دریدا در رساله ی «برج های بابل» سعی دارد با خواندن مقاله ی «وظیفه ی مترجم» اثر والتر بنیامین، نظریه ی خود در ترجمه ناپذیر بودن زبان دین را ارائه دهد.

هدف از پژوهش حاضر گذر از انحصارگرایی دینی آلوین پلنتینگا ـ و محذوراتی است که این نوع انحصارگرایی برای باور دینی به وجود می آورد و بررسی امکان رسیدن به مدارای دینی براساس عقل گرایی انتقادی کارل پوپر است. در مسیر چنین گذری سوالات اساسی وجود دارد که برآنیم در این پژوهش به آن ها پاسخ دهیم؛ سوالاتی از این قبیل که چرا باید از انحصارگرایی دینی گذر نمود؟ در پس انحصارگرایی دینی پلنتینگا چه محذوراتی وجود دارد؟ آیا الهیات اصلاح شدۀ سنت مسیحی به بنیادگرایی دینی می انجامد؟ اگر پاسخ مثبت است الهیات اصلاح شدۀ مسیحی چگونه به بنیادگرایی دینی خواهد انجامید؟آیا میان انحصارگرایی دینی مطرح شده توسط پلنتینگا و بنیادگرایی دینی تلازمی وجود دارد؟ و آیا انحصارگرایی دینی در نهایت به بنیادگرایی دینی می انجامد یا خیر؟ انحصارگرایی دینی مطرح شده توسط پلنتینگا براساس چه ویژگی ها و شرایطی به بنیادگرایی دینی می انجامد؟ این دو رویکرد چه پیامدهایی برای دین به ارمغان می آوررند؟ راه حل گذر از این دو رویکرد چیست و آیا به واسطۀ مدارای دینی می توان از این دو رویکرد و پیامدهای آن ها دوری جست یا خیر؟ اگر گذر از چنین دیدگاه هایی به واسطۀ مدارای دینی ممکن است کدام معنای مدارا مورد نظر است؟ و آیا به واسطۀ مدارای تئوریک مطرح شده توسط پوپر می توان از چنین رویکردهایی گذر نمود؟ براساس چه مفاهیمی در دیدگاه پوپر مدارای دینی حاصل خواهد شد؟ آیا با توسل به مدل عقلانیت پوپر ـ عقل گرایی انتقادی ـ مدارای دینی حاصل خواهد شد؟ آیا با اتخاذ کثرت گرایی دینی لزوماً می توان به مدارای دینی رسید؟ و تفاوت کثرت گرایی دینی با مدارای دینی در چیست؟ آیا میان نسبی گرایی و مدارای دینی تلازمی هست یا خیر؟ و در نهایت براساس مدارای مطرح شده توسط پوپر امکان گذر از انحصارگرایی دینی و بنیادگرایی دینی وجود دارد یا خیر؟آلوین پلنتینگا از مهم ترین چهره های معرفت شناسی اصلاح شده است، دیدگاه های مطرح شده توسط پلنتینگا و نیز الهیات اصلاح شدۀ مسیحی لوازمی دارد که در نهایت به بنیادگرایی دینی منجر خواهد شد دیدگاه هایی مانند وجود باورهای پایه ، باور به مرجعیت کتاب مقدس، باور به تهدید دیدگاه هایی مثل کثرت گرایی دینی و... . در این پژوهش نشان داده خواهد شد که انحصارگرایی دینی چگونه به بنیادگرایی دینی می انجامد، این نوع بنیادگرایی دینی ایدئولوژی های بسته ای را به ارمغان می آورند که در نهایت منجر به خشونت می شوند، لکن تلاش ما بر آن است که چگونگی گذر از این تفکرات را براساس عقل گرایی انتقادی پوپر نشان دهیم و بررسی نماییم که آیا امکان رسیدن به مدارای دینی براساس چنین عقل گرایی امکان پذیر است؟ درنهایت با استفاده از مفهوم خطاپذیری و جست وجوی حقیقت به این نتیجه خواهیم رسید که با قبول اینکه انسان موجودی ممکن الخطا است و نیز دسترسی به حقیقت یقینی ممکن نیست مدارای دینی به این صورت تحقق می یابد که ادیان دیگر در کنار دین اتخاذ شده نزد شخص از مقداری حقیقت برخوردار هستند و شخص باورهایش را باید به صورت موقتی بپذیرد و احتمال ورود خطا به این باورها را بدهد. براساس چنین دیدگاهی مدارای دینی در جامعه تحقق می یابد و می توان از انحصارگرایی دینی و پی آمدهای بسیاری که دارد از جمله بنیادگرایی دینی، ایدئولوژی های دینی، جنگ¬های دینی و خشونت های برآمده ار آن و... گذر کرد.

لودویگ یوزف یوهان ویتگنشتاین (1951 - 1889)، چهرۀ برجسته¬ی فلسفۀ تحلیلی و از مهم¬ترین فیلسوفان قرن بیستم بود که آثارش تأثیر چشم¬گیری در مباحث معرفت¬شناسی، فلسفۀ زبان و فلسفۀ ذهن گذاشت. هرچند که نوشته¬ها و اظهارات مستقیم ویتگنشتاین راجع به دین بسیار اندک می¬باشند، اما شرح¬ها و تلاش¬هایی که به جهت بررسی و انطباق پیامدها و برآیندهای فلسفۀ وی با تفکر دینی نگاشته شده¬اند، بسیار است. یکی از معتبرترین این نوشته¬ها، کتاب ویتگنشتاین و فلسفۀ دین به ویراستاری رابرت.ال.ارینگتون و مارک ادیس در سال 2001 توسط انتشارات راتلج منتشر گردیده است. این کتاب شامل ده مقاله از نویسندگان و ویتگنشتاین¬پژوهان مختلف ذیل عنوان فلسفۀ دین از نگاهِ ویتگنشتاین می-باشد. هدف این پژوهش، ترجمۀ پنج مقاله از ده مقالۀ کتاب ویتگنشتاین و فلسفۀ دین ضمن بررسی مضامین و آراء مطرح شده در آن¬ها می¬باشد که موضوعات مطرح شده در این پنج مقاله، خدا، جادو، آفرینش، ایمان و گفتار دینی می¬باشند.

همزمان با پیدایش عصر علم و بسط و گسترش دیدگاه های تجربی درباره جهان، باورهای دینی از سوی تجربه گرایان مورد نقد و انکار قرار گرفت و این امر با ظهور پوزیتیویست های منطقی که قائل به اصل تحقیق پذیری معنا بودند، شکل روشمندتری به خود گرفت.آنتونی فلو در چنین شرایطی با اتخاذ اصل ابطال پذیری که این اصل به وسیله پوپر مطرح شده بود و خود او برای تفکیک گزاره های علمی از گزاره های غیر علمی(شبه علمی) در برابر پوزیتیویستهای منطقی مطرح کرده بود، اصل ابطال پذیری را به عنوان معیار معناداری گزاره ها دینی در نظر گرفت و او با پذیرش اصل ابطال پذیری به این نتیجه رسید که گزاره های دینی چون به لحاظ تجربی ابطال پذیر نمی باشند، پس فاقد معنا هستند، و فلو با این کار چالش جدیدی را به وجود آورد که منجر به پیدایش بحثی جدی و مناقشه برانگیزی میان خداباوران و خداناباوران شد. فلو دیدگاه خود در این زمینه را در مقاله «الهیات و ابطال پذیری» که به صورت تمثیلی تکمیل شده از داستان خدایان جان ویزدام بود در1950 م در سمپوزیوم لندن ارائه داد. چالش فلو عکس العمل مخالفان زیادی از جمله میچل و هیر در همان سمپوزیوم و متالهان و فیلسوفانی چون هیک، کرمبی، ماسکال و ... بعد از سمپوزیوم درپی داشت.

پرسش از چیستی حقیقت و چگونگی ایجاد باورها و همچنین سوال از نسبت آن‌ها با منافع و مصالح افراد در ذهن نظریه‌پردازان معرفت‌شناسی وجود داشته‌است. در این پژوهش تلاش شده‌است با تعمق در آراء ویلیام جیمز و با در نظر گرفتن رویکرد عملگرایانه‌ی او به دین، جایگاه مصلحت‌سنجی در حیطه‌ی اخلاقی باور و اراده‌ی معطوف به آن، تبیین شود.در این نوشتار، ابتدا به بررسی مفاهیم «واقعیت» و «حقیقت» پرداخته و در این راستا، نظریه ی صدق جیمز را بررسی کردیم تا مشخص شود ملاک حقیقت در آراء وی چیست. با توجه به پراگماتیستی بودن نظریه‌ی صدق وی، مفهوم کلیدی بعدی «فایده» بود که آن را بررسی کردیم. سپس با بررسی مفهوم «باور»، عوامل و قواعد شکل‌گیری آن، عاملیت اراده انسان در شکل‌گیری باورها را شرح دادیم. در این سیر ضمن بررسی تقابل نظریات جیمز و عقل‌گرایانی چون کلیفرد، دو اصل مهم جیمز، یعنی انتخاب اصیل و باور خودتحقق‌بخش را نیز بررسی کردیم. «مصلحت»، دلیل جیمز برای ارائه‌ی نظریات خود و یکی از مفاهیمی است که در باب حقیقت، از آن استفاده کرده است. با توجه به این که این واژه در حیطه‌ی سودمندی معنا شده و متضمن نوعی مجوز برای انجام برخی اعمال است، بررسی دقیق‌تر آن مهم به نظر می‌رسید. بنابراین ضمن بررسی «مصلحت» در آثار و نظریات جیمز، جایگاه و لزوم استفاده از آن را در آراء وی ارزیابی کرده و به این نتیجه رسیدیم امکان معادل سازی واژه‌ی منفعت به جای مصلحت و بهره‌مندی از آن وجود داشته است. در نهایت مهم ترین نقدهایی که به مفهوم حقیقت و فایده در آراء جیمز وارد شده بود را نیز مطرح کرده و تا حد امکان پاسخ های موجود را نیز بیان کردیم و در باب مصلحت نیز بیان کردیم که استفاده از این مفهوم، با معنی متداول فعلی و جایگاه آن در نظام فکری و جامعه‌ی حاضر تفاوت داشته و مناسب نمی‌باشد.

موضوع اصلی نوشتار حاضر، گذار از مدارای دینی به مدارای اخلاقی_سیاسی است که مطابق پیش‌فرض‌های نگارنده با اندیشه‌ی جان استوارت میل محقق گردیده است. در بررسی این موضوع لازم بود که نخست مدارا اصطلاح‌شناسی گردد و جایگاه مفهومی آن در قرون شانزدهم تا نوزدهم موردبررسی واقع شود. در این بررسی تلاش شده است تا نشان داده شود جنس استدلال‌های حامی مدارا تا پیش از میل، الهیاتی است و قلمروی که در آن از رفتار توأم با مدارا حمایت می‌شود، دایره‌ی دینداران است. در بررسی اندیشه‌ی میل، ضمن تقریر استدلال‌های میل در حمایت از مدارا، نشان داده می‌شود که مبنای استدلال‌های میل، فایده‌باوری اخلاقی، تجربه‌گرایی و استقراگرایی است و دایره‌ی مورد تأکید او برای رفتار توأم با مدارا همه‌ی افراد جامعه را در بر می‌گیرد. در خلال بیان گذار مورد ادعا، مواضع میل در حوزه‌های دین، اخلاق و سیاست نیز مورد بررسی قرارگرفته است و تلاش شده تأثیر بخش‌های مختلف منظومه‌ی فکری میل بر اندیشه‌ی او در باب مدارا، بیان گردد. در پایان پژوهش پس از بررسی نقدهایی که بر جان استوارت میل رفته است، نتیجه‌گیری پژوهش حکایتگر آن است که می‌توان فرضیه‌های اولیه‌ی پژوهش را پذیرفت و عنوان داشت که گذار از مدارای دینی به مدارای اخلاقی_سیاسی با اندیشه‌ی میل محقق گردیده است.

هدف تحقیق:بررسی ترجمه، تعلیقه و شرح شش مقاله از کتاب فیلسوفان دین در قرن بیست و یکم د.ز.فیلیپس می باشد.یافته های تحقیق: در قرن‭ ۱۷ ‬یکی از راهبردهای اساسی به معرفت دینی الهیات طبیعی بود که تاثیر آن به واسطه برخی انتقادها از جمله نقدهای هیوم و کانت رو به کاهش نهاد در آستانه قرن بیست و یکم ریچارد سوئین برن فیلسوف تحلیلی دین با نگاه به پیشینه الهیات طبیعی و با طرح نظریه احتمالات ریاضی به موضوع خداباوری فلسفی می پردازد.بنابر این تمام توجه وی معطوف مباحثی پیرامون نقش واقعی عقل در ایمان یا نقش واقعی ایمان در عقل است.بر اساس این رویکرد اصول ایمان نوعا نیازمند تایید تعقل و احتجاج نیست.البته این بدان معنا نیست که اصحاب معرفت شناسی اصلاح شده منکر مقتضیات عقلانیت هستندبلکه انچه آنان انکار میکنند معقول بودن باورهای دینی به ویژه باور به خدا در گرو ابتنای عقلانی آن‌ها باشد

هدف تحقیق: بررسی دین از نظرگاه فریدریش اشلایرماخر است. روش تحقیق: توصیفی. یافته‌های تحقیق: دین نه علم و نه عمل و نه مناسک مذهبی است. دین همان احساس اتکای مطلق به امر نامتناهی است. سهم اشلایرماخر در الهیات جدید غربی بسیار است. تاثیر اشلایرماخر بر الهیات جدید غیرقابل انکار است. تبیین قدرتمند وی از ارزش و اعتبار دین ریشه در پویایی آگاهی از خداوند داشت که بسیاری از متالهین بعدی مانند کرکه‌گور را سخت تحت تاثیر خود قرار داد. بعد از اشلایرماخر الهیات عهده‌دار تبیین تاثیر تجربه‌ی خداوندی در آگاهی بشری شد