مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

«هرمنوتیک دین و اخلاق» مجموعه‌ای از مقالات هانس-گئورگ گادامر است که به بررسی نقاط تلاقی هرمنوتیک با دین و اخلاق می‌پردازد. گادامر، یکی از چهره‌های برجسته در حوزه هرمنوتیک قرن بیستم، در این مجموعه فراتر از اثر مشهور خود، حقیقت و روش، به پژوهش در زمینه‌های فلسفه اخلاق و الهیات پرداخته است. او در این مقالات نشان می‌دهد که تفسیر تنها یک تلاش روش‌شناختی نیست، بلکه عمیقا تحت تأثیر سنت، زبان و آگاهی تاریخی قرار دارد. گادامر به اهمیت فهم فرآیندی گفتگومحور تأکید می‌کند که به تعامل میان مفسر و متن و تأثیر متقابل آنها بر یکدیگر وابسته است. موضوعات مهم مطرح شده در این کتاب عبارتند از: آگاهی متأثر از تاریخ (Wirkungsgeschichtliches Bewußtsein): گادامر معتقد است که فهم انسان از متن‌ها و مفاهیم تحت تأثیر پیشینه‌های تاریخی و فرهنگی اوست. این پیشینه‌ها علاوه بر شکل‌دهی به تعصبات و پیش‌داوری‌های ما، در فهم ما از هر موضوعی نقش دارند. ادغام افق‌ها: او مفهوم «ادغام افق‌ها» را معرفی می‌کند که به معنای این است که فهم از طریق تلاقی دیدگاه مفسر با دیدگاه متن شکل می‌گیرد. این فرآیند منجر به کشف معانی جدید و گسترش افق‌های فکری می‌شود. گفتگو و زبان: گادامر با تأکید بر اهمیت گفتگو در تفسیر، اظهار می‌کند که معنا تنها در نتیجه تعامل زبانی و تبادل نظر میان دو طرف پدیدار می‌شود. این فرآیند به شکلی است که هر دو طرف قادر به تغییر و تحول از طریق این تبادل هستند. پیامدهای اخلاقی: مقالات گادامر بررسی می‌کنند که چگونه هرمنوتیک، می‌تواند فهم اخلاقی ما را تحت تأثیر قرار دهد و بر اهمیت همدلی، گشودگی و به رسمیت شناختن دیدگاه دیگران در فرآیند تأمل اخلاقی تأکید دارد. برای علاقه‌مندان به مبانی فلسفی تفسیر و ارتباط آن با دین و اخلاق، کتاب «هرمنوتیک دین و اخلاق» گادامر، فرصتی استثنایی برای درک عمیق‌تر فرآیند فهم و چگونگی تأثیر تاریخ، زبان و گفتگو در شکل‌دهی به معنا و اخلاق.

انسان، با دارابودن ساحت فردي و اجتماعي، در طول زندگي خود، همواره اجتماعي بودن را بر تنهايي رجحان داده است. از آن جايي كه گزينش زندگي اجتماعي اختياري است و در حدود اختياري بودن آن، دینی نيز هست؛ بنابراين انسان به منظور پيشبرد اهداف حيات اجتماعي خود نيازمند دین مي باشد. ظهور و بروز بسياري از فضايل و رذايل اخلاقي و عبادات با پشتوانه اعتقادی، در بستر اجتماع و در رابطه با زندگي اجتماعي انسان‌ها شكل مي‌گيرد و اثرات خود را بر اجتماع و مسائل اجتماعي می‌گذارد. در این مقاله نگارنده به هدف پاسخ به این سؤال که «حکمت وفسلفه گذاری آموزه‌های عبادی اسلام با معیار شاخصه¬های لفظی چگونه است؟»، با استفاده از معیار شاخصه¬های لفظی، به تبيين حکمت و اهداف آموزه¬هاي عبادی پرداخته است. یافته¬های این تحقیق بعد از استخراج شاخصه¬های لفظی و آموزه¬های عبادی با استناد به آیات قرآن کریم و روایات معصومین (علیهم¬السّلام)، عبارت از بیان فسلفه و حکمت این آموزه¬هاست که در قالب اهداف غایی و اهداف واسطه¬ای به رسیدن به منافع دنیوی و اخروی بیان می¬گردد. این پژوهش از نظر هدف، پژوهش کاربردی و از نظر جمع آوری داده¬ها، یک پژوهش کیفی است. از نظر روش پژوهش نیز توصیفی - تحلیلی می باشد.

موضوع محوری در این کتاب چالش در حوزه معرفت دینی و ارتباط آن با مدرنیسم است، که در آن میان سکولاریسم نقشی بنیادین دارد. عموم اندیشه‌ورزان بر این باورند که سکولاریسم همزاد با تفکر غیر دینی و مدرنیسم است. به منظور بحث پیرامون سکولاریسم و نیز پیوند آن با مدرنیسم و فرهنگ غربی، نخست شرحی درباره سیر تحول اندیشه دینی طی قرون وسطی به ویژه رنسانس و عصر روشنگری داده شد. آنگاه موضوع سکولاریسم و علل ظهور آن و جنبش نوزایی دینی و افول سکولاریسم بیان شد. یکی از مباحث بحث‌برانگیز در حوزه کلام نوین موضوع معرفت دینی، عصری و فراعصری بودن آن است. موضوع دیگر تکثر گرایی دینی است. در این کتاب تلاش شده است ضمن بیان مبانی سکولاریسم و مدرنیسم، تبیین پلورالیسم دینی، هرمنوتیک و نظریه عصریت و نیز قرائت‌های مختلف از دین نسبت این آراء با اندیشه اسلامی روشن شود.

در باب تاویل می توان از دو نگرش برون متنی و درون متنی سخن گفت.شیخ طوسی از بزرگان تفسیر وکلام در مکتب بغداد است که تاویل و قواعد آن در اندیشه او موضوع پژو هش حاضر است.نگارنده معتقد است می توان ازدونوع رویکرد در باب رابطه تاویل و تفسیر نزد شیخ طوسی سخن گفت. بعلاوه که می توان در مورد تاویل رد پای هردو نگرش درون متنی و فرامتنی را در اندیشه های کلامی-تفسیری او رصد نمود.نگارنده به استخراج اصول قواعدی در تاویل پژوهی شیخ الطائفه می پردازد که نفی تقلید، لزوم تمسک به عقل و نقل معتبر،رعایت معنای ظاهری الفاظ،جواز انصراف از ظواهر آیات در شرایط خاص از اهمّ این قواعد است.نگارنده رویکرد عقلانی شیخ طوسی را در تاویل شناسی او بارز و برجسته می بیند.تمسک به عقل و ذکر براهین عقلی در آثار او فراوان دیده می شود که فارق از صحت و سقم این براهین، نمایانگر عقلانیت حاکم بر اندیشه اوست. در دیدگاه شیخ طوسی، تاویل بعنوان رهیافتی در فهم دین از سبک و سیاقی کاملا عقلانی برخوردار است.نگارنده بر این نظر است که از رهگذر تاویل پژوهی شیخ طوسی -بخصوص در تفسیر قرآن او- می توان به منطق عقلانی وی در فهم دین پی برد .