مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

متکلمان معتزله و امامیه از روزهای نخست در کنار هم به گفت و گو، بحث و مناظره مشغول بوده اند. در این فضا ممکن است تاثیراتی برای هر یک از جریان ها حاصل شده باشد. مکتب امامیه و معتزله به علت پذیرش حسن و قبح عقلی به عنوان مبنا و اساس عدل الهی و سایر آموزه های دینی به عدلیه معروف شده اند. آن ها با این مبنا، آموزه های دینی را به نحوی تحلیل کرده اند که خروجی آن، اختیار انسان، وجوب لطف و رعایت اصلح، وجوب تکلیف، نفی تکلیف فراتر از طاقت، وجوب اعواض بر آلام ابتدایی و تفسیر حکیمانه شرور بوده است. البته آن ها در برخی از باورها اختلافات جزئی و در بحث اراده و اختیار اختلاف نظر مهم دارند. معتزله در این باب، راه افراطی تفویض را برگزیده، اما امامیه با پیروی از ائمه اطهار(ع): نظریه «لاجبر و لاتفویض بل امر بین الامرین» را برگزیده است.

ترجمه ماشینی : معتزله كه در سنت انديشه اسلامي جايگاه ويژه اي دارند و به آنها «عقل اولي» مي گويند، فرقه، مكتب و فرقه نيستند، زيرا در تفسير مسائل كلامي ديدگاه ذهني را در اولويت قرار داده و از اين رو تصريح كرده اند. اثربخشی و اعتبار عقل در تفسیر هستی نزد فیلسوفان اسلامی به عنوان نماینده یک ذهنیت نظام مند خودنمایی می کند. اندیشه معتزله با تفسیر مبانی دینی بر مبانی عقلی و ادبیات ردّی که در این زمینه ایجاد کرده است، هم در معرض انشقاق بین خود و هم در معرض نقد سایر اندیشه های کلامی تاریخ قرار گرفته است. اختلاف نظر در سنت اندیشه اسلامی. نظریه اصل که از جمله نظرات مختلف معتزله است و به عنوان نظریه ای که برای اولین بار از سوی ایشان مطرح می شود، موضوع اصلی پایان نامه را تشکیل می دهد، آخرین نظریه معتزله ناب است. به عنوان نور اهل عدل در تحقیق توصیف شده است.موضوع جایگاه و تفسیر ابن ملاحیمی در خوارزمی است که متکلمی بزرگ است و اساساً این مشکلی است که ابن ملاحیمی به بررسی آن پرداخته است. نظریه اصلح پیرامون کدام مفاهیم و چگونگی تفسیر آنها بر اساس آنهاست. در واقع، این که ابن ملاحیمی خوارزمی به دلیل جایگاه تاریخی خود در سنت فکری معتزله و در همین زمینه، فرصتی یافت تا به آرای بسیاری از علمای معتزلی پیش از خود بنگرد. نظرات جامع او در باب نظریه اصل از نظر ادب کلام حائز اهمیت است. نظریه اصله که خداوند به عنوان خالق، «بهترین» را برای بندگانش ایجاد می کند، زمینه ساز بسیاری از مباحث کلامی در مبانی اعتقادی اسلام است. این برهان که برای اولین بار توسط معتزله مطرح شد، بر اساس اصل عدل 163 معتزله استوار شد و به دلیل اختیاراتی که به افعال الهی نسبت داد، از مفهوم وجوب علالله بالاتر رفت. حساسیت به پاک کردن خداوند از هر بدی و زشتی دلیل اصلی است که معتزله را به این نتیجه رساند که هر چه خدا آفریده نیکو و سودمند است و این نیز زمینه ساز همه مسائل کلامی است که معتزله از روند شکل گیری به آن پرداخته است. به فروپاشی آن حساسیت مشاهده می شود. مشاهده می شود که ابن ملاحیمی نیز به عنوان یک عالم معتزلی به نظریه اصل با حساسیت مطلقیت پرداخته است. به همین دلیل، پژوهش سعی دارد مفاهیمی را که ابن ملاحیمی حول آن نظریه اصل را بررسی می کند و چگونگی تفسیر آن بر اساس آن ها را تبیین کند. معتزله كه در سنت انديشه اسلامي جايگاه ويژه اي دارد و به آنها «عقلان اوليه» مي گويند، پيشتاز هستند نه به اين دليل كه دليل را در تفسير مسائل كلامي اولويت مي دهند و از اين رو تأثير و اعتبار آن را مطرح مي كنند. ذهن در تفسیر وجود پیش از فیلسوفان اسلامی، بلکه به عنوان نماینده یک ذهنیت نظام مند برجسته می شود. با تفسیری که از اصول اساسی دین بر عقلانیت می کنند

کن الدّین بن الملاحمی الخوارزمی (متوفای 536ق/ 1141م) از جمله متکلمان معتزلی است که تا حدود زیادی ناشناخته مانده است. آثار ابن الملاحمی تنها در بین جامعه شیعیان زیدی یمن که کلام معتزلی در آنجا رواج داشت، شناخته شده بود. ابن الملاحمی از جمله متکلمانی است که سرسختانه عقاید فلاسفه را نقد و بررسی کرده است. وی پس از غزالی کتابی را تحت عنوان تحفهالمتکلمین فی الرد علی الفلاسفه تألیف و آرای فلاسفه را نقد و بررسی کرده است. از جمله مباحث مورد توجه این کتاب ابطال تجرد نفس است. ابن الملاحمی نفس را مادی می داند و تجرد نفس را نفی می کند. او معتقد است اجزای اصلی بدن، هویت انسان را تشکیل می دهد. وی به این همانی نفس و بدن معتقد است و بیان می کند که نفس همین هیکل محسوس است. از جمله نقدهایی که ابن الملاحمی بر فلاسفه روا داشته، این است که اگر نفس واحد و مجرد می باشد، چرا از یک بدن به بدن دیگر به گونه های متفاوتی وارد می شود؟ اگر نفس مجرد است، باید علت پدیدآورنده آن هم مجرد باشد، علت موجبه آن مجرد است، پس چرا جایز نباشد که همه موجودات مجرد باشند؟ ما در این مقاله تلاش کرده ایم ابتدا مقدمه ای درباره زندگی و آثار ابن الملاحمی ذکر کنیم، سپس به تفاوت ها و شباهت های غزالی و ابن الملاحمی در نقد فلاسفه بپردازیم و نفس شناسی وی را مورد بررسی قرار دهیم و در پایان به نقدهای که از سوی ابن الملاحمی بر نفس شناسی فلاسفه شده است، بپردازیم.

ترجمه ماشینی: برنده جایزه جهانی ایران برای کتاب سال 2007 در رشته فلسفه و عرفان. این متن جدید و بدیع، بررسی مجدد به موقع اندیشه اسلامی را ارائه می‌کند و تضاد آشکاری با دیدگاه محافظه‌کارانه معمولی ارائه می‌دهد. تبیین رابطه خدا و انسان، آن گونه که در اسلام ترسیم شده است، غالباً متأثر از تصویری از خدا و انسان است که متکلمان، فلاسفه و عرفا در ذهن دارند. دوران اولیه اسلام، تفاسیر گوناگونی را از این رابطه آشکار می کند. الکایسی فریموت دیدگاه سه محقق قرن دهم و یازدهم را مورد بحث قرار می دهد: عبدالجبار، ابن سینا و غزالی که سه رویکرد متفاوت را در نگاه به رابطه خدا و انسان معرفی می کنند. خدا و انسان ها در اندیشه اسلامی تلاش می کند تا جنبه مهمی از اندیشه عقلانی قرون وسطی را در نشان دادن اهمیت آن در شکل گیری اساس شناخت ماهیت خداوند، ماهیت انسان ها و ایجاد پل های مختلف بین آنها روشن کند.

نویسنده این کتاب در مقدمه توضیح می‌دهد که چگونه این کتاب و انگیزه نوشتن آن در ذهن وی شکل گرفته است. وی در این باره می‌گوید: سر آغاز شکل‌گیری این کتاب از راهنمایی رساله‌ای در کارشناسی ارشد توسط نویسنده شروع شد، رساله‌ای که در دانشگاه آریزونا نوشته شد. من و وودوارد طی چندین سال مباحثاتی گسترده درباره تحولات جهان اسلام در دوران معاصر داشته‌ایم، به خصوص در مصر و جنوب شرق آسیا. بعدتر نیز دوی به این مباحثات اضافه شد. هر سه ما در این عقیده مشترک بودیم که مباحث الهیاتی معاصر در جهان اسلام ممکن نیست که توسط غیر مسلمانانی(و در این موضوع حتی مسلمانانی) که از دانش کافی از مناقشات و مذاهب کلامی در پنج قرن اول اسلام برخوردار نیستند، درک شود. این عقیده منجر به پیشنهاد رساله‌ای به آقای آتمایا در کارشناسی ارشد شد: رساله‌ای در ترجمه‌ی مقاله‌ای از معتزله درباره اساس عقلانی الهیات، با تقریظی مختصر در رابطه با دلالت‌های این متن برای مباحثی که در میان گروه‌های مسلمان و روشنفکران مسلمان اندوزی در دوران معاصر در جریان است. متنی که من به آقای آتمایا برای ترجمه پیشنهاد کردم کتاب الاصوال‌الحکمه قاضی عبدالجبار معتزلی بود که ترجمه دوباره آن در فصل پنجم این کتاب آمده است. در این کتاب ابتدا آراء قاضی عبدالجبار و رساله‌ای از او و هم‌چنین توصیفی از اصول خمسه معتزله ارائه می‌شود. سپس مقاومت در برابر عقل‌گرایی و به خصوص ابن‌تیمیه مورد بحث قرار می‌گیرد. در پایان به مناقشات معاصرانی چون فضل الرحمان و هارون ناسوتیون (از روشنفکران به نام معاصر اندونزی ) و دفاع ناسوتیون از معتزله‌گرایی پرداخته می‌شود.