مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

سنت‌گرایی که به عنوان جریانی معاصر در مقابل مدرنیسم قرار می‌گیرد معتقد به وجود یک سنت زنده، پویا و ازلی است که هرگز هم از بین نمی‌رود، واحد است و در قالب‌های گوناگون متجلی می‌شود. علاوه‌براین وسیله‌ی رسیدن انسان به خدا نیز هست. این معنای از سنت بسیار متفاوت است با سنت به معنای متعارف آن یعنی آداب، رسوم و عادت. سنت-گرایان بخصوص شوان معتقدند که در قلب تمام سنن حکمت خالده‌ وجود دارد. برخلاف نظر او که حکمت خالده را با مابعدالطبیعه مترادف و مابعدالطبیعه را علم به حقیقه‌الحقایقی می‌داند که تنها از طریق تعقل قابل حصول است نه از راه عقل جزیی، حکمت خالده از نظر نصر "حاوی" مابعدالطبیعه یا علم قدسی‌ است که به شناخت مبدأ کلی اهتمام می-ورزد.حکمت خالده شامل مبانی مابعدالطبیعی یا وجودشناسی، انسان‌شناسی، اخلاق و خداشناسی است. پیروان حکمت خالده را می‌توان منادیان خداشناسی توحیدی در جهان معاصر غرب دانست. دیدگاه آنان نقاط مشترک فراوانی با دیدگاه فیلسوفان و به‌ویژه عارفان مشرق زمین دارد چنان‌که می‌توان مدعی شد که مهم‌ترین مسائل حکمت خالده با رئوس مسائل عرفان اسلامی مشترک ‌است. مهمترین صفات الهی در نظر آنان عدم تناهی، اطلاق و خیریت است که راهگشای مسائل فراوانی است که انسان متجدد در زمینه‌ی خداشناسی با آنها روبروست مسائلی از قبیل خیر و شر و جبر و اختیار که بیش از هرچیز او را به خود مشغول کرده است. در این دیدگاه به تناسب مراتب مختلف وجودی می‌توان از انواع جبر واختیار سخن گفت،گاهی در مرتبه‌ی الهی و قلمرو امر مطلق و گاهی در مرتبه‌ی ‌بشری و قلمرو نسبیت و به اعتقاد نصر انسان تنها در اتصال با این مرتبه که قلمرو جبر و نیز اختیار محض است،کاملاً مختار و نیز مجبور خواهد بود. در بیان او، علاوه بر این جبر که وجه دیگر اختیار کامل است جبر دیگری نیز وجود دارد که به میزان فاصله‌ی انسان از امر مطلق برای او حاصل می‌شود، به معنای استقلال از اراده‌ی الهی است و آن جبر جسمی-روانی است. به اعتقاد سنت‌گرایان راه‌های مختلف وصول به ذات قدسی خداوند از خودشناسی شروع می‌شود. این مسأله به قدری دارای اهمیت است که شوان اصولاً مابعدالطبیعه را چیزی جز خودشناسی نمی‌داند و حدیث "من عرف نفسه فقد عرف ربه" را به‌عنوان شاهدی بر این مدعا بیان می‌کند و از انواع خودها در مسیر شناخت حق سخن می‌گوید.از این رو با شناخت خود می‌توانیم به شناخت خودِ مطلق نائل شویم. هرچند شوان و نصر هر دو این حدیث را بیان می‌کنند اما دیدگاهشان کمی متفاوت به‌نظر می‌رسدموضوع رساله‌ی حاضر،بررسی برخی از مهم‌ترین مبانی خداشناسی و انسان‌شناسی حکمت خالده است با محوریت آراء شوان به عنوان تکمیل‌کننده‌ی طریق سنت‌گرایی و دکتر نصر به عنوان شارح آثار او و وجوه اختلاف و شباهت‌ دیدگاه-های این دو فیلسوف معاصر، تا با بدست آوردن چارچوبی برای شناخت سنت اصیل، پویا و جهان‌شمول، جایگاه حکمت خالده در اندیشه‌های فلسفی معاصر روشن شود.

کتاب «در جستجوی خدا» تالیف ناصر مکارم شیرازی، پیرامون موضوع خداشناسی نگارش یافته است. مولف در مقدمه کتاب خود می نویسد: نگارنده گسترده این بحث ها را در کتاب آفریدگار جهان آورده است، اما بسیار لازم بود این مسئله به صورتی فشرده تر و آمیخته با بحث هایی تازه تر در دسترس همه مخصوصا جوانان قرار گیرد. مولف در کتاب خود به موضوعات گوناگونی در باب خداشناسی پرداخته و با بررسی مکتب ماتریالیست و علوم تجربی و از جمله تحقیق در ویژگی های اتم، بدن و نظم موجود در طبیعت و جهان هستی سعی کرده است راه خداشناسی را برای مخاطبان خود ترسیم کند. وی همچنین در انتهای کتاب خود به مسئله بلا و حکمت آن نیز توجه کرده است.

کتاب «خدا در نهج البلاغه» نوشته محمدعلی گرامی می باشد که بیشتر مباحث آن در جلساتی که هفته ای یک شب در حوزه علمیه قم برگزار می شد تحقیق و در این کتاب گرد آمده است. در این قسمت از نهج البلاغه ده راه برای وصول به خداوند مورد توجه قرار گرفته که به این ترتیب در این کتاب آمده است: 1- حدوث جهان و اجزاء آن 2- نظم جهان 3- هدایت غریزی نبات و حیوان 4- نقص موجودات 5- حقیقت وجود 6- هدف نهائی 7- فطرت 8- دعا، نیاز، روح 9- فسخ تصمیمها 10- تجلی خدا در قرآن.

کتاب «الهیات در نهج البلاغه» تالیف آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی می باشد که به بررسی موضوع الهیات از زبان علی (ع) و با سیر در نهج البلاغه اختصاص یافته است. مولف در ابتدای کتاب خود بحثی پیرامون الهیات انجام داده و پس از آن به راه های خداشناسی در نهج البلاغه توجه نموده است. وی مسئله توحید و صفات الهی را در کتاب شریف نهج البلاغه مورد دقت قرار داده و همچنین مباحث ارزنده ای را از این کتاب مانند: ادله صفات و اسماء خدا، قرآن مجید و نهج البلاغه، سنن تکوینی الهی، عدل الهی و دیگر مباحث الهیاتی با نگاه به نهج البلاغه ارائه داده است. نویسنده در این کتاب کوشیده است تصویری دقیق و گویا از نظرگاه امام علی خانه درباره جهان بینی اسلامی ترسیم نماید . وی نخست ، طی مقدماتی به معرفی فصول و مباحث الهیات در نهج البلاغه پرداخته و به تشریح براهین و ادله اثبات وجود خدا می پردازد و براین نکته تاکید می ورزد که انسان فطرتا خداشناس است و خداشناسی و خداجویی ریشه در فطرت او دارد . مؤلف سپس قواعد وضوابط فلسفه الهی را بر محور توحید با استناد به فرازهای متنوعی از خطبه های مختلف نهج البلاغه تبیین نموده و مبحث توحید را از دو بعد توحیدذاتی ، توحید صفاتی و افعالی مورد کندوکاو قرار داده و در مباحث پایانی درباره صفات ثبوتیه ، علم و قدرت خداوند ، صفات سلبيه ، صفات و اسماء خداوند ، عدل الهی و نیز سنن تکوینی و تشریعی با استشهاد به سخنان امام سخنان امام علی سخن می گوید . دفتر انتشارات اسلامی ( وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم )نیز این کتاب را در سال ۱۳۹۱ منتشر کرده است .

عرفان علم معرفت و شناخت باطنی است. عارف با تزکیه باطن و از راه های فرا حسی به عوالمی وارد می شود که برای جسم و حواس جسمانی امکان پذیر نیست. در این مسیر عنصر «نفس» یا «روان» نقش مهمی ایفا می کند. یکی از راه های مهم ورود به عالم فوق طبیعی، کشف عارفانه (واقعه) است. انسان از راه مکاشفه یا گاه الهام یا در شرایطی ویژه به مغیبات علم پیدا می کند؛ اما واقعه از عناصر فرا حسی است که نفس ناطقه آدمی به کمک آن از گذشته و آینده باخبر می شود، به طوری که علم حاصل از این راه می تواند در زندگی و بیداری فرد تاثیرگذار باشد. شناسایی و روایت و تحلیل و واقعات یک عارف اشراقی چون شیخ محمد لاهیجی شاهدی گویا برای اثبات این نیروی عظیم فرا حسی در «نفس» انسان است. لاهیجی در ضمن شرح گلشن راز، ده واقعه خود را روایت کرده که در همه این واقعات، بی استثنا پس از رهاکردن وجود خاکی و اتصال به افلاک و نور مطلق در نورالانوار فانی شده است. این وصال یا تجرید منتهای مشرب اشراقی است که هر عارف در آرزوی آن است.