جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

كتاب التوحيد للإمام علي بن الحسين بن أميرالمؤمنين علي بن أبي‌طالب(ع)، اثری است حدیثی که توسط سید رحیم حسینی گردآوری شده است. این اثر علاوه بر کتاب توحید، شش اثر دیگر منتسب به امام سجاد(ع) را نیز گرد آورده است. محقق اثر، کتاب را با ذکر شرح‌ حال مختصر امام زین‌العابدین علی بن حسین(ع) آغاز کرده است. در طول حیات آن حضرت حوادث مهمی چون واقعه کربلا، واقعه حره، سنگ‌باران کعبه با منجنیق و آتش زدن آن رخ داده است. در مورد روز شهادت آن حضرت پنج قول وجود دارد که شیخ بهایی، دوازدهم محرم را ذکر کرده است. پس از شرح حال امام سجاد(ع)، آثار آن حضرت به‌اختصار معرفی شده است. این آثار عبارتند از: رساله حقوق، صحیفه سجادیه، احتجاجات، نامه آن حضرت به محمد بن مسلم زهری، صحیفه علی بن حسین(ع) درباره زهد، ندبه و کتاب توحید. رساله حقوق: این رساله را شاگرد امام زین‌العابدین(ع) ابوحمزه ثمالی از آن حضرت نقل کرده است. شیخ صدوق در کتاب خصال و دیگران این رساله را با سند آن ذکر کرده‌اند. گروهی از علما نیز به شرح آن پرداخته‌اند. صحیفه سجادیه: از اسناد صحیفه چنین استفاده می‌شود که تعداد ادعیه آن، 75 دعا بوده است، اما تعداد ادعیه موجود در نسخ متداول کمتر از این رقم است؛ در نسخه متداول به روایت ابن مطهر، 54 دعا ذکر شده است. احتجاجات: احتجاج و مناظره علمی، فن عالی‌قدری است که اهل‌بیت(ع) به آن ممتاز بودند. علامه طبرسی تعدادی از احتجاجات معصومین از جمله امام زین‌العابدین(ع) را گرد آورده که در این کتاب به پنج احتجاج آن حضرت اشاره شده است. نامه امام به محمد بن مسلم: محمد بن مسلم زهری (متوفی 124ق)، از فقها و محدثین مدینه بوده است. ابن شعبه حرانی، نامه‌ای را که امام زین‌العابدین(ع) به وی نوشته، در «تحف العقول» نقل کرده که با این عبارت آغاز شده است: «كفانا الله و إياك من الفتن...». این نامه، از دو جهت دلالت بر سیاست امام دارد: یکی از جهت محتوای آن که دال بر این است که امام(ع) اوضاع زمانه خویش را بادقتی والا بررسی می‌فرموده و دیگر اینکه ارسال چنین نامه‌ای به فردی مثل زهری یقینا از چشم حاکمان پنهان نبوده است. صحیفه علی بن حسین در زهد: این صحیفه را نیز ابن شعبه در «تحف العقول» و شیخ کلینی در «کافی» ذکر کرده‌اند. امام زین‌العابدین(ع)، مدینه جدش رسول‌الله(ص) را ترک نکرد، بلکه در آنجا باقی ماند و به تربیت فکری و اخلاقی امت پرداخت و ایشان را از دنیا و مکاید آن که بسیاری از اهل زمانش اسیر آن بودند، برحذر می‌داشت. کتاب توحید با روایتی آغاز شده است که حکایت از ملاقات نجدة بن عامر حروری و دوستش عبدالله بن ازرق، با عبدالله بن عباس و پرسش از وی در موضوع معرفت به پروردگار دارد. در بخشی از این کتاب، چنین آمده که نجده، ابن عباس را با عبارت «سید بنی‌هاشم» خطاب می‌کند و ابن عباس قسم یاد می‌کند که سید بنی‌هاشم، علی بن حسین(ع) است. در پایان کتاب توحید این مطلب ذکر شده که وقتی نجده پاسخ‌های امام سجاد را به پرسش‌های خویش به ابن عباس گفت، ابن عباس شادمان گردید و فرمود: «خدا داناتر است که رسالت خویش را در کجا قرار دهد. نجده گفت: آیا شما خانواده‌ای نیستید که کبار و بزرگانتان را بر صغارتان مقدم می‌دارید؟ گفت: بله، ولیکن ربانیون ما کبارمان هستند، اگرچه کودک باشند و علی بن حسین(ع) از ربانیون است. از صفحه 215 تا 280 سه «موشّحه» ارائه شده که موشحه دوم آن مفصل و به‌ترتیب حروف الفباست. پس از آن تا پایان اثر تحت عنوان «الندب السجادية»، پنج ندبه منسوب به امام سجاد(ع) با عبارت «آه وانفساه، واحزناه، واخطيئتاه...» ارائه شده است. محقق اثر در این کتاب، شماره صفحات نسخه اصلی را در پرانتز ذکر کرده است. وی معنای بعضی از کلمات نامأنوس در متن را با استفاده از کتب لغت ذکر کرده و در صورت اشکال در متن به مصادر اصلی ارجاع داده است. در پانوشت کتاب نیز تعلیقات سید هاشم حسینی طهرانی، یا سید نعمت‌الله جزایری و برخی دیگر از محققان را ذکر نموده است.

إسْتِقْصاءُ النّظَر فِی القَضاءِ و القَدَر کتابی کلامی و به زبان عربی در باب قضا و قدر از مسائل مهم علم کلام، تألیف علامه حلی عالم مشهور شیعه در قرن هشتم هجری. نویسنده در این اثر به تبیین دیدگاه‌های امامیه، معتزله و اشاعره پرداخته است. کتاب مشتمل بر دو رساله است: استقصاء النظر فی القضاء و القدر که علامه حلی در آن، به اهم دیدگاه‌های عدلیه در باب مختار بودن انسان پرداخته و آیات متعددی از قرآن کریم را دلیل می‌آورد. وی همچنین به نقد دیدگاه جبرگرایانه اشاعره پرداخته و به آنها پاسخ می‌گوید. الفرق بین کلام النبی و قول الوصی رساله‌ای مختصر در باب سه مسأله عقیدتی است که شخصی از خواجه رشیدالدین از شاگردان خواجه نصیر پرسیده و علامه حلی که در مجلس حضور داشته، آن مسائل را به تحریر در آورده است.

خداوند حکیم جهان را بر پایه سبب و مسبب آفریده است. بحث سبب و وسیله برای رفع احتیاجات مردم نه تنها شرک نیست بلکه عین توحید است چون ما از کسی که به او توسل می کنیم و حاجت می خواهیم به او مقام الوهیت که نمی دهیم بلکه این عین فرمایش حق تعالی است که فرمود: وابتغوا الیه الوسیله. این کتاب ارزشمند درباره بحث مهم توسل و مسائل پیرامون آن و پاسخ به شبهات مطرح شده می باشد.

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش معنویت در ارتقای اصول اخلاقی در آموزه‌های امام علی(ع) با محوریت کتاب شریف نهج البلاغه به روش توصیفی- تحلیل انجام شد. با توجه به اهمیت تربیت اخلاقی در سیره‌ی معصومین, بررسی آموزه‌های اخلاقی آنان به ویژه سخنان حضرت علی(ع) در نهج البلاغه کارگشاست. بررسی سخنان آن حضرت در نهج‌البلاغه نشان داد که از دیدگاه ایشان معنویت دارای سه مولفه‌ی اساسی یعنی خدامحوری، اعتقاد به معاد و ولایت‌مداری است و اخلاق نیز دارای سه رکن اساسی اخلاص، حق مداری و عدالت‌گستری است. نتایج این بررسی و سخنان حضرت نشانگر آن است که خداباوری به عنوان مولفه‌ی بنیادین معنویت تاثیر محوری در ارتقای پایبندی به اصول اخلاقی دارد. بر این اساس انسان خداباور در تمامی امور زندگی خویش از خداوند سبحان، یاری طلبیده و در تمام لحظات خود را در محضر قدس الهی می‌داند. باور به جلال و جبروت الهی دارد و همین امر سبب مراقبه‌ی دائم وی می‌گردد. اعتقاد به خداوند سبب تبلور اخلاص، آرامش قلبی و روحی، عدالت پیشگی، آزادگی، فروتنی و تواضع می‌شود زیرا انسان خداباور در تمام امور زندگی تنها از خدا یاری می‌طلبد و به وی امید دارد. باور به معاد نیز به عنوان مولفه‌ی دیگر معنویت سبب جهت‌دهی به زندگی فرد شده و انسان معادباور از ارتکاب گناهان اجتناب نموده و از گناهان احتمالی خود بخشش می‌طلبد. بر یاد و ذکر خداوند مداومت دارد. دلبسته دنیا و مادیات نیست. انس با قرآن، سرلوحه‌ی اعمال اوست و به سبب ترس از خداوند متعال مهر سکوت بر دهان زده و خشم و عصبانیت خویش را فرو می‌برد. از فرصت اندک حیات خود برای توبه و انجام اعمال صالح کمال استفاده را دارد. پذیرش ولایت ولی و حجت خدا نیز سبب پایبندی شدید به اصول اخلاقی می‌شود زیرا پیرو ولی خدا، سعی دارد عمل و رفتار خویش را هر چه بیشتر به مولای خود نزدیک سازد. جلوه‌ی تاثیر ولایت بر پایبندی اخلاقی در دو عرصه‌ی ولایت الگویی و ولایت اخلاقی پدید می‌آید. به طور کلی نتایج این بررسی نشان داد از دیدگاه امیرمومنان(ع) معنویت و مولفه‌های آن به عنوان پشتوانه‌ی اصلی اخلاق بر آن تاثیر مستقیم دارد و رابطه‌ی بین معنویت و اخلاق رابطه‌ای متقابل و دو سویه است.

ولایت بر مردم، حق ذاتی و انحصاری خدای متعال است. خداوند حق خود را به برگزیدگانش، پیامبران و اوصیای ایشان واگذار کرده است. امیرالمؤمنین(علیه السلام) وصیّ پیامبر خاتم(صلی الله علیه واله) دارای فضائل و امتیازات انحصاری هستند که قرآن کریم و روایات نبوی به آن دلالت می‌کنند. ایشان در احتجاجات و مناشدات خویش بر حق ولایت بر دیگران، به آن فضائل استناد و استدلال می‌نمودند. با وجود اذعان مخالفان بر فضائل حضرت، آنان هیچ‌گاه حاضر به تن‌دادن به ولایت او نشدند. این، مسئله‌ای است که شگفتی حق‌طلبان را در طول تاریخ برانگیخته است. هدف از این پژوهش، بررسی علل عدم پذیرش امیرالمؤمنین7 از سوی شماری از مردم، چه به‌هنگام تعیین خلیفه یکم و چه سوم، با وجود اذعان به فضائل ایشان می‌باشد. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی و با گردآوری کتابخانه‌ای مطالب انجام یافته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که زمینی‌انگاری و قبیله‌گرایی، عدل علوی، علل روانی‌ای همچون حسادت، حرص، بخل، حقد و عداوت، و نیز پایبندی بر عهدنامه «صحیفه»، ازجمله دلایل انکار و رویگردانی از ولایت امیرالمؤمنین(علیه السلام) بود.

الشافي في الإمامة رساله‌اى است به زبان عربى از سيد‌‎مرتضى علم الهدى (متوفاى 436 ه‍.ق)، فقيه و متكلم نامدار شيعى.سيد‌‎مرتضى اين رساله را در نقد فصل امامت كتاب «المغنى في ابواب التوحيد و العدل» نوشتۀ قاضى عبدالجبار همدانى (متوفاى 415 ه‍.ق) از متكلمان نامدار معتزلى به نگارش درآورده و ديدگاه‌هاى او را دربارۀ مسألۀ امامت به چالش كشيده است. جلد اول تحقیق آنچه صاحب المغنی، پیرامون وجوب امامت ذکر کرده است. استدلال بر وجوب امامت، بنا به دلایل نقل. مخالفت قاضی، با ادله شیعه در امامت و عصمت.