جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

هدف اصلی تحقیق بررسی الگوها و راهبردهای حکمرانی اسلامی در اندیشه امام علی علیه السلام در نهج‌البلاغه است. روش تحقیق از نوع اسنادی-تحلیلی؛ ابزار گردآوری آن شامل منابع دست‌اول و دست‌دوم بوده است. واحد تحلیل و مشاهده خطبه، نامه و کلمات قصار بوده است که از روش مثلث‌سازی جهت روایی و اعتبار مفاهیم اکتشافی بهره گرفته‌شده است. نتایج نشان داد که حکمرانی سیاسی (میانه‌روی سیاسی؛ نظارت و کنترل سیاسی؛ انتقادپذیری حاکم؛ مبارزه با اشرافیت سیاسی؛ تکریم آزادی سیاسی؛ اصل مردمی بودن حکومت؛ پرهیز از استبداد سیاسی؛ عدالت قضایی)؛ اجتماعی (تأمین امنیت اجتماعی؛ پیشگیری اجتماع‌محور فساد؛ شایستگی کارگزاران؛ مدارای اجتماعی؛ عدالت اجتماعی؛ مساوات و نفی تبعیض اجتماعی؛ خلق و حفظ سرمایه اجتماعی)؛ اقتصادی (فقرزدایی؛ اولویت‌بخشی به محرومان و تنگدستان؛ عدالت اقتصادی؛ حفاظت و پاسداری از بیت‌المال؛ عدالت و انصاف در توزیع مالیاتی؛ مبارزه با نابرابری طبقاتی؛ پرهیز از انباشت ثروت توسط حکومت؛ رسیدگی به کشاورزان و رونق تولید) و حکمرانی فرهنگی (اهتمام به علم و سرمایه فرهنگی؛ مبارزه با هوای نفس؛ پرهیز از دنیادوستی؛ ترویج فضایل اخلاقی-دینی؛ امربه‌معروف و نهی از منکر؛ مبارزه با سبک زندگی متظاهرانه؛ مدارا و تساهل مذهبی)، از مهم‌ترین راهبردهای حکمرانی اسلامی بوده است.

ازجمله مسائل مهم جامعۀ انسانی سلامت روان است که ورع، به‌عنوان یکی از توصیه‌های مؤکّد امام علی(ع)، نقش مهمّی در ایجاد و حفظ آن دارد. پژوهش پیش رو با روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته و برای گردآوری اطلاعات از روش ‌اسنادی استفاده شده و بر آن است که با تمرکز بر آموزه‌های امام علی(ع) و واکاوی مفهوم ورع، راهکاری برای سلامت روان ارائه دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سلامت روانی فرد بر شناخت فلسفۀ زندگی، تعیین باورها و ارزش‌های فردی، مدیریت و کنترل احساسات، پرهیز از قضاوت‌های نابجا و انضباط فردی استوار است و ورع در همۀ این موارد، با ارزیابی، مدیریت، تعدیل و هدایت احساسات، افکار و رفتار فرد نقش بسزایی در سلامت روان ایفا می‌کند. نتایج پژوهش نیز نشان‌دهندۀ این است که ورع با تأثیر بر شناخت، هیجان و رفتار، هم به‌عنوان یک سیستم بازدارنده، از انحرافات اخلاقی جلوگیری می‌کند و هم به‌عنوان یک سیستم تسهیلگر به تقویت رفتارهای سازنده می‌پردازد که این فرایندها سرانجام به سلامت روان، ثبات شخصیتی و تعالی اخلاقی فرد می‌انجامند. این مدل همچنین می‌تواند مبنایی برای پژوهش‌های تجربی دربارۀ رابطۀ ورع از طریق شاخص‌های روان‌شناختی قرار گیرد.

کتاب «مقدمه ای بر امامت»، نگاهی بر سیستم سیاسی اسلام، مرزها و مالکیت ها به عنوان یک مجموعه درباره امامت و رهبری اسلامی به وسیله حضرت آیت الله العظمی محمدعلی گرامی نوشته شد که برخی از مباحث آن، پس از بحث با گروه های مختلف بوده است. در آن سال های خفقان امکان چاپ و نشر آنها فراهم نشد. خصوصا اینکه معظم له هم به همراه تعدادی دیگر از علمای حوزه در زندان و سپس در تبعید بودند و این جزوات نزد یکی از افراد شاغل در چاپ و نشر مانده بود که او هم از ترس فشارهای مختلف ساواک اقدامی نکرده بود. پس از پیروزی انقلاب بارها چاپ و منتشر شد و حاصل کتاب حاضر می باشد.

دوران امامت امیرالمؤمنین (ع) به دو دوره‌ی خلافت خلفای سه‌گانه و خلافت خود حضرت تقسیم می‌شود که دوره خلافت ایشان چهار سال و نه ماه به طول انجامید. در این مدت، امام علی (ع) با چالش‌های امنیتی و اطلاعاتی متعددی روبرو بود که برای مقابله با آن‌ها نیاز به تدابیر ویژه و منطبق با شرایط خاص زمان داشت. مدیریت بر سرزمین وسیع اسلامی که با تهدیدات داخلی و خارجی مواجه بود، نیازمند سیستم اطلاعاتی کارآمدی بود که برخلاف سیستم‌های اطلاعاتی دیگر کشورها، بر پایه قرآن و فقه اسلامی بنا شده باشد. تدابیر امنیتی و اطلاعاتی امام علی (ع) نیز از آموزه‌های اسلامی نشأت گرفته و در راستای تأمین و گسترش امنیت در جوامع اسلامی قرار داشت. هرچند مفهوم "امنیت ملی" در صدر اسلام به کار نرفته است، اما اصول و مبانی آن در سیره امام علی (ع) و دیگر ائمه به وضوح قابل مشاهده است. سیره عملی امام علی (ع) نشان می‌دهد که حفظ حاکمیت اسلامی و مقابله با دشمنان نیازمند تدابیر اطلاعاتی و ضد اطلاعاتی است. اقدامات مختلفی مانند جمع‌آوری اطلاعات، جاسوسی، ضدجاسوسی، حفاظت فیزیکی، و نظارت بر مسئولان، در روش حکومت‌داری ایشان برجسته بوده و بر اهمیت وجود دستگاه اطلاعاتی امین و کارآمد تأکید می‌کند. این الگوها، مبتنی بر فقه و آموزه‌های اسلامی، برای حفظ امنیت پایدار و اقتدار نظام اسلامی ضروری هستند. همچنین، فقدان سیستم اطلاعاتی در نظام اسلامی، از نظر امام علی (ع)، به‌عنوان ضعفی جدی تلقی می‌شود که باعث ناکارآمدی سپاه و نیروهای حفاظتی خواهد شد.

طبق «نظریه فاعل بالرضا»، خداوند «عالَم هستی» را با «اشراق نور» ایجاد نموده و صور خارجی موجودات، همان علم تفصیلی اوست و قبل از ایجاد، علم واجب‌تعالی به اشیاء به صورت علم اجمالی می‌باشد. این اندیشه سهروردی به دو بخش تقسیم می‎شود: بخش اوّل مربوط به بعد از ایجاد است که شیخ اشراق رابطه بین واجب‌تعالی با اشیاء را رابطه اشراقی می‎داند، یعنی خداوند به همه اشیاء در موطن خودشان با اضافه اشراقی علم می‎یابد. این بخش از دیدگاه سهروردی مورد تایید روایات امام علی(ع) است. بخش دوم دیدگاه شیخ اشراق مربوط به قبل از ایجاد است که اشکالاتی دارد؛ زیرا او علم قبل از ایجاد را «اجمالی» می‎داند و این امر منجربه فقدان ذات واجب‌الوجود از «علم تفصیلی» به موجودات می‎شود؛ در حالی‎که اساس فاعلیّت خداوند، به علم پیش از ایجاد برمی‎گردد. در روایات امام علی(ع) این بخش از نظریه شیخ اشراق قابل نقد است؛ چراکه روایات: 1. متعلَّق علمِ واحد و ذاتیِ قبل از ایجاد را، همه اشیاء به صورت «تفصیلی» می‎دانند، 2. تأکید دارند که با ایجاد اشیاء، علم الهی افزایش نمی‎یابد، 3. آفرینش اشیاء، براساس علم حادث، صورت نمی‎گیرد. مجموع این سه دسته از روایات، علم و فاعلیّتی را که شیخ اشراق برای خداوند مطرح می‎کند، شایسته مقام واجب‌تعالی نمی‎دانند. روش پژوهش حاضر در مواجهه با روایات حضرت، روش استظهار و استنباط است و در مرحله تجزیه و تحلیل و مقایسه دیدگاه فاعل بالرضا با آنها نیز، به شیوه تحلیلی- عقلی عمل شده است. در مجموع، علم و فاعلیّتی که شیخ اشراق با مبانی فلسفی خود برای واجب‌الوجود مطرح می‎کند، نواقصی دارد و شایستۀ مقام واجب‌تعالی نیست.

از مهم ترین و چالش برانگیزترین مباحث کلامی، مسئلۀ امامت است. استفاده از روش نوین برای اثبات آن، گامی مهم در زمینۀ عقائد اسلامی به‌شمار می‌رود. شهید صدر در اثبات اصل امامت، رویکردی نوآورانه داشته و علاوه‌بر روش‌های سنّتی عقلی و نقلی، از روش حساب احتمالات نیز بهره گرفته است. ایشان برای اثبات امامت امیرالمومنین علی(ع)، سه احتمال برای جانشینی پیامبر(ص) مطرح می‌کند: غفلت، واگذاری به شورا، و تعیین شخصی برای رهبری. شهید صدر با تحلیل این احتمالات، اثبات می‌کند که تنها احتمال قابل پذیرش، تعیین علی بن ابی‌طالب(ع) به عنوان جانشین است. همچنین، در بحث امامت حضرت مهدی(عج)، ایشان با بررسی نمونه‌های تاریخی و پذیرش امامت در سنین کودکی توسط مردم، آن را امری ممکن و قابل قبول می‌داند. این پژوهش با روش کتابخانه‌ای و رویکرد توصیفی-تحلیلی، به تبیین و بررسی این روش نوآورانه شهید صدر در اثبات امامت پرداخته و از شبهات دکتر شریعتی که ذیل مسئلۀ امامت به دیدگاه شهید صدر مطرح شده بود، پاسخ داده است. این نقدها بیشتر به‌دلیل فهم ناقص از مطالب شهید صدر بوده؛ زیرا شهید صدر پیش‌تر به برخی از شبهاتی که دکتر شریعتی مطرح کرده، پاسخ داده بودند؛ اما دکتر شریعتی از آن غفلت کرده است

چکیده مولوی به عنوان یکی از بزرگ ترین عارفان و شاعران ادب فارسی در آثار خود به ویژه مثنوی معنوی از مفاهیم عمیق دینی و عرفانی بهره برده است. بررسی تاثیرپذیری او از سخنان امام علی (ع) در نهج البلاغه و دیگر منابع حدیثی به ویژه موضوع آسیب های فهم دین نشان می دهد که مولوی بسیاری از اندیشه های خود را با الهام از کلام امام علی علیه السلام شکل داده است. این پژوهش به روش توصیفی_ تحلیلی به بررسی تطبیقی دیدگاه های مولوی و امام علی در زمینه هایی مانند ظاهرگرایی دینی، تعصبات مذهبی، جهل و سوء برداشت از مفاهیم دینی می پردازد. مولوی در مثنوی معنوی و دیگر آثار خود از مضامین عمیق دینی و عرفانی بهره برده که در بسیاری از موارد همسو با آموزه های امام علی (ع) در نهج البلاغه و روایات است این پژوهش به روش تطبیقی _تحلیلی وجوه اشتراک و افتراق دیدگاه های این دو اندیشمند را در نقد آسیبهای فهم دین بررسی می کند. نقاط اشتراک 1_ نقد ظاهرگرایی دینی : هر دو با اشاره به خطر تفسیر سطحی از شریعت بر ضرورت توجه به باطن و حقیقت دین تاکید دارند. امام علی درخطبه های متعدد از تحریف حقایق به تأویل سخن می گوید و مولوی نیز در ابیات مختلف ظاهر بینان را به (خران کتاب بار) تشبیه می کند. 2 _توجه به اخلاق و سیرت درونی : امام علی تقوا و تهذیب نفس را اساس دینداری می دانند و مولوی نیز در داستان های خود ریا و عبادت بی حقیقت را نکوهش می کند. 3_ پرهیز از تعصبات کورکورانه: هر دو تعصب بی دانش و جمود فکری را مانع درک حقیقت دین معرفی می کنند. نقاط افتراق 1_ شیوه بیان : امام علی با بیانی صریح و خطابی به نقد آسیب ها می پردازند، در حالی که مولوی با زبان تمثیل و داستان های رمزآلود همان مضامین را منتقل می کند. 2_تاکید بر عرفان و محبت: مولوی بیش از امام علی (ع) بر عشق به عنوان محور فهم دین تاکید دارد در حالی که نگاه امام علی بیشتر مبتنی بر عقلانیت و عدالت است. 3_زمینه تاریخی : کلام امام علی در بستر چالش های سیاسی اجتماعی صدر اسلام شکل گرفته اما دغدغه مولوی بیش تر پاسخ به شبهات عرفانی و فلسفه عصر خود است این پژوهش نشان می دهد که مولوی با الهام از مفاهیم بنیادین کلام امام علی به بازخوانی آسیب های فهم دین در قالب ادبیات عرفانی پرداخته اما در برخی مؤلفه ها رویکردی متفاوت با ایشان دارد. نتایج نشان می دهد که مولوی با بهره گیری از مضامین بلند امام علی (ع) به نقد برداشت های سطحی از دین پرداخته و بر ضرورت ژرف اندیشی و عرفان حقیقی در فهم آموزه های دینی تاکید کرده است. کلیدواژه ها :مولوی _ امام علی_ فهم دین_ آسیب های دین شناسی _نهج البلاغه_ عرفان اسلامی