جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در ایجاد و شکل گیری شخصیت انسان موارد مختلفی دخالت دارند، که از میان آن ها می توان به همنشینی با کسانی که با آنها رفت و آمد دارد اشاره کرد؛ چرا که انسان بی شک بخش مهمی از رفتار و کردار و افکار خود را از دوستان خود می گیرد. دوستی از نظر ارسطو، یعنی:«خواستن چیزی برای کسی که آن چیز برای او، نه برای خودمان خوب باشد وبه کار بستن هرچه در توان داریم، برای اینکه آن را برای او فراهم کنیم.» (بدری؛زمانی، 1398، 24) همچنین از نظر علم اخلاق و مسکویه در کتاب تهذیب الاخلاق، دوستی وصداقت یعنی:«محبتی راستین که {انسان} با وجود آن به فراهم ساختن همه اسبابِ فراغت دوست واختیار انجام دادن همه نیکی هایی که به جای آوردن آن ها درباره او ممکن است،می کوشد.»(همان).همچنین، حضرت علی (ع) قبل فلاسفه و معلم اول بدین مسأله توجه ویژه ای نموده است و از این مسأله به عنوان موضوعی که در شناخت افراد تأثیر گذار می باشد یاد کرده است. از این رو در این باره میفرماید: «وَ مَن إِسْتَبَهَ عَلَیْکُم أمره وَ لَم تَعرِفُوا دِینَهُ فَلْتَظُرُوا إِلَی خُلَطَائِهِ، فإن کَانُوا أَهلَ دِینِ اللَّهِ فَهُوَ عَلَی دِینِ اللهِ، وَ إِن کَانُوا عَلَی غَیْرِ دِینِ اللَّهِ فلا حَظَّ لَهُ من من دین الله » (مجلسی،1315، 197:74) هرگاه وضع کسی بر شما مشتبه شد و دین او را نشناختید به دوستانش نظر کنید، اگر اهل دین آیین خدا باشند او نیز پیرو آیین خداست و اگر بر آیین خدا نباشند او نیز بهره ای از آیین حق ندارد. به راستی، گاه نقش دوست و دشمن، در رسیدن به سعادت و شقاوت یک انسان از هر چیزی مهمتر است، گاهی اوقات ممکن است او را تا حد نابودی و شقاوت پیش ببرد و گاهی اوقات او را به سعادت برساند. آیات (27 تا 29 سوره ی فرقان) به خوبی نشان می دهد که انسان چگونه ممکن است تا مرز سعادت پیش برود، اما وسوسه ی شیطانی دوستی بد ممکن است او را به قهقرا بکشاند و سرنوشتی مرگبار برای او فراهم سازد، سرنوشتی که به حسرت، روز قیامت هر دو دست را به دندان بگزد و فریاد «یا ویلتی» از او بلند شود؛ چرا که دوستانی که به عشق بهره گیری مادی دور انسان حلقه می زنند، چنان بی اعتبار و بی وفا هستند که هر زمان این نعمت ها از انسان جدا شود با او وداع می گویند، گویی تصمیم آن را از قبل گرفته بودند. اینگونه ماجراها که نمونه هایش را بارها شنیده یا دیده ایم- ثابت می کند که جز به خدا نمی توان دل بست. دوستان باوفا و راستین انسان تنها کسانی هستند که معنویت آنان را به هم پیوند می دهد. اینان دوستان زمان دارایی و تنگدستی و پیری و جوانی و تندرستی و بیماری و عزت و ذلتند، و تا زمان مرگ و حتی بعد از آن نیز تداوم دارد. براین اساس در کلام و سخن گهربار مولای متقیان امیرمؤمنان (علیه السلام) دشمن اینگونه تعریف شده است: « همانا دشمن را از آن جهت دشمن نامند که بر تو تجاوز روا می دارد پس آن کس که در عیب جویی تو راه مداهنه و سستی در پیش گیرد (زشتت را زیبا جلوه دهد) همو دشمن توست» (نهج البلاغه، نامه53). همچنن از سخنان امیر بیان (ع) می توان استفاده کرد که، دشمن دو نوع است:1- دشمن درونی(پنهان) 2- دشمن بیرونی(آشکار). بنابراین هر فرد و در نگاه وسیع تر هرجامعه ای باید در شناخت دوست و دشمنش دقت نماید. یکی از شاخصه هایی که در انتخاب دوست امام علی(ع) به آن اشاره می کنند، اینست که دوست همیشه در گرفتاری ها همراه انسان است،« دوست، دوست نیست مگر اینکه در سه جا دوستی خود را حفظ کند، در سختی رفیق خود، در غیاب وی، در وفات او (خیرات بفرستد و همواره بیاد او باشد)» ( عاملی،1104، ج 8: 414)، همچنین امام علی (ع) تفاوت دشمن و دوست را متذکر شدن عیوب انسان به صورت مخفیانه معرفی می کند و در این باره می فرماید:« کسی که عیب تو را آشکار کند( در پنهان) دوست تو، و آنکه عیوب تو را مخفی نماید دشمن توست .(آمدی،1383،394 :9573) یکی دیگر از شاخصه های انتخاب دوست این است که، انسان را در امور دینی یاری کند. بی شک در گزینش دوست مناسب باید به همراه بودن آن در تمام امور زندگی توجه نمود و یکی از مهمترین این مسائل بعد دینی است؛ چرا که همنشینی با اهل دین، سعادت دنیا و آخرت را در پی دارد. از این رو حضرت علی (ع) در این باره می فرماید:« رفیق را رفیق گویند، چون برای اصلاح دین، تو را یاری می دهد، پس آن کس که برای اصلاح دینت تو را یاری داد، رفیق توست. (همان، 9730:400)همچنین، از جمله شاخصه هایی که درکلام گهربار امیرالمؤمنین(ع) در باره دشمن به آن اشاره شده و باید در شناخت دشمن به آن ها توجه کرد می توان به: نفاق، حسادت، جاه طلبی، دنیازدگی و دنیاطلبی، پیمان شکنی، حیله گری، هواپرستی و خودخواهی اشاره کرد. بنابراین از مهمترین شرایط موفقیت درتمام ‌عرصه ها، شناخت دوست و دشمن است. لذا انسان باید در تمامی عرصه ها دشمن خود را بشناسد و در سدد دفع آن نیز باشد.امیر بیان حضرت علی(ع) در نهج‌البلاغه شناخت دشمن را رمز بینش می‌داند و خود ایشان قسمت عظیمی‌از تلاش خویش را در دوران حکومت به افشاگری چهره دشمنان و شناساندن دوستان خود نیز پرداخت. 1) شرح مساله (اهداف، سابقه و ضرورت تحقیق): · بیان مسئله: در ایجاد و شکل گیری شخصیت انسان موارد مختلفی دخالت دارند، که از میان آن ها می توان به همنشینی با کسانی که با آنها رفت و آمد دارد اشاره کرد؛ چرا که انسان بی شک بخش مهمی از رفتار و کردار و افکار خود را از دوستان خود می گیرد. دوستی از نظر ارسطو، یعنی:«خواستن چیزی برای کسی که آن چیز برای او، نه برای خودمان خوب باشد وبه کار بستن هرچه در توان داریم، برای اینکه آن را برای او فراهم کنیم.» (بدری؛زمانی، 1398، 24) همچنین از نظر علم اخلاق و مسکویه در کتاب تهذیب الاخلاق، دوستی وصداقت یعنی:«محبتی راستین که {انسان} با وجود آن به فراهم ساختن همه اسبابِ فراغت دوست واختیار انجام دادن همه نیکی هایی که به جای آوردن آن ها درباره او ممکن است،می کوشد.»

خلاصه تحقیق اسماء الهی به اسماء زیباشناختی و اسماء عالی تقسیم می شوند. تأثیر این نام ها بر ابعاد شناختی، رفتاری و وجودی انسان با علاقه فراوان پیشگویان همراه بود، زیرا غیب گویی ها به هر چیزی که مربوط به اسماء و صفات الهی خداوند متعال و تأثیر آنها بر انسان و روابط او بود علاقه مند بودند. با خداوند متعال. این پژوهش در سه بخش به تبیین بینش عرفانی اسماء و صفات زیبایی‌شناختی و اعظم و تأثیر آن‌ها در ارتباط انسان با خداوند متعال می‌پردازد: نخست، ذکر مقدماتی در رابطه با اسماء و صفات و ارتباط ذات الهی با آنها. با توجه به بینش عرفانی، سپس به بیان مختصری از حقیقت انسان و رابطه انسان با خداوند متعال در عرفان پرداخته شد و در نهایت به تحلیل مونولوگ امیرالمومنین(ع) در مسجد کوفه پرداخت. مونولوگی است با دقت آهنگین و عرفانی که با توصیف نفس مقدس با اسمای زیبایانه و والای و توصیف انسان با صفات بالقوه اش حالت و رابطه خاصی را بین بنده و مولایش تجسم می بخشد. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شد که در آن مونولوگ شریف با چهار محور مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت: محور معنایی، محور شناختی، محور هستی شناختی و محور روانی. یکی از مهم ترین نتایج تحقیق، عمق تأثیر نام ها و صفات زیبایی شناختی و جلالی در انسجام و تقرب انسان به خداوند متعال است. چنانکه هر یک از آنها در رسیدن او به کمال امانت، قناعت، خضوع، بندگی، تقوا، زهد، محبت، صبر و فنا، به واسطه آنچه انسان از بیم و امید، چنگ زدن و کشش، منزلت و معاشرت به ارث برده، تأثیر دارد، با توجه به میزان وجودش.

پژوهش انجام شده، تلاشی است برای بازخوانی حوادث سی ساله‌ی مرتبط با امام علی (ع) پس از رحلت پیامبر (ص) تا سال چهلم هجری قمری است. با توجه به اهمیت و جایگاه حضرت علی علیه السلام در نزد مسلمانان و نقش برجسته ایشان در تحولات دوره مذکور، بررسی ابعاد مختلف حیات امام علی علیه السلام به ویژه بعد سیاسی زندگانی ایشان را نمایان می سازد. برای تبیین این بخش از حیات امام دو کتاب مهم تاریخی کهن یعنی «الفتوح ابن اعثم» و «الارشاد شیخ مفید» به عنوان نمایندگان اهل سنت و شیعه مدنظر قرار گرفته است که با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی درصدد پاسخگویی به سؤال هستیم که ابعاد مختلف حیات سیاسی امام علی علیه السلام در این دو کتاب چگونه ارائه شده است؟ از وجوه اشتراک دو اثر مذکور می توان به تعامل امام با خلفای سه گانه، قاطعیت امام در مسایل دینی، بیعت نکردن بعضی از بزرگان با امام علی علیه السلام، مخالفت طلحه و زیبر و معاویه با امام، جنگ های سه گانه، ماجرای شهادت امام اشاره کرد. از وجوه افتراق الارشاد می توان گفت که شیخ مفید بیشتر مباحث مرتبط با امامت امام و تبیین فضائل و مناقب ایشان را مدنظر قرار داده است اما ابن اعثم بر روی مسائل سیاسی با رویکرد تاریخی تمرکز دارد. شیخ مفید به عنوان یک متکلم تمام عیار در کتاب الارشاد به دنبال تبیین فضائل و مناقب امام علی علیه السلام و دفاع از مقام امامت ایشان است و همچنین با توجه به شرایط و اقتضائات زمان ایشان در جامعه اسلامی به ویژه بغداد که محل سکونت و فعالیت علمی وی بوده، رویکرد همگرایی با سایر مذاهب را مدنظر داشته و با همین رویکرد کتاب ارزشمند الارشادرا نگاشته است. از این رو موارد اختلافی میان شیعه و سنی را کمتر مورد توجه قرار داده و به عبارت دیگر به شکل کم رنگ از کنار آنها عبور کرده است. همین رویکرد همگرایی در کتاب الفتوح ابن اعثم نیز به چشم می خورد گرچه هدف ایشان از نگارش کتابش متفاوت از الارشاد است و بیشتر به مسایل سیاسی توجه دارد اما سعی دارد شیوه همگرایی را البته با حفظ مقدسات اهل سنت در نگارش اثر خویش به منصه ظهور برساند.

باور به معاد از جمله مشترکات ادیان الهی است، اسلام نسبت به سایر ادیان توجه بیشتری به این مسئله داشته و بر همین اساس حجم فراوانی از آیات قرآن به مسئله آخرت (معاد) اختصاص یافته است، علاوه بر قرآن منبع دیگری که به توصیف و تبیین معاد پرداخته؛ احادیث معصومین است، در این میان، امیرالمؤمنین توجه ویژه ای به مسئله آخرت (معاد) داشته است. مجموعه ای از سخنان آن حضرت در کتابی تحت عنوان «نهج البلاغه» توسط سید رضی گردآوری شده است. در این مجموعه، پر رنگ‌ترین مباحث، مربوط به یادآوری مرگ و جهان پس از آن به انسان است؛ نمونه‌ای که در این کتاب به طور خاص به طرح بحث پیرامون این مسئله پرداخته است؛ وصیت آن حضرت به امام حسن , است، هر چند که این نامه حاوی مضامین توحیدی و اخلاقی می‌باشد، اما امیرالمؤمنین , در خلال بیان این مباحث، توجه ویژه ای به مبحث معاد داشته و فرزند خویش را نسبت به آینده اش و نحوه آمادگی برای زندگی در جهان آخرت مطلع ساخته اند. این پژوهش به روش توصیفی و بر اساس اطلاعات کتابخانه‌ای در پاسخ به دو پرسش شکل گرفته است: 1. منابع و مصادری غیر از نهج البلاغه که این نامه را ذکر نموده،کدامند؟ 2. رهاورد های تربینی باور به آخرت در نامه امیرالمؤمنین, چیست؟ در پاسخ به سوال اول منابعی که غیر از نهج البلاغه به ذکر این نامه پرداخته بودند را یافتیم، نتیجه مقایسه متن نامه در نهج البلاغه با آن کتب، از این قرار است: این نامه توسط علمای برجسته ای همچون کلینی در دو کتاب «رسائل الأئمه» و «کافی»، شیخ صدوق در «من لا یحضره الفقیه»، ابن شعبه حرَّانی در «تحف العقول»، ابن عبد ربه در «عقد الفرید»، ابو‌احمد عسکری در «الزواجر و المواعظ» نقل شده است؛ که از میان تمامی این نسخ، تنها نسخه استخراج شده از کتاب «رسائل الأئمه» شیخ کلینی تا حدود زیادی با متن نامه در نهج البلاغه مشابهت داشته و تغییرات اندک در متن، تفاوت موثری در معنای اصلی نامه ایجاد نکرده، ولی در باقی نسخ، متن اصلی نامه دچار تحولاتی از قبیل افزودن یا کاستن عبارات نامه شده که مضامین اصلی نامه را دچار تغییرات محسوسی کرده است. در پاسخ به سوال دوم نیز، عباراتی که معطوف به مسئله معاد و زندگی در سرای آخرت بوده را استخراج و دسته بندی هایی را ارائه نمودیم، نتیجه بدست آمده بیانگر آن است که غالب مضامین این نامه با رویکرد تربیتی، انسان را متوجه سرنوشت خویش ساخته تا خود را برای زندگی ابدی در جهانی دیگر آماده سازد.

وجود جانشین پس از پیامبر اکرم] امری بدیهی و واضح است که نیازی به دلیل و برهان ندارد، و مورد اتفاق همۀ مسلمانان است، اما آنچه در این باب سبب اختلاف شده، این است که آیا این مقام انتصابی است یا انتخابی؟ یعنی آیا تعیین و نصب جانشین در اختیار خدا و پیامبر] است یا در اختیار مسلمین؟ شیعه معتقد است این امر در اختیار خدا و پیامبر است و کس دیگری صلاحیت این امر را ندارد. ادلۀ بسیاری از جمله حدیث غدیر را بر این امر ارائه‌ کرده‌اند. امـا در رابطه با لفظ «مولی» به کار رفته در این حدیث، برخی علمای اهل‌سنت و وهابیان اشکال و شبهه کرده‌اند که مراد از مولی در این حدیث دوست و یاور است نه سرپرست و اولی به تصرف، لذا مدعای شما شیعیان قابل اثبات نیست. لذا نوشتار حاضر با بررسی شواهد و قرائن موجود، به تبیین و تشریح معنای مولی در حدیث غدیر خواهد پرداخت.