جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اخلاق و فقه دو علم مشهور از علوم اسلامی است. دانشورانی به بیان وجوه اشتراک و افتراق اخلاق و فقه پرداخته اند؛ اما به نظر میرسد مهم ترین تفاوت، موضوع نیت و انگیزه باشد که در اخلاق، پایه و اساس است و در فقه، تنها در ابواب عبادات مطرح است؛ البته آنجا نیز، انگیزه اخلاقی متعالی تر از نیت فقهی است.اصولاً فقه شرایط صحت عمل و اخلاق شرایط قبول عمل را بیان میکند. اولی ظاهر عمل را می بیند و به صحت یا بطلان حکم میکند و دومی باطن عمل را می نگرد که معیار سنجش آن میزان اخلاص در نیت و انگیزه است.تجرّی و قصد گناه در ترک محرمات و قتل کسی با انگیزه خصومت شخصی، درحالی که آن فرد، مهدور الدم باشد، از مصادیق این تفاوت است.

نظریه مقاصدالشریعه یکى از مهم ترین نظریه هاى مصلحت گرایانه فقهى است که در فقه سیاسى اهل سنت، با ارائه برداشتى عقلانى از شریعت، موجبات شکل گیرى شاخه اى از فقه به نام فقه المقاصد را فراهم نموده است. مقاله حاضر در صدد بازخوانى تلاش هاى فقیهانه از فقهاى اهل سنت در ارائه نظریه مقاصدالشریعه است که با بررسى تاریخچه شکل گیرى این نظریه، تحولات آن در دوران معاصر، پیشینه نظرى مفهوم مصلحت و تحول آن را در فقه سیاسى اهل سنت مطالعه مى کند. بر این اساس، مطالب مقاله در دو بخش آراء فقیهان گذشته و فقیهان و نوگرایان دینى معاصر، تنظیم شده، شکل گیرى و تحول نظریه مقاصدالشریعه را در این دوران بررسى مى کند.

در این پژوهش به مفهوم ارتداد، مصادیق آن و حکم و شرایط مرتد در فقه جزایی اسلام اختصاص دارد، که نویسنده در چهار بخش به این موضوع از منظری فقهی پرداخته و دیدگاه‌های فقهای اسلام را در زمینه حالات مختلف آن، جویا شده است. در بخش اوّل کلّیاتی همچون: معنای ارتداد، تعریف لغوی و اصطلاحی آن، تعریف ارتداد از دیدگاه فقها، معنای مرتد و حدّ آن از نظر فقهی کندوکاو گردیده و تفاوت حد و تعزیر، مجازات مرتد و مصادیق حدود درباره وی بیان شده است. در بخش دوم تعهّدات مکتبی، تخلّف از آن‌ها و علل تخلّف بیان شده و ارتداد به عنوان یکی از مصادیق تخلّفات از تعهّد و جُرمی غیرقابل اِغماض در شریعت اسلامی، واکاوی فقهی گردیده است. از نظر نویسنده اصل مجازات مرتد به عنوان متخلّف از تعهّدات مکتبی از نظر همه عقلا و فقها تأیید گردیده، ولی شدّت این مجازات مورد اختلاف فقیهان است، که برخی اشدّ مجازات (قتل) و برخی مجازاتی سَبُک‌تر را برایش در نظر می‌گیرند. وی دیدگاه قرآن مبنی بر گمراه‌کردن سایر افراد توسّط مرتد را گناهی بزرگ و مساوی با کشتن همه انسان‌ها تلقی کرده و حفظ دین را در رأس همه واجبات دانسته، که برای آن حتّی جهاد و قتال نیز تشریع شده است. بخش سوم شامل بحث درباره مفهوم ارتداد و تحقّق آن می‌شود و گفتار و رفتاری که منجر به ارتداد گردد و همچنین خودداری از برخی اعمالی که سر از ارتداد در می‌آورند، تبیین شده است. به همین منظور نویسنده به سَبّ انبیای الهی و انکار ضروریات دین به عنوان یکی از عوامل ارتداد اشاره کرده و شرایط حکم به ارتداد و راه اثبات آن و اقسام ارتداد و مرتد، مانند مرتد ملّی و مرتد فطری و ملاک فطری بودن ارتداد را وارسیده و حکم مرتد ملّی و فطری را ذکر می‌کند. او در ادامه با اشاره به آثار ارتداد، احکام خاص مرتد فطری، کشتن شخص مرتد، مجری حکم ارتداد، باطل شدن اعمال گذشته مرتد، حُکم جنازه مرتد، حُکم جنایت مرتد در حال ارتداد، حکم اَکل ذبیحه مرتد، نجس بودن مرتد، نقش زمان و مکان در حکم ارتداد، عنصر مصلحت در اجرای حکم ارتداد، حکم زن مرتد، ارتداد شخص خُنثا و احکام آن، احکام توبه مرتد، حکم اولاد مرتد از لِحاظ کفر و ایمان، حکم تصّرفات مرتد بعد از رد و بررسی احکام دیگری از ارتداد، همچون: ارتداد مُکرَه، ارتداد در حال سُکر و غیرهوشیاری، ارتداد در حال نوجوانی، و وقوع جنون در حال ارتداد را تبیین کرده است. نویسنده اجرای حکم ارتداد را دلیل مخالفت اسلام با آزادی بیان و عقیده ندانسته، بلکه این مجازات را برای جُرم‌های بعدی و فسادهای بدتری برمی‌شمارد که جامعه اسلامی را با آن دست به گریبان کرده و سبب پیدایی پیامدهای ناگوار اجتماعی می‌شود.

1- مکاتبه شاگرد الا زهر با آقای علامه کاشف الغلاء راجع به شیعیان جهان که اینها چه نوع مسلمانی هستند و به چه معتقد هستند. 2- شیعه امامیه رکن پنجم را اضافه می کنند آن اعتقاد امامت مثل اعتقاد نبوت همراه با معصوم بودن از هر نوع خطا است. و انتخاب رهبران حقیقی در دست خداست. 3-توحید (لاموثر فی الوجود الا الله) یعنی شی اثر می‌پذیرد . رسول خدا بعنوان امانت تحویل داده است. - نماز ، روزه‌، زکات، خمس، شادی،‌طلاق،‌ارث، امربالمعروف،‌جهاد، حج اینها مربوط به انسان است و مسائل مختلف در کتابهای فقهی موجود است که در چه حدی باید انسان انجام دهد - وقف، هبه، صدقه، قضاوت و حکومت، ذبح و .... این مساله عمومی به نفع عموم مردم است و برای آرامش بشر که نظام اجتماعی منظم باشد که بشر سکون و اطمنان حاصل کند در این باره مسائل مختلف موجود است که لازم به مراجعه است. 4- نبوت،‌شیعه درباره نبوت معتقد هستند که وجود نبوت لازم است برای هدایت بشر و تعلیم و تربیت که انسان راه درست را پیدا کنند و در همان راه حرکت کنند. 5- امامت- همینطور مساله امامت است که شیعه را جدا می‌کند از مذاهب دیگر. 6- عدل، امامیه معتقد هستند که خداعادل است بر کسی ظلم نمی‌کند چون فعل قبیح است ولی عدلیه می‌گویند که عقل کاملا حاکم است و معتزله می‌گویند که انسان در افعال خود اختیار دارد و خدا بنده را مجبور نمی‌کند. 7- امامیه معتقد هستند که معاد یعنی انسان بعینه با جسم و روح بر گشت می‌کند و اعتقاد دارند که بهشت و جهنم است.10-نتیجه، باید از تهمت اجتناب شود و با هم اتحاد پیدا کنند با صدق و شچائی از برادران دینی محبت کنند و خود پسندی را کنار بگذارند. 11- تتمه، شیعه بدا قائل هستند.12- مسئله تقیه است که شیعه را بد می‌گویند، مسلمانان عالم این مساله مخصوص به شیعیان نیست بلکه یک امر ضروری است که با طبیعت انسان سازگار است و معمور است برای حفاظت زندگی خود و دیگران و شریعت اسلام مسلمانان را اجازه داده زمانی که خوف جان و مال باشد حق ظاهری را پوشیده کنند و مخفیانه به آن عمل کنند.

نگارنده اصطلاحات فقهی یا اصطلاحات که به نحوی به فقه مربوط می‌شده از کتاب کشاف اصطلاحات الفنون استخراج نموده‌است . و با اصطلاحات کتب مختلف شیعه و سنی تعریف نموده و بحثهای کلی پیرامون هریک از آنها و نظر مذاهب مختلف درآن زمینه را ذکر نموده‌است .

يكی از پرسش های بنيادين درباره آموزه های دين، طبقه بندی آنهاست. محـور بحـث ايـن نوشتار تقسيم به ذاتی و عرضی است كه توسط برخی نويسندگان بيان شده اسـت. در ايـن ديدگاه معنای مورد نظراز اين دو واژه متفاوت از ساير واژه های مشـابه آن اسـت. در ايـن رويكرد، تعاليم عرضی نود و نه درصد احكام را دربرمی گيرد واينها اسلام حقيقی نيسـتند، لذا ما ملزم به عمل به آنها نيستيم. در ديدگاه مذكور دو دليل عمده بر عرضی دانستن بيشتر احكام اسلامی اين است كه اينها مصداق شـرطيات كاذبـة المقـدم هسـتند يـا در پاسـخ بـه پرسش از شارع طرح شده اند. در ارزيابی اين ادله می توان گفـت هـيچ يـك از آنهـا تمـام نيستند. شرطيات كاذبةالمقدم مبتلا به مشـكلاتی از جملـه مغالطـه خلـط انگيـزه وانگيختـه است. استدلال دوم نيز دارای مشكلاتی است كه از جمله آنها مغالطه تعمـيم حكـم مـورد استثنا به كل موارد است. در مقاله حاضر شيوه گـرداوری اطلاعـات، كتابخانـه ای و روش پردازش آنها تحليلی انتقادی است.

در این مقاله، ابتدا ضرورت یک تقسیم بندی و ساختار منطقی و مقبول برای فقه اسلامی، مورد تأکید قرار گرفته؛ سپس به صورت استقرا، ساختار و دسته بندی هایی که در طول تاریخ فقه اسلامی برای آن عرضه شده، بررسی وتحلیل شده است و در نهایت ساختاری که به نظر نگارنده با اشکال‏های کم‏تری مواجه است، پیش‏نهاد شده.

این مقاله به بررسی آراء و افکار و زندگانی شیخ مرتضی انصاری می پردازد. در این مقاله اساتید ایشان ، شاگردان، تالیفات و نوآوری های اصولی ایشان معرفی شده است و در ادامه با ذکر خاطراتی از شاگردان ایشان بخشی از سلوک معنوی ایشان برای خوانندگان بیان شده است.

این مقاله به بررسی مفاد حقوقی قاعده لاضرر می پردازد. عمده اختلاف فقها در این زمینه بر روی معنای لا در این قاعده است. بنا به عقیده برخی این لا به مقام حکم باز می گردد و به عقیده برخی دیگر به نفی موضوع و به عقیده عده ای مربوط به مقام نهی و در عمل است و این در حالی است که عده ای دیگر از آن نفی ضرر غیر متدارک را استنباط می کنند. این مقاله پس از بررسی این چهار قول ، قول مختار را بیان می کند.

قاعده لاضرر و لاضرار فی الاسلام از جمله قواعد طلایی فقه اسلامی است که بر کلیه احکام فقهی سیطره دارد و هر فقیهی در صدور حکم باید به آن نظر داشته باشد. این مقاله در صدد است تا اولا مدارک این قاعده مهم در اسلام را بررسی کند و سپس معانی مختلف کلمات ضرر و ضرار را در آراء فقها جستجو کند تا تصویری منقح از این قاعده بدست دهد.