مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ترجمه ماشینی: فیلسوفان از زمان های قدیم از طریق رابطه علت و معلولی بحث کرده اند. پیش از کار نیلز بور، این بحث‌ها فرض می‌کردند که اسناد علّی موفق مستلزم توضیح است. موفقیت نظریه کوانتومی این پیش فرض را به چالش کشید. بور یک اصل مکمل را معرفی کرد که روش جدیدی برای نگاه به علیت و تبیین ارائه می دهد. در این بررسی مختصر از تاریخچه این بحث ها، جان لوزی پیشینه فلسفی بحث های مربوط به رابطه علت و معلولی را ارائه می دهد. او مواضع ارسطو، رنه دکارت، اسحاق نیوتن، دیوید هیوم، امانوئل کانت و جان استوارت میل را مرور می کند. او نشان می‌دهد که چگونه نظریه‌های قرن نوزدهم در فیزیک و شیمی توسط نظریه‌ای مسلط از علیت و چگونگی پیشرفت‌های خاص در فیزیک زمینه‌ای برای ظهور نظریه کوانتومی فراهم کردند. مشکلات ایجاد شده برای تز "علت مستلزم تبیین" با ظهور نظریه کوانتومی به تفصیل بررسی می شود. لوزی پیشنهادهای بور را برای اعمال یک اصل مکمل در فیزیک، زیست شناسی و روانشناسی ارزیابی می کند. او همچنین امکان استفاده از مکمل بودن را به عنوان یک اصل تفسیر در الهیات مسیحی مورد بحث قرار می دهد. این مجلد که شامل نمایه‌ای عمیق است، افزودنی ضروری برای کتابخانه‌های دانشجویان پیشرو در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد، فیلسوفان و علاقه‌مندان به علیت و تبیین است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

لایب‌نیتس، وایتهد و متافیزیک علیت [کتاب انگلیسی]

نویسنده:

Pierfrancesco Basile (auth.) (پیرفرانچسکو باسیلی)

نوع منبع :

کتاب , کتابخانه عمومی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF متن

زبان :

انگلیسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علیت , نظام علی و معلولی , اصل علّیت , فلسفه لایب‌نیتس , Determinism جبر - اصل موجبیت - وجوب ترتب علت بر معلول (مجتبوی) , متافیزیک آلفرد نورث وایتهد

چکیده :

ترجمه ماشینی: خواننده را با متافیزیک پیچیده و اغلب اشتباه فهمیده شده وایتهد آشنا می کند و نشان می دهد که با پرسش هایی در مورد ماهیت علیت که در اصل توسط فلسفه لایب نیتس مطرح شده بود، سروکار دارد. فلسفه وایتهد تلاشی است برای بازسازی نظریه مونادهای لایب نیتس با بازنگری آن در قالب مقوله های هستی شناختی جدید.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

رابطۀ واجب و ممکن

نویسنده:

عزیزالله فیاض‌صابری

نوع منبع :

مقاله , سخنرانی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

سنخیت , اشتراک معنوی وجود , تباین خالق و مخلوق , واجب و ممکن , اشتراک وجود در واجب و ممکن , اشتراک لفظی وجود در واجب و ممکن , تشبیه , تباین , اشتراک لفظی وجود , اصل سنخیت , تباین تام خالق و مخلوق , اصل علّیت , تمایز واجب الوجود و ممکن الوجود , تباین واجب و ممکن , اشتراک لفظی وجود خدا و مخلوق , تشبیه , univocité اشتراک معنوی (مراد داوودی)

چکیده :

یکی از فروعات مهم قانون علّیت، قاعدۀ سنخیت است که مبتنی بر آن علل معیّن همواره دارای معلول‌هایی معیّنی خواهند بود و نمی‌توان هرمعلولی را مستند به هرعلتی دانست. پذیرش اصل علیت بدون اعتبار قاعدۀ سنخیت گرچه به این معناست که هیچ معلولی بدون علت پدید نمی‌آید؛ اما موجب می‌شود صدور هرمعلولی از هرعلتی جایز باشد. فلاسفه، قاعدۀ سنخیت را در بستر رابطۀ واجب و ممکن و برای توجیه کثرات عالم بکار می‌برند. به اعتقاد ایشان، مفاهیم و صفاتی چون وجود به‌نحو مشترک معنوی بر خدا و مخلوقات حمل می‌شود؛ یعنی هیچ تغایر معنایی و مفهومی بین صفات و امور قابل اطلاق بر خدا و مخلوقات وجود ندارد. متکلمان نیز گرچه اصل علیت را می‌پذیرند؛ اما معتقدند پذیرش سنخیت موجب تشبیه و اشتراک میان واجب و ممکن و عدم تقدم و اولویت یکی بر دیگری در خالقیت و مخلوقیت می‌گردد. ایشان به منظور فرار از افتادن در دام تشبیه، حکم به تباین کامل میان خدا و خلق نموده و هرگونه سنخیتی میان آنها را به‌شدت نفی کرده‌اند. از نظر این گروه، انکار هرگونه مناسبت میان واجب و ممکن مناسب با مقام تنزیه و تجرد حق بوده و اعتقاد به سنخیت سقوط به ورطۀ تشبیه میان واجب و ممکن خواهد بود. استاد فیاض در این نشست به بررسی ادعای دو گروه فلاسفه و متکلمان در مورد رابطه میان واجب و ممکن (سنخیت یا تباین) پرداخته و ضمن تشریح و تبیین مختصر ادلۀ دو گروه، در پایان به بیان وجه جمعی میان دو قول و تبیین رابطۀ اصل سنخیت با مسئلۀ تشبیه و تنزیه می‌پردازد.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

مقارنه‌گرایی (اکازیونالیزم) درمکتب دکارتی و اشعری

نویسنده:

نعیمه پورمحمدی،صدرالدین طاهری

نوع منبع :

مقاله , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

وضعیت نشر :

قم: دانشگاه ادیان و مذاهب,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

نظریه کسب , رابطه نفس و بدن , سریان عادت الله , نظام عادت الله , عادت الله , جبر و اختیار(کلام) , اراده , اشاعره (اهل سنت) , عقاید اشاعره , عقیده جبر fatalism , اصول اشاعره , اختیار انسان , جبر اشعری , دکارت , رابطه نفس (ذهن) و بدن (جسم) , معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) , خدا و اختیار انسان , فلسفه دکارت , علیت , علیت از نظر اشاعره , مقارنه‌گرایی , اکازیونالیزم , معرفت شناسی دکارتی , اصل علّیت

چکیده :

مقارنه‌گرایی (اکازیونالیزم) عبارت است از نفی رابطه علیت و نشاندن اراده و فعل خدا در جای آن، که دستاورد مهم فیلسوفان دکارتی (از دکارت تا لایب‌نیتس) محسوب می‌شود. واقعیت آن است که این اندیشه در کلام اشعری نیز به عنوان اندیشه‌ای محوری و مرکزی حضور دارد و پایه طبیعیات و حتی الاهیات آنهاست. اشاعره با طرح نظریه «عادت‌الله»، قانون «العرض لایبقی زمانین»، ماهیت عرضی نفوس، سببیت خدا در معرفت و نظریه «کسب»، در واقع اراده و فعل الاهی را جایگزین رابطۀ علیت می‌کنند. این مقاله در نظر دارد با اخذ ساختار و ادبیات فلسفی دکارتیان، اندیشه مقارنه‌گرایانه کلام اشعری را عرضه کند. چهار ساحت طبیعت، رابطه نفس و بدن، معرفت انسان و اختیار انسان، زمینه‌های مناسبی برای مطالعۀ مقارنه‌گرایی در مکتب دکارتی و اشعری است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 31 تا 49

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

اصل سنخیت در حکمت مشاء و تاثیر آن در رابطه هستی شناختی نفس و قوا

نویسنده:

حسین پژوهنده

نوع منبع :

نمایه مقاله

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

علم نفس , فلسفه مشاء , فلسفه بوعلی , اصل علّیت

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ابن سینا: ابوعلی سینا

چکیده :

مشائیون به وجودداشتن رابطۀ علّی ومعلولی فاعلی میان نفس انسانی و قوای آن معتقدند و قوا را دارای حیثیتی تعلّقی و انفکاک ناپذیر از نفس می دانند مطابق با مباحث کلان، علیت فاعلی، مقتضی سنخیت میان علت و معلول است که تنها درضمن نوعی خاص از سنخیت وجودی تحقق می یابد؛ زیرا سنخیت، مستلزم برتری فاعل های ایجادی بر معالیل آنها و بیانگر تشکیک وجودی میانشان است؛ پس رابطۀ علّی ومعلولی فاعلی میان نفس و قوا از این امر مستثنا نیست و نوع رابطۀ هستیشناختی میان آن‏ها براساس اصلی ترین قواعد حکمت مشاء، یعنی اصل سنخیت، قابل شناسایی است. در این شناخت هرنوع کثرت و تباین عزلی محض میان نفس و قوا، یعنی تباین ماهوی و وجودی، مستلزم انکار قطعی رابطۀ علّی ومعلولی فاعلی میان آن‏هاست و ارتباط تکوینی و حیثیت تعلّقی انفکاک ناپذیر قوا از نفس را نقض میکند؛ پس انتساب علیت به نفس درضمن الفاظی مانند اصل، مبدأ و منبع به معنای هستی بخشی وجود عینی نفس نسبت به قوا و انتساب معلولیت به قوای نفس درضمن الفاظی همچون معالیل، فروع و توابع به معنای تحصّل یافتن وجود عینی قوا ازجانب نفس انسانی است و ممکن نیست قوایی که شعبه ها، فروع و لوازم علت فاعلی خود هستند، با واقعیت عینی آن بی نونت وجودی به تمام ذات داشته باشند؛ بنابراین، نفس در یک امر مشترک، مساوی با قوا یا فروتر از آن‏ها نیست؛ بلکه برتری وجودی نفس انسانی بر قوای آن ضرورت دارد؛ به گونه ای که نفس، اصل باشد و قوا فروع و توابع آن باشند. درواقع، این الفاظ بر نوعی وحدت حقیقت و کثرت واقعیت نفس و قوا دلالت دارند که این حکما در آموزه های هستی شناختی نفس و قوا از آن سخن گفته اند و صدرا از این آموزه ها برای تأیید نظریۀ اتحاد نفس و قوا در حکمت متعالیه بهره برده است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

السببية بين المتكلمين والفلاسفة الإسلاميين المعاصرين : دراسة تحليلية نقدية

نویسنده:

خميس، أكرم جمعة محمود؛ أحمد، عزمي طه السيد (مشرف)

نوع منبع :

رساله تحصیلی , کتابخانه عمومی

زبان :

عربی

کلیدواژه‌های اصلی :

علیت , اصل علّیت

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی انتقادی دیدگاه نائینی پیرامون ضرورت علّی در پرتو حکمت متعالیه

نویسنده:

مجید احسن

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

فلسفه اسلامی , حکمت متعالیه , خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) , اصل علّیت

چکیده :

مسئلة علّیت و فروع آن همچون ضرورت علّی از جمله مسائلی است که از دیرباز مورد توجه متفکران بوده و به‌رغم چنین قدمتی اکنون نیز مورد ملاحظه و رقم زنندة مناقشات زیادی است. طیف گسترد‌ه‌ای از آراء (از اثبات مطلق تا سلب مطلق) که در باب ضرورت علّی ارائه شده نشان از صعوبت و اهمیت بحث داشته و می‌طلبد مورد بررسی و تأمل دقیق قرار گیرند. در فلسفة اسلامی ‌‌و از جمله حکمت متعالیه، ضرورت علّی به عنوان یکی از بنیاد‌های عام فلسفی پذیرفته شده به طوری که با تحلیل‌‌های مختلف، پذیرش یا ردّ آن به منزلة قبول یا ردّ خود اصل علّیت تلقی گشته است. در مقابل، برخی از اصولیین همچون میرزای نائینی و تابعانش با تبیین‌‌های متفاوت، لازمة پذیرش اراده و اختیار انسان را نفی ضرورت علّی در فواعل مختار دیده و ضمن وجدانی و نه عقلی دانستن قاعده "الشیء ما لم یجب لم یوجد" تخصیص یا تخصّص آن را جایز شمرده‌اند و بر همین اساس،‌ این قاعده را به علت‌‌های تامه موجَب و طبیعی فرو کاسته‌اند. از جمله دستاورد‌های مقالة حاضر که در پی بررسی تطبیقی‌ این دو موضع مخالف می‌‌باشد عبارت‌اند‌ از: تبیین عدم تفطن میرزای نائینی و تابعانش به مبانی حکمت متعالیه و پیشبرد بحث‌ ایشان بر همان تلقی غیر صدرایی از مسئلة ضرورت علی، غلبة نگاه عرفی بر اصولیین مخالف حکمت متعالیه در تحلیل مسئله، تبیین مبانی و منظومة فکری ‌ایشان در نوع تحلیل‌‌هایی که در مسئله ارائه می‌‌کنند؛ امری که توسط خودشان صورت نپذیرفته است، بیان اشکالاتی بر‌ایشان که در نوع خود سابقه ندارد همچون نقد قول‌ ایشان به خروج تخصصی فاعل مختار از شمول اصل ضرورت، نقد دیگاه‌‌هایی که از مشابهت تعابیر اصولیین حکم به یکی بودن دیدگاهشان با حکمت متعالیه کرده‌اند؛ در نهایتاًین مقاله نشان خواهد داد که اشکالات مبنایی و بنایی مختلف بر دیدگاه میرزای نائینی و تابعانش، حکایت از قوت و جامعیت موضع حکمت متعالیه در‌این خصوص دارد.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 1 تا 22

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی و تحلیل نگرش حکمت متعالیه و فیزیک کوانتوم از مساله‌ی علیت و عدم قطعیت با محوریت آراء هایزنبرگ و بوهم

نویسنده:

سپیده رضی ، جعفر شانظری ، افشین شفیعی

نوع منبع :

مقاله , مطالعه تطبیقی

منابع دیجیتالی :

مراجع نسخه PDF

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

جهان شناسی علمی , جهان شناسی فلسفی , حکمت متعالیه , اصل علّیت , Indeterminacy عدم قطعیت - لا حتمیت - عدم یقین (مجتبوی)

چکیده :

از بزرگترین دغدغههای پیشروی فیزیکدانان و فیلسوفان، پس از طرح روابط عدم‌ قطعیت و با توجه به تجربهی طولانی خود از اصل علیت، تفسیر این مدعا یعنی چگونگی روابط عدم قطعیت بوده است و آراء مختلفی در این عرصه بیان شده که دیدگاه هایزنبرگ و بوهم از جمله تفاسیر مهم و درعینحال منافی با یکدیگر در این زمینه است. حکمت صدرایی، در مواجه با این مساله در وجودشناسی فلسفی خود، پاسخهای مبنایی مناسبی ارائه دادهاست و پژوهش حاضر، با تکیه بر این مبانی و با محوریت بدیهی بودن اصل علیت، به تبیین، تطبیق و تحلیل مبانی چون: اثبات‌ ناپذیری علیت؛ تفکیک بین علت حقیقی و اعدادی؛ مساوقت علت حقیقی با ضرورت و سنخیت پرداخته و از این طریق راهگشای بسیاری از نقاط تاریک و مجهول در این موضوع شده است و در انتهای پژوهش چنین پیشنهاد میشود تا جهت جلوگیری از خطای فکری به دلیل وجود اشتراکات لفظی و دقتهای خاص فلسفی، از واژهی "عدم یقین" به جای "عدم قطعیت" استفادهشود.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 401 تا 420

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

ماهیت «علیّت» در فرم غیرتعقلیِ شناخت برمبنای رهیافت ارنست کاسیرر

نویسنده:

مجیدرضا مقنی پور

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

معرفت شناسی غربی(مقابل معرفت شناسی شرقی) , اصل علّیت

چکیده :

«علیّت» از جمله مفاهیمی است که پیشینه‌ای طولانی در فلسفه و شناخت انسانی دارد. انسان از همان آغاز حیات، خواهان کشفِ چرایی و علت پدیده‌ها بود؛ این مفهوم در تاریخ اندیشه‌های فلسفی، فراز و نشیب‌های زیادی را پیموده است، زیرا پاسخ‌های ارائه شده برای علتِ پدیده‌ها، به طور کامل متاثر از نوع آگاهی و شناخت انسان در گستره‌های تاریخی و جغرافیایی مختلف بوده است؛ آگاهی‌ها و شناخت‌هایی که اندیشمندانی مانند ارنست کاسیرر معتقد بودند که پیوسته الگویی عقلانی نداشته است. به زعم کاسیرر الگوهای غیرعقلانی نیز در شکل‌بخشی صورت‌های شناختی انسان دخیل بوده‌اند؛ شناختی که وی از آن با عنوان «آگاهی اسطوره‌ای» یاد می‌کند. هدف از نگارش این مقاله، معرفی انواع روابط علیّتی در این غیر‌تعقلی‌ترین فرمِ شناختی انسان است که بر‌این‌اساس با استناد به مبانی، قوانین بنیادین و دیگر آبشخورهای آگاهی‌دهنده در این آگاهی، به بازکاوی، توصیف و تحلیل انواع روابط عِلّی در این فرم شناختی پرداخته شده است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 259 تا 280

مشخصات اثر

ثبت نظر