مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

دین یکی از گسترده ترین مقوله هایست که در حوزه نظریه پردازی و تفکر نظری قابل تأمل است. با وجود آن که بعد از دوره نوزایی یعنی رنسانس و سیطره وتسلط حس گرایی تجربه و عقلانیت به عنوان ابزاری مهم در دنیای غرب پیش بینی می شد که ضرورت و اهمیت دین در قلمرو زندگی اجتماعی کم کم افول می نماید ولی با بررسی وتفحص در وضعیت دین داری در میانه قرن بیستم و استمرار آن در دنیای پس از صنعتی شدن در قرن بیست و یک نشان می دهد که دین هم در عرصه های متعددی از جمله دین ورزی همانند التزام عقیدتی، رفتاری و نهاد اجتماعی و همچنین در عرصه های تفکرات و تحقیقات نظری به عنوان یکی از شاخص ترین و اساسی ترین قلمرو تفکر نه فقط از دست دادن مقام،جایگاه و اهمیت خویش را تجربه ننموده بلکه همواره در حال تجربه ی نیرو و حضوری قدرتمند و نیرومند در همه‌ی قلمروهای وعرصه ها در ارتباط با دین هست. (فروید زیگموند، 1396، ص114). درباره منشأ و خاستگاه دین ودینداری،رویکردهای متعددی وجود دارد ازجمله رویکرد کلی جامعه شناختی، رویکرد روانشناختی و رویکرد فلسفه و الهیات که تبیینهایی از جهل ونادانی بشر، طبیعت پرستی، ازخودبیگانگی، علاقه های اجتماعی، بیماری وسواسی تا صورت ازلی خدا در ضمیر ناهشیار، تجربیات دینی یا امر قدسی و فطرت وسرشت دینی بیان شده که صبغه ورنگ غالب آنان به تبیین روانشناختی باز میگردد. در این بین، دیدگاه و نظرات اریک فروم که به طور معمول وی را جزو نو فرویدیهایی به شمار می‌آورند نوعی روانکاوی همراه با نگرش‌های روانشناسی اجتماعی قرن بیستم درآمیخته است که در روانشناسی دین، ارزش بیشتری مییابد. در دیدگاه اریک فروم علاوه بر اینکه نگرشهای مثبتی نسبت به دین و دفاع ازآن وجود داشته وی نظریه پردازی می باشد که جایگاه جدیدی و مستقلی را درعلم روانکاوی اجتماعی، ومبحث فرهنگ و شخصیت، در حوزه دانش انسانشناسی روانشناختی، و علم فلسفه و جامعه شناسی با رویکرد انتقادی و ریشهای به خصوص در زمینه تغییرات اجتماعی و ساختار جامعه های انسانگرای آینده، بنیان نموده است(فروم، 1368، ص55). در نظرات وی دیدگاه انسانگرایانه شاخص مهمی است از وجوه خاص انسانگرایی فروم می توان به شناخت اهمیت و نقش انسان در فرآیند تشکیل تاریخ وجامعه اشاره نمود. (فروم، 1388، ص59). بخش مهمی از محتوای فکری فروم را می توان درعدم باوری دانست بدین معنا که شخصیت بشر بوسیله نیروهای زیست شناختی که ماهیت غریزی نیز دارند شکل داده شده است، و به صورتی انعطافپذیری از سمت این نیروها راهنمایی میشوند. فروم در مخالفت با نظرات فرویدکه عامل جنسی را به عنوان یک نیروی که شکل دهنده دررفتار با هنجار یا روانرنجوراست را نمیداند، وی شخصیت بشر را تحت نفوذ عواملی چون نیروهای اجتماعی و فرهنگی دانسته که همه این عوامل در چارچوبی از فرهنگ و نیروهای جهانی در زمانی که تاریخ بشریت را تحت نفوذ داشته بر شخص اثر میگذارند(فروم، 1388، ص147). همچنین فروم اعتقاد دارد که مسائل فلسفی را نمیتوان از مسائل اخلاقی جدا نمود. وی، در راستای نظرات کانت، این عقیده را دارد که پند و اندرزهای رایگان اگر بر پایههای محکم اخلاقی و فلسفی بنا نشده باشد بیهوده و بی تأثیر خواهد بود. مارکس نیز اعتقاد دارد که هدف فلسفه تنها نمی توان در شناخت جهان دانست، بلکه تغییر آن را نیز باید در نظر داشت. (فروم، 1385، ص 120.( طباطبایی در تعریفی که ازدین داشته آن را در ارتباط با ماورای طبیعت دانسته و آن را باوری بر داشتته ها و دستورات علمی و اخلاقی دانسته که پیامبران ازسوی خدا برای هدایت وراهنمایی انسان آورده اند.(طباطبایی، 1391، ص49) طباطبایی علاوه بر اینکه ریشه ومبدأ پیدایش دین و توجه انسان به خدا در عقل و فطرت انسان میداند نقش جوامع را در پیدایش دین نادیده نگرفته است (طباطبایی، 1393، ص50). همچنین طباطبایی بیان میدارد گرچه جامعه در پیدایش دین تأثیر داشته ولی به طور قطع نمی توان آنرا علت پیدایش دین دانست.(طباطبایی، 1391، ص63). بنابراین در روانشناسی دین پنج گونه از مباحث مورد بررسی قرار میگیرند: ابتدا عوامل روانی که در پیدایش دین تاریخی تأثیر داشته، دوم شامل عوامل روانی روآوردن به دین، سوم عوامل روانی که در کیفیت دینداری مؤثر است، چهارم پیامدهای و نتایج روانی دینداری و پنجم عواطف و احساسات را در نظرداشتن، به عنوان شاخصی برای میزان و کیفیت دینداری در خاستگاههای درونی و روانی محسوب می شود در عصر حاضر تفکر اسلامی با هجمه های که از اندیشه های غربی نشأت گرفته مورد حمله قرار گرفته، از اینرو بحث های جدید در حیطه معرفت وشناخت دینی به ویژه خاستگاه دین ضروری به نظر می رسد. به سب اینکه اکنون بیشتر دیدگاه ها ونظرات بیشتر ریشه ها و پایه های اعتقادی را مورد توجه قرار داده است.

ترجمه ماشینی: من این کتاب را به عنوان یک کتاب روشنگر و سرگرم کننده به شدت توصیه می کنم. تنها گلایه من این است که ویرایش می توانست بهتر باشد و شاید دکتر الیس باید تعریف خود از دین را به جای 6 در فصل 1 قرار می داد. اما مشاهدات او آنچه را که من در خواندن آثار رندز و گوش دادن به صحبت های دوستان و دیگران مشاهده کرده ام تأیید می کند. که عینیت گرا هستند دکتر الیس به طرز درخشانی نشان می دهد که عینیت گرایی «یک نظام دینی روشن است، در استفاده کلاسیک از این اصطلاح، شامل انواع باورها، اعمال، و ارزش های اخلاقی است که حداقل دلالت بر (حتی اگر آشکارا انکار کنند) الهی یا مافوق بشری است. قدرت در جهان و به ویژه شامل یک ایمان بی اساس بر واقعیت است. من ادعا می کنم که هر عقیده جزمی، متعصب، مطلق گرایانه، ضد تجربی و محکوم کننده مردم، مذهبی است، زیرا هیچ مدرک واقعی وجود ندارد که بر آن استوار باشد، و طرفداران آن، در پایبندی با غیرت به آن، قویاً بیان کنید یا به طور تلویحی بیان کنید که برخی از قدرت ها یا نظم های برتر جهان ایجاب می کند که دیدگاه های آنها درست باشد - و همه مخالفان جدی با نظرات آنها همیشه نادرست هستند... "اکثر سرمایه داران نیز در اینجا گنجانده شده اند. به عنوان ماهیت مذهبی از این جهت که آنها معتقد واقعی به «دست نامرئی» بازار هستند، یک مفهوم کاملاً مذهبی، برای حل همه مشکلات جهان اگر دنیا فقط همه بازارها را آزاد کند!» انتقاداتی که دکتر الیس داشت. به نحوی که از طریق این کتاب به آین رند توهین شده یا با دیدگاه‌های او ناعادلانه رفتار کرده‌اند، کاملاً غیرقانونی هستند. در واقع، او تمام تلاش خود را می کند تا در جایی که اعتبار لازم است اعتبار بدهد. اما برای یک فرد منطقی خودخوانده، آین رند فلسفه ای را خلق کرد که حاوی مقدار زیادی غیرمنطقی و جزمات بدون پشتوانه است که باید افشا شود. حساسیت شدید رند و پیروانش نسبت به کمترین انتقاد، انسان را به یاد دینداران متعصب دیگری می اندازد که وقتی گاوهای مقدسشان مورد انتقاد قرار می گیرند، ناراحت می شوند. الیس در فصل 14 می‌گوید: «اگر رند واقعاً با اشاره من به قهرمانان رمانش به عنوان «انسان‌های کاملاً غیرممکن» احساس توهین کرد، توهین کردن او واقعاً آسان است - و می‌توانست از چندین جلسه رفتار درمانی عاطفی منطقی استفاده کند! من خودم یک آتئیست هستم، اما این دیدگاه واقع بینانه را دارم که این به طور خودکار من را از بی منطقی مصون نمی کند. آرمان عینی آرمانگرایانه تفکر عقلانی کامل در 100% مواقع غیرمنطقی است زیرا غیرممکن است. انسان ها هم منطقی و عاطفی هستند و هم خطاپذیر. برای ایجاد یا پایبندی به یک فلسفه عقلانی حتی بیش از نیمی از زمان، نیاز به نظم و انضباط شخصی، تأمل در خود و فروتنی است. به طور متناقض، برای اتخاذ تصمیمات منطقی در بسیاری از اوقات، لازم است که فرد به اندازه کافی متواضع باشد تا واقعیت گرایش انسانی خود به غیرعقلانی را بپذیرد تا در برابر آن هوشیار باشد. بدون آن، شما مردم را به خاطر ذره های چشمانشان محکوم می کنید، اما نمی توانید چوب را از چشمان خود بیرون بیاورید و حتی ممکن است مانند آین رند بمانید: افسرده، سیگار می کشد و یک بند طلایی و علامت دلاری به سر دارد.

دین از واژگان پرکاربرد در قرآن کریم است و اندیشمندان اسلامی از منظرهای مختلف به بررسی مفهومی آن پرداخته‌اند. با این­حال، کاربردهای متنوع و مختلف آن در قرآن کریم و مشکل روش‌شناختی تلاش‌های گذشته سبب شده که هم­چنان در ابهام باقی بماند. بنابراین بررسی معنایی آن با استفاده از روش‌های نوین تحلیل معنا ضروری می‌نماید. معناشناسی به بررسی مؤلفه‌ها و حوزه‌ی معنا‌یی واژگان کلیدی قرآن کریم از طریق شناسایی روابط معنایی و جایگاه هریک در شبکه‌های معنایی متن جدا از پیش‌داوری‌ها و تلقی‌های بیرونی می‌پردازد که روش کارآمد و معتبری در این نوع مطالعه به شمار می‌رود. از این­رو پژوهش حاضر با تکیه بر خود آیات و بر مبنای روش معناشناسی درزمانی و هم‌زمانی با تعیین حوزه‌های معنایی و در چارچوب روابط معنایی نظیر؛ شمول معنایی، تقابل، همنشینی و جانشینی، به تحلیل معناشناختی این واژه در قرآن کریم پرداخته است. در پی این تحلیل معناشناختی و ترسیم دو حوزه معنایی «این جهانی» و «آخرتی» برای واژه دین در قرآن کریم، مؤلفه‌های معنایی واژه مشخص شده و بر مبنای آن، تعریف اساسی این واژه در قرآن کریم ارائه شده است.

اگر انسان راهنمايان راه فلاح را نشناسد، نمي‌تواند در مسير فلاح قدم بردارد؛ پس لازم است هدايت‌گران حقيقي را شناخته و با پيروي از آنها به فلاح برسد. اما هدايت‌گران حقيقي چگونه شناخته مي‌شوند؟ شناخت هدايت‌گران حقيقي مسئله‌ای کليدي براي انسان است که با روش توصيفي ـ تحليلي در این مقاله مورد پژوهش قرار گرفته است. به‌دست آمد که خداوند در راستاي هدايت‌گري خود، با قراردادن معجزه در اختيار پيامبر يا معرفي هدايت‌گران بعدي توسط پيامبر، هدايت‌گران حقيقي را به مردم می‌شناساند و آنها را براي هدايت مردم منصوب می‌کند. خداوند در رأس سلسلۀ هدايت‌گران، قرار دارد و اوست که انسان‌هايي را براي هدايت‌گري بشر معرفي کرده است. پيامبران و سایر معصومين و قرآن کريم، وظيفۀ هدايت انسان‌ها را از طرف خداوند متعال بر عهده دارند. فقيه عادل حديث‌شناس نيز به نصب عام از طرف معصوم به هدايت‌گري منصوب شده است. پس هدايت‌گران، مستقيم يا غيرمستقيم، خاص يا عام، از طرف خداوند منصوب شده‌اند.