مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در این مقاله صفات ذات الهی از منظر سه فرقه‌ی مهمّ کلامی اسلام، مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. اشاعره قائل به‌صفات زاید بر ذات خداوند (تشبیه) بوده ولی معتزله به‌نفی صفات و نیابت ذات از صفات (تنزیه) معتقد است و تشیع نیز جمع بین تشبیه و تنزیه، عینیت صفات با ذات را پذیرفته است. ملاصدرا با استفاده از قاعده‌ی «بسیط الحقیقة»، عینیت صفات با ذات را نیک بیان کرده و کوشیده است تا اختلاف اشاعره و معتزله را به‌گونه‏ای با هم جمع کند. از این دیدگاه، صفات خداوند به‌لحاظ وجود، با ذات متحد اما به‌لحاظ مفهوم، با هم مغایرند. معتزله مانند شیعه، قدرت را صفت پایه دانسته که بر اساس آن، به‌ترتیب صفات علم و حیات نیز اثبات می‏شود، ولی اشاعره بر پایه‌ی حیات، صفات دیگر مثل قدرت، علم و اراده را اثبات می‌کنند. همه‌ی فرق، ذات اقدس حق را ازلی و ابدی، غنی بالذات و عالم و قادر به‌مسموعات و مبصرات می‏دانند و در توحید ذاتی اختلاف چندانی ندارند؛ ولی در توحید صفات، بین آنها اختلاف دیده می‌شود؛ اشاعره کثرت را پذیرفته‌اند، ولی معتزله طرفدار توحید اند. اشاعره، اراده‌ی الهی را مطلقاً از صفات ذات می‏دانند، ولی معتزله تحت تأثیر ظاهر برخی روایات، آن را مطلقاً از صفات فعل بر می‏شمرند. اما شیعه با تحلیل دقیقی اراده را در دو معنای حب ذات، از صفات ذاتیه، و تصمیم گیری به‌معنای صفت فعل تحقیق کرده است. معتزله و برخی از متکلمان امامیه کلام الهی را به‌معنی «ایجاد کلام» و یا «قدرت بر تکلّم» و در نتیجه صفت فعل می‏دانند. از دیدگاه اشاعره، کلام الهی معنایی قائم به‌ذات حق تعالی موسوم به‌کلام نفسی و مدلول کلام لفظی است. ولی به‌اعتقاد حکما، مجموع جهان، اعم از مجرد و مادی، کلام تکوینی اویند.

از زمان ظهور دولت شیعی صفوی در ایران، تشیع علاوه بر آ‌ل عثمان به مساله‌ای جدی و مهم برای طبقۀ علما و مدرسیان قلمرو این دولت تبدیل شد. نفوذ معنوی خاندان صفوی در میان بخش قابل توجهی از ساکنان آناتولی در این مقطع زمانی، ناظران مدرسی را به این نتیجه رسانده بود که این سرزمین در آستانه تغییر مذهب از تسنن به تشیع قرار گرفته است. در شرایطی که این مهم به معنی بی‌نتیجه بودن فعالیتهای تبلیغی و مدرسی ادوار پیشین بود، راه‌حل عاجل از نظر قاطبۀ این مدرسیان برخورد خشونت‌آمیز و تقابلی از سوی دولت عثمانی با گروه‌های هوادار صفویان در آناتولی بود. از این رو، مدرسیان مشهور و تأثیرگذار درصدد برآمدند با ایجاد جو روانی و تبلیغی و نیز با بهره‌گیری از صدور فتاوای ضد شیعی‌ـ‌صفوی، دولت عثمانی را به تقابل نظامی با شیعیان آناتولی و صفویان برانگیزانند. به رغم همه این تلاشها، بایزید دوم از ستیز مستقیم با دولت نوپای صفوی روی برتافت و ضمن برخورد با برخی مظاهر شیعی، محدودیت‌هایی را برای هواداران صفویان و شاه اسماعیل به وجود آورد. اما با روی کار آمدن سلیم اول و انگیزه‌های سیاسی و شخصی او برای جدال با شیعیان و صفویان برای تثبیت قدرت خود، اوضاع را به گونه‌ای پیش برد که مدرسیان توانستند با کنش‌های خود زمینه لازم را برای یورش نظامی عثمانی به ایران و شیعیان فراهم آورند. بر این اساس بخشی از دلایل وقوع جنگ چالدران را باید در موضع‌گیری‌های مدرسیان در قبال رشد گرایش¬های شیعی در آناتولی و ظهور دولت شیعی صفوی جستجو کرد.

این نوشتار,نخست مسلمانی شیخ الرئیس را از مسلمات دانسته,سپس به بررسی عقیده مذهبی اوپرداخته‌است.از آن‌جا که خاندانش اسماعیلی بوده‌اند, برخی او را شیعه اسماعیلی دانسته‌اند؛ولی اظهارات مستقیم و غیر مستقیم او به ویژه در مسائل اعتقادی و اندیشه‌های سیاسی ثابت می‌کند که او شیعه اثنا عشری بوده‌است.

فرقه شیعه در تاریخ اسلام اهمیت فراوان دارد ،همین فرقه است که خلافت امویان را منقرض کرد ،بر ایران ومصر و ناحیه مسلمان هند استیلا یافت و در ادبیات وفلسفه نفوذ بسیاری نمود،مذهب شیعه در نتیجه تلاش های امام علی ( ع)و امام حسین ( ع)وخاندان آنان پدید آمد . مسلمان شیعه ،براین اعتقادند که خداوند وقتی محمد ( ص)را به عنوان رسالت برگزید ،مسلما می خواست فرزندان وارث فضایل ومعنویات وی هستند وخلافت حق مسلم حضرت علی ( ع)می دانستند وبه آنها« شیعه علی ( ع)»نامیدند . با گسترش شیعه و ورود آن به سرزمین ایران ،مردم کم کم متمایل به مذ هب شیعه شدند خصوصا وقتی زهد شیعیان ،مظلومیت آنان ونگرش عدالت خواهانه آنان را مشاهده کردند ، درایران حکومتهای شیعی مختلفی بر سر کار آمدندوفعالیتهایی برای قوام ودوام ونشر شریعت اسلام انجام دادند وهر حکومتی که از دین وعلمای دینی فاصله می گرفتند راه برای زوال خود هموار می کردند و رو به نابودی می رفتند . در دوره صفویه ،نیز در زمان شاه اسماعیل اول،اولین کاری که برای رشد دین شد ،مذهب شیعه ،را به عنوان مذهب رسمی اعلام کردند وعلمای از جبل العامل وعراق به ایران دعوت کردو در امور کشور داری از آنها مشورت می گرفت . می توان از کارکردهای دیگر شاه اسماعیل اضافه کردن « اشهد ان علیأولی الله»به اذان بود واز دیگر کارهایش ضرب سکه بنام اهل بیت ( ع) بود که باعث خرسندی شیعیان شد . بعداز صفویه چندین حکومت بر سر کار آمد ند و در دوره پهلوی اکثر مردم ایران شیعه نشین بودند وبه ارکان آن پا یبند بودند وآنها را به جا می آوردند . شاه محمد رضا ،با توجه به تعصب مردم به شیعه به پیروی کشورهای امریکاو انگلیس وشوروی اقدامات ضد دینی در کشور انجام می داد،واین سبب خشم مردم شد وملت به رهبری آیت الله خمینی ( ره) دست به انقلاب زدند . کشوری که اعتقاد به امداد الهی دارندوبا ایمان به خدا واطاعت از رهبری بتوانند آزادانه به فرامین آن عمل کنند . تحقیق پیش روی از چهار فصل تشکیل شده است : فصل اول : ظهور اسلا م وتشیع در ایران وبررسی کلمه شیعه از نظر لغوی واصطلاحی واز دیدگاه قران وتفاسیر فصل دوم : سیر ورود شیعه در حکومت های ایران ازجمله علویان ،آل بویه ،سلجوقیان ،مغول فصل سوم : نفوذ شیعه در عصر صفویه وتاثیر علمای دین بر مذهب مردم فصل چهارم : رویکردی بر مذهب دوره پهلوی وعصر حاضر واژگان کلیدی : شیعه ،حکومت ،انقلاب ،موالی ،مذهب ،اسلام گرایی