مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده یکی از عوامل گسترش اندیشه های شیعی در ایران و گرایش ایرانیان به مکتب اهل بیت (علیه السلام)،مهاجرت سادات به این سرزمین بوده است.این مهاجرتها از همان قرن اول هجری آغاز شد و در قرن دوم و سوم سرعت بیشتری یافت،به طوری که تا پایان قرن سوم هجری گروههای زیادی از سادات در شهرهای مختلف ایران از جمله قم،ری،دیلم و طبرستان زندگی می کردند.در بررسی علل مهاجرت ایشان می توان به علل سیاسی،اجتماعی، فرهنگی و عقیدتی اشاره کرد.ورود سادات به ایران و ارتباط آنان با مردم در کنار زمینه های مساعدی که در ایران به نفع تشیع وجود داشت،موجب تقویت و رشد اندیشه های شیعی و مکتب اهل بیت در ایران شد. این پژوهش در تبیین نقش سادات مهاجر در گسترش اندیشه های شیعی در ایران تا پایان قرن سوم هجری در فصل دوم به بررسی روند مهاجرت سادات و موقعیت یابی آنان پرداخته است و در فصل سوم به نقش آنان در ابعاد علمی– فرهنگی و سیاسی- اجتماعی اشاره می کند. در بعد سیاسی-اجتماعی سادات مهاجر در دو بخش انجام قیام(از جمله قیام یحیی بن زید و یحیی بن عبدالله)و تشکیل حکومت علویان طبرستان نقش خود را ایفا نمودند.در بعد فرهنگی نیز عالمان و اندیشمندان از سادات از طریق تالیف کتاب،روایت حدیث،تبلیغ آموزه های شیعی و....در رشد اندیشه های شیعی در ایران نقش داشته اند. براساس بررسی های انجام شده می توان گفت نفس حضور فیزیکی علویان در اجتماع به عنوان بخشی از اعضای آن جامعه موجب ورود اندیشه آنان به عنوان یکی از جریانهای فکری فعال در جامعه می شد.به علاوه حضور سادات با فرهنگ و اندیشه خاص خود یعنی مذهب تشیع در جامعه نیز به طور طبیعی موجب گسترش اندیشه مورد حمایت آنان (تشیع) می شد. در این پژوهش علاوه بر روش توصیفی –تحلیلی از روش تاریخی نیز استفاده شده و روش جمع آوری اطلاعات نیز منابع کتابخانه ای می باشد. کلیدواژه ها:سادات مهاجر،ایران،مکتب اهل بیت ،تشیع

---

‫چکیده و 20 صفحه از متن الکترونیکی در پیوست ها و منابع دیجیتالی قابل رؤیت می باشد

‫در عصر غيبت صغرا، ارتباط شيعيان با امام خود، از طريق سفراي خاص آن حضرت صورت مي‌گرفت، که حسين بن روح نوبختي يکي از اين نواب خاص بود؛ وضعيت تشيع در عصر حسين بن روح، و نقش وي در راهنمايي شيعيان، مسأله اين تحقيق است که با روش کتابخانه‌اي، مورد تحليل و توصيف قرار گرفته است. حسين بن روح نقش والايي در ارشاد سياسي، اجتماعي و علمي شيعيان داشته و علماي شيعي معاصر او به‌عنوان وکلا و دست‌ياران وي نقش فعال و حياتي در هدايت و رهبري فردي و اجتماعي شيعيان ايفا مي‌کردند. در اين دوره، با وجود آن‌که شيعيان در جزيره العرب، بغداد، نجف، کربلا، سامرا و شهرهاي مختلف ايران پراکنده بودند، اما همه آن‌ها به‌وسيله نهاد وکالت با يکديگر ارتباط داشتند. از نظر سياسي، هم با آن‌که حکومت‌هاي شيعي مانند فاطميان، آل حمدان، آل بريدي و آل بويه در نقاط مختلفي به حکومت دست يافته بودند، اما در مرکز خلافت عباسي، وضعيت متغير بود، گاهي شيعيان با قرارگرفتن خاندان‌هاي بزرگ شيعي در منصب وزارت، آزادي عمل پيدا مي‌کردند و گاه، با قدرت‌يابي وزراي ضد شيعي، جو خفقان و اختناق بر شيعيان حاکم مي‌شد، و آنان مورد آزار و اذيت، شکنجه، زندان و قتل قرار مي‌گرفتند. حتي حسين بن روح نيز چند سالي را در زندان عباسيان سپري نمود. دو مکتب بغداد و قم در دوره حسين بن روح، مرکز فقه و علوم مختلف اسلامي همچون تفسير، حديث و کلام بود. حسين بن روح، 21 سال نيابت خاص را به عهده داشت؛ تقيه، رازداري، استقامت و برخورداري از عقل و علم، از ويژگي‌هاي مهم او بود. او نقش فعالي در هدايت جامعه و حفظ مصالح عالم تشيع داشت و نهاد وکالت را به‌طور سري رهبري مي‌کرد. او در مشکلات و تنگناها در کنار شيعيان بود، و مهم‌ترين ملجأ و مرجع شيعيان در حل معضلات علمي و اقتصادي محسوب مي‌شد.

‫تحقيق حاضر به بحث درباره اين موضوع مي‌پردازد که: برداشت منابع زيديه و اسماعيليه از غدير و مقام ولايي امام علي(ع) و خلافت آن حضرت چه بوده؟ و نويسندگان و دانشمندان زيدي و اسماعيلي مذهب در منابع کلامي خويش و محورهاي اصلي بحث خود در باره غدير و پيام‌هاي آن چه اظهارنظرهايي کرده‌اند؟ نويسنده ضمن مطالعه منابع کلامي و تاريخي زيديه و اسماعيليه در زمينه غدير در صدد کشف و بيان مشترکات اعتقادي فرقه‌هاي زيديه، اسماعيليه و اماميه در باره غدير و پيام مهمّ آن يعني خلافت بلافصل امام علي(ع) و فرزندان معصوم آن حضرت است. اين نوشتار در سه فصل سامان يافته است. وي در فصل اوّل کلياتي از حادثه تاريخي غدير ارائه کرده و عقايد زيديه و اسماعيليه را به صورت اجمالي واکاوي مي‌کند. او در فصل دوم منابع کلامي و تاريخي زيديه از قرن دوم تا ششم (دوران حکومت فاطميان) را شناسايي کرده و ضمن معرّفي مؤلّفاني که در اين زمينه کتاب نوشته‌اند. منابع آنان در باره غدير را رصد مي‌کند. نگارنده در فصل سوم نيز به معرّفي منابع و مؤلّفان اسماعيليه در قرن هاي مذکور (دوران حکومت فاطميان) پرداخته و مفادّ اين منابع را در موضوع غدير بررسي کرده است. وي در يک جمع بندي کلّي نتيجه مي‌گيرد: زيديه و اسماعيليه، همانند شيعه اماميه قائل به افضليت و خلافت بلافصل امام علي(ع) هستند و مهم ترين دليل کلامي آن ها حديث و واقعه غدير بوده و نويسندگان آنان در اغلب کتاب‌هاي کلامي خويش با اشاره به مسأله غدير، شبهه هاي مخالفان خود و شيعه را در باره مسأله امامت و خلافت با استناد به واقعه و حديث غدير پاسخ داده‌اند و همواره از ولايت و امامت امام علي(ع) و فرزندان ايشان دفاع کرده‌اند.

---

---

این کتاب از نخستین مطالعات غربیان درباره تشیع امامیه است. نگاه مستشرقانه مؤلف و خطاهای موجود در این اثر مترجمان را واداشته هم در پاورقی ها و هم در تعلیقه های آخر هر جلد، تذکرات لازم را مطرح کنند و نگاهی نقادانه به کتاب داشته باشند. شرق شناسی در غرب سابقه ای طولانی دارد؛ اما توجه به مذهب تشیع به خصوص تاریخ شیعیان دوازده امامی با تأخیر آغاز شد و با نقیصه هایی همراه است. اما با وجود نقص مطالعات شیعی در غرب که خود معلول علل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی است، شیعه پژوهی مراحلی را سپری کرده و افراد بسیاری در این باره قلم زده اند و دونالدسن یکی ار این افراد است که آثاری درباره شیعه تدوین کرده است. نویسنده کتاب «مذهب شیعه» انگلیسی بوده و به مدت شانزده سال در ایران سکونت داشته است. کتاب حاضر با عنوان مذهب شیعه یا تاریخ اسلام در ایران و عراق را می توان مهمترین اثر او دانست. او هدف از تحقیق خود را نبود یا کمبود منابع و مآخذ غربی در این باره می داند. ترجمه حاضر که در دوجلد تنظیم شده است، دستامد تلاش دو تن از استادان تاریخ، آقایان دکتر عباس احمدوند و دکتر محمد قزوینی نظم آبادی است. کتاب در 33 فصل تدوین شده است و دارای کتاب شناسی مراجع غربی، عربی، فارسی و نمایه است. متأسفانه مؤلف بر مباحث غیر علمی تأکید فراوان می ورزد. در فصل ششم و هفتم درباره حسنین علیهم السلام بسیار به خطا رفته و حادثه کربلا را بسیار بد و با جملاتی بریده بریده و نامربوط نقل کرده است. در فصل هشتم و در تعلیل ظهور فرق شیعی زمان امام سجاد علیه السلام، بسیار خرافی و غیر علمی عمل کرده است. همچنین مؤلف تعمد دارد اندیشه امامت و دلیل اثبات امامت یک امام را با ذکر کرامات آن امام توجیه کند. به گفته باقر شریف قرشی، دونالدسن عامل استعمار بود و استاد عبدالهادی مختار در مجله البیان الزاهره (سال دوم، شماره 35-39، عدد مخصوص سید الشهدا) آثار این خاورشناس را نقد کرده است. با این همه از آن رو که کتاب مذهب شیعه دونالدسن نقطه آغاز توجه غربیان به شیعه و تاریخ این فرقه بوده است و خاورشناسان و نویسندگان اسلام شناس پس از او در غرب از این کتاب فراوان بهره برده و مطالبی نقل کرده اند، ضرورت داشت کار او در معرض نقد قرار گرفته و ترجمه شود تا هم دیدگاه آنان درباره شیعه روشن شود و هم به اشکالات، نقایص و غرض ورزی های ایشان توجه داده شود. منبع : پژوهشکده تاریخ و سیره اهل بیت علیهم السلام

در نوع رهبری امام باقر(ع) تمام شاخصه‌های ذاتی و اکتسابی ایشان، سبک‌های رهبری آمرانه، مشارکتی، متقاعد‌کننده و تفویضی به گونه‌ای منظم دخیل است. علاوه بر آن، موقعیت درون سیستم رهبری شونده یعنی تشیع، بر نوع رهبری امام باقر(ع) تأثیر داشته است. در این نوع رهبری علاوه بر نقاط مشترک، شاخصه‌های متمایزی از سبک رهبری ایشان با الگو‌های نظری مطرح نیز وجود دارد. این شاخصه‌ها در برخی ویژگی‌های شخصیتی نظیر علم و عصمت، خط‌مشی‌ها و اصول حاکم بر سبک‌های آمرانه و تفویضی رهبری ایشان، در توجه به موقعیت بیرون از سیستم تشیع، علاوه بر وضعیت درون نظام رهبری حضرت و... قابل بررسی است. گویا وجود این شاخصه‌های متمایز در اصول رهبری و مواردی از جزئیات، به تفاوت دو مفهوم یا واژه «رهبری» و «ولایت» مرتبط است.