مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

علوی در لغت به معنای منسوب به علی (ع) است و در اصطلاح به کسی گفته می شود که آن حضرت را بر سه خلیفه دیگر ترجیح داده و پیرو اوست. علویان حدود هشت قرن پیش به آناتولی آمدند و اکنون حدود یک سوم جمعیت ترکیه را تشکیل می دهند و 20 الی 25 میلیون جمعیت دارند . علویان در تمام مناطق ترکیه زندگی می کنند ولی بیشتر آنها در غرب ترکیه هستند. علویان از حیث ادب و هنر بسیار غنی اند و از زمانی که به آناتولی آمدند صدها تن شاعر و متفکر تربیت کردند. فشارهای عثمانی باعث شد که آنان از منابع و ارزشهای خود دور بمانند. از زمان تشکیل حکومت ترکیه نیز چون تمام مراکز دینی بسته شد، مراکز علویان هم تعطیل شد و این نیز تاثیر بسزایی در دور ماندن آنها از ارزشهای خود داشته است. علویان از حیث اعتقاد شیعه دوزاده امامی و از حیث مذهب، جعفری هستند. این را هم در کتابهای خود کرده اند و هم بزرگان و دده های آنها بدون استثنا در تحقیقات میدانی ما گفته اند.

از نظر شهید مطهری، امام همه شئونات پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم جز دریافت وحی را داراست. ایشان اوصافی چون عصمت، علم، افضلیت، شجاعت، عدالت، اخلاق و... را برای امام بر می شمارند. شهید مطهری به انتصابی بودن امامت از ناحیه خداوند قائل است. ایشان ولایت را به ولایت مثبت و منفی تقسیم کرده، هر کدام را دارای اقسامی می داند. ولایت مثبت را به محبت، امامت، زعامت و تصرف و تکوین تقسیم کرده، امام معصوم علیه السلام را دارای هر چهار قسم ولایت می دانند و ولایت منفی را نیز ولایت شیطان و شیطانی قلمداد می کنند. علامه اقبال لاهوری نیز به عنوان یکی از متفکران بزرگ اهل سنت، ضرورت امام را بیان کرده، از دلیل عقلی در اثبات آن کمک می گیرد. مهم ترین شئون امامت از دیدگاه ایشان، رهبری جامعه، اتحاد ملت های مسلمان و جلوگیری از هرج و مرج در جامعه است. علامه اقبال، شجاعت، عدالت و راستگویی را از مهمرترین اوصاف امام می داند و به انتخابی بودن امام قائل است. ایشان ولایتی را که برای اهل بیت علیهم السلام مطرح می کند، برخلاف شهید مطهری فقط ولایت در محبت است و به بقیه اقسام ولایت قائل نیست.

مستشرق یهودی، آتان کولبرگ، در مقالۀ از امامیه تا اثنی عشریه ، با بررسی تاریخی اعتقاد به دوازده امام در متون شیعی نشان داده است که نخستین اندیشمندان شیعه برای اعتبار بخشیدن به اعتقاد ، از روشهایی مانند استناد به قرآن، احادیث شیعی ، روایات اهل سنت، کتاب مقدس و روایات یهودیان بهره برده‌اند. وی سپس با بررسی تاریخی اعتقاد به غیبت دوازدهمین امام ، از گوناگونی و اختلاف و صفهای مربوط به این اندیشه و پاره‌ای قراین تاریخی دیگر، چنین برداشت کرده است که اعتقاد این به دوازده امام و غیبت دوازدهمین امام به عنوان شاخصۀ اصلی تفکر شیعه اثنی عشری- از اصالت برخوردار نیست بلکه علمای مذهب نوظهور شیعه اثنی عشری با توجه به شبهات و حملاتی که متوجه آنها بود و در برهه‌ای مناسب (عصر آل بویه) برای دفاع از خود، ضمن همساز ساختن منابع پیشین با اعتقادات خود در پی اثبات این امر برآمدند ، که این اعتقادات از مدتها قبل از سوی امامیه پرداخته و ارائه شده بود. و لذا در چنین فضایی و با توجه به جاذبه‌های اعتقاد به غیبت دوازدهمین امام و با تکیه بر زمینه‌های فکری مربوط به « عدد دوازده» و « غیبت» انتقال از «امامیه» به «اثنی عشریه» تحقق یافت. مترجم در مقام نقد مقاله ، ضمن بررسی یکایک مصادر اصلی مـورد استفادۀ مـــؤلف ، نخست اثبات نموده که بر خلاف نوشتۀ مؤلف ، نظریۀ غیبت دوازدهمین امام به طور ضمنی در منابع اولیۀ امامیه مطرح شده است. سپس با ارزیابی استدلالهای مؤلف برای نوظهور شمردن این دو نظریه و برداشتهای او از منابع ، قابل اعتماد نبودن نتیجه‌گیری او را نشان داده است و آن گاه با طرح چندین پرسش ، ناقص و آکنده از ابهام بودن دیدگاه مؤلف را دربارۀ انگیزه‌های گرایش امامیه به این دو نظریه اثبات نموده است. سپس در بخشی مستقل ، نشان داده که نگرش مؤلّف به این مسئله مبتنی بر نادیده گرفتن شرایط و حوادث سیاسی و اجتماعی شیعه و در سه قرن نخست حیات خود و مقتضیات آن بویژه مسئله تقیه- می‌باشد در پایان با استناد به مدارک تاریخی ، احتمالی جدید را برای چرایی و چگونگی طرح گسترده‌تر اندیشة دوازده امام و غیبت دوازدهمین امام در منابع قرن چهارم هجری مطرح نموده است.

نظریه شیعه امامیه در باره امامت بتدریج در قرن نخست اسلامی مطرح شد و در نیمه قرن 2 ق/8 م از سوی هشام بن حکم صورتی معین و تعریف شده یافت. به نظر نمی رسد تا حدود صد سال بعد یعنی تا رحلت امام یازدهم امام حسن عسگری علیه السلام در 260 ق/874 م، تغییر قابل ملاحظه ای دراین نظریه رخ داده باشد. تنها در نیمه قرن 4ق/ 10 م است که نکاتی عمده براین نظریه افزوده می شود؛ به این شرح که: دوازده امام وجود دارند و آخرین آنها تا ظهور نهایی خود به نام وعنوان مهدی یا قائم، در غیبت به سر می برد.

برطبق سنت باطنی اسلام، اسما و صفات خداوند به آشکارترین صورت به واسطه انسان کامل ظهور می یابند و خداوند از طریق انسان کامل، امور معنوی بشر را به دست می گیرد. این مقاله چگونگی ظهور معنای انسان کامل در تشیع (با مفهوم امام) و در تصوف (با مفهوم قطب) را مورد بررسی قرار می دهد. در ادامه این تحقیق، این دو اصطلاح (قطب و امام) با هم مقایسه شده اند و برای روشن تر شدن مفهوم (Axis Mundi) محور عالم، درباره نقش حضرت مسیح (ع) در مسیحیت سخن به میان آمده است. ما به دقت در ماموریت و شرح حال و گفتار ائمه شیعه (علیهم السلام) و اقطاب در تصوف تامل خواهیم کرد و چگونگی پیوند این دو سرچشمه معنویت اسلامی را بررسی خواهیم کرد. همانطور که عارف شیعی، سید حیدر آملی گفته است " این دو دارای یک معنا هستند و بر یک نفر دلالت می کنند".

چکیده: مسئله امامت از مسائل چالشی میان علماء مسلمان بوده و هست و دارای مسائل فراوانی است از جمله آنها مسئله برتری ائمه اطهار (ع) بر پیامبران است. این پژوهش برای پاسخ به این پرسش که آیا امامان شیعه بر پیامبران برتری دارند یا خیر؟پس از مباحث کلی و مفهومی، در فصل دوم به بررسی مقامات پیامبران از جمله پیامبر اسلام (ص)پرداخته و برتری پیامبر اسلام(ص) را بر تمامی انسانها از حیث مقام و منزلت اثبات نموده ،در ذیل فصل سوم مبحث ولایت تکوینی بررسی شد، بدین جهت که،تمام فضائل ومقامات ائمه اطهار(ع)، ریشه در برخورداری آنها از مراتب عالیه ، ولایت تکوینی دارد، سپس در فصل چهارم ،مقامات ائمه اطهار(ع) به تفصیل بیان شده، و بر اساس آیات و روایات ویژگیهای خاص امامان خصوصاً حضرت علی (ع) تبیین شده؛در نهایت در فصل چهارم مقایسه ای میان مقامات پیامبران و امامان انجام شده است. براساس آیه 124 بقره مقام امامت بر مقام نبوت برتری دارد و امامان شیعه با توجه به براهین عقلی ونقلی دارای مقام امامت (هدایت به امر)هستند وبنابراین بر پیامبرانی که به این مقام نائل نشده اند برتری دارند.اما برای اثبات برتری امامان شیعه برهمه پیامبران حتّی پیامبران اولوالعزم می توان گفت: از آنجائیکه بر اساس آیه مباهله حضرت علی(ع) جان و نفس پیامبر(ص) است و در تمام مقامات و فضایل به جز مقام نبوّت با پیامبر هم رتبه است بنابراین افضل از جمیع انبیاى الهى است وچون عترت طاهره(علیهم‌السلام) نور واحد ند پس همه عترت اطهار جان حضرت ختمی نبوّت‏اندو افضل از انبیاء الهی هستند ،هم چنین بر اساس آیه علم الکتاب امامان شیعه به همه اسم اعظم الهی وکل کتاب علم دارند و به همین جهت ،صاحب ولایت تکوینی در مراتب عالیه آن بوده و واسطه در فیض الهی هستند و بر این اساس برتر از همه پیامبرانند.در همین راستا احادیث فراوانی ذکر شده تا برتری ائمه اطهار (ع) بر پیامبران اثبات شود. ولایت ائمه هدی(ع) در عرض یا طول ولایت الهی نیست بلکه تجلّی و ظهور آن است. بر این اساس مسئله تفویض و غلّو در مورد آنها برطرف شده و ولایت آنها تحت اذن واراده الهی است . آنچه در صدها حدیث با تعابیر گوناگون در تبیین مقامات و افضلیت ائمه اطهار (ع) آمده است حکایت از مقام والای آنها در جهان هستی و برتریشان بر تمام خلایق است و بیانگر این است که وجود آنها در هر عصری لازم است تا موجب ظهور کمالات و صفات حق تعالی به نحو اتم و اکمل باشند. کلید واژه: نبوت، امامت ، مقام امامان، مقام پیامبر ، تشیّع