مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫پژوهش حاضر ديدگاه‌هاي ملاصدرا و پيروان حکمت متعاليه در مقوله علم خداوند متعال و ماهيت و اقسام آن را شرح مي‌دهد. نگارنده در هفت فصل ابعاد اين موضوع را از منظر فلاسفه و متکلمان بررسيده و با توجه به مباني و اصول کلي مباحث فلسفي در حکمت متعاليه، به تبيين ماهيت علم خداوند متعال مي‌پردازد. وي نخست تعريف لغوي و اصطلاحي علم را ارائه داده، سپس اقسام علم اعم از حصولي و حضوري، فعلي و انفعالي، ذاتي و فعلي و تابع و متبوع را وصف مي‌کند. آن‌گاه ديدگاه‌هاي فلاسفه و متکلمان قبل از ملاصدرا مانند اشاعره، معتزله و اماميه همچون: ابوالحسن اشعري، ابوبکر باقلاني، عبدالقاهر بغدادي، ابوحامد غزالي، فخرالدين رازي، عضدالدين ايجي، واصل بن عطا، قاضي عبدالجبار معتزلي، شيخ طوسي، خواجه نصيرالدين طوسي، علامه حلي، شيخ صدوق و شيخ مفيد و فلاسفه مشا و اشراق و عارفان شيعي را درباره علم خداوند تعالي منعکس مي‌سازد. وي در ادامه مباحث و مفاهيم اساسي موجود در فلسفه حکمت متعاليه همچون: بحث اصالت‌الوجود، تشکيک در وجود، عينيت علم با وجود و اتحاد علم و عالم و معلوم را مطرح کرده و با توجه به اين پيش‌فرض‌ها در حکمت متعاليه به تفسير ماهيت علم خداي متعال در حکمت متعاليه پرداخته و کيفيت علم خداوند قبل از خلق و ايجاد نسبت به غير خود را شرح داده و بر اساس قاعده بسيط‌الحقيقة به تبيين ماهيت و مراتب علم خداوند به ساير موجودات غير از خود مي‌پردازد. آن‌گاه کيفيت علم يافتن خداوند به امور مجرد و مادي و همچنين علم به جزئيات را بررسيده و ديدگاه‌هاي صدرالمتألهين و ابن‌سينا را در اين زمينه با هم مقايسه کرده است. نويسنده، نوع علم خداوند به همه وقايع و جزئيات موجود در عالم را از نوع علم حضوري دانسته و از اين مسأله دفاع مي‌کند.

‫در اين پايان‌نامه فرايند ادراک حسي از ديدگاه دانش علوم تجربي يا علم فيزيولوژيک و حکمت متعاليه صدرايي از طريق منابع کتابخانه‌اي و اينترنتي و مشاوره با اساتيد اين دو فن گردآوري و مطالعه و تحليل شده و در چهار بخش ارائه گرديده است. نگارنده پس از بررسي، به اين نتيجه رسيده است که فرايند ادراک حسي، صرفا محصول واکنش‌هاي فيزيولوژيک سيستم عصبي و يا معلول نفس به تنهايي نيست؛ بلکه نفس و قواي آن مدرک حقيقي است و فعاليت فيزيولوژيک سيستم ادراکي، نقش اعدادي در فرايند ادراک دارد. ملاصدرا بر خلاف بسياري از فيلسوفان گذشته مانند افلاطون که معتقد بودند سيستم يادگيري به معناي يادآوري آن چيزهايي است که انسان از قبل در عالم مُثُل آموخته است، معتقد به خالي بودن ذهن انسان از بدو تولد مي‌باشد و بر اين باور است که سير تکوين ادراک، از ادراکات حسي آغاز مي‌شود و ضمن تکامل نفس، مراتب حسي، خيالي و عقلي را مي‌پيمايد. وي معتقد است: علم و ادراک، وجود مجرد و ذومراتبي است که از يک سو به بدن جسماني و از سوي ديگر به نفس غيرمادي مرتبط است و محصول اين ارتباط دو سويه مي‌باشد. البته صدرا بين نفس و بدن، چيزي به نام روح بخاري را به عنوان رابط تصوير کرده است که نگارنده آن را نمي‌پذيرد. وي تحقيق نسبتاً جامعي در باره مباني فيزيولوژيک ادراک حسي، از زمان انعقاد نطفه و دوره جنيني انجام داده و نحوه تشکيل مغز و سيستم عصبي، نقش نورو بيولوژيک سيستم ادراکي و شيوه انتقال پيام‌ها در اين سيستم، نحوه پردازش اطلاعات، ارتباط ادراک و حواس پنج‌گانه، و مفهوم يادگيري و حافظه در اين فرايند را به نحو علمي بيان کرده است. از سوي ديگر مطالعه مفصلي در انديشه فيلسوفان، از يونان باستان گرفته تا متکلمان و فيلسوفان جديد غرب و فلاسفه اسلامي در باره علم و ادراک را انجام داده و بهترين نظريه را نظريه حکمت صدرايي دانسته و به تبيين آن پرداخته است و يافته‌هاي علوم تجربي را نيز همسو با ديدگاه ملاصدرا مي‌داند.

---