مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

در قالب پی دی اف

سرعت بالای تغییرات و افزایش عدم ­اطمینان و پیچیدگی در شرایط محیطی هزاره جدید، موجب پرهیز از برنامه ­ریزی و تصمیم ­گیری با پیش ­فرض خطی بودن تغییر در پارامترهای مختلف و روی آوردن هرچه بیشتر به آینده­ پژوهی در سطوح و حوزه ­های گوناگون شده است. اما مطالعات مربوط به آینده، همواره با چالش­های معرفت­ شناسی مواجه بوده­ اند.­ در این پژوهش، ابتدا به نقد نظریه وندل بِل در معرفت­ شناسی آینده پژوهی، به­ عنوان یکی از شهیرترین نظریه ­پردازان در این عرصه، پرداخته شده و سپس عقلانیت آینده ­نگاری راهبردی به­ عنوان رویکردی عملگرا در آینده­ پژوهی، مورد واکاوی قرار گرفته است؛ بدین­ معنا که گزاره ­هایی که با رویکرد آینده ­نگاری راهبردی از مطالعات مربوط به آینده مستخرج می­ شوند، چقدر عقلانی هستند. یافته­ های پژوهش، ضمن احصاء مهم­ترین ایرادات وارد بر نظریه بِل، نشان می­دهند که «حلّ مسئله نمودن»، «دقت در پیش­بینی»، «توازن بین موضوعات»، «سادگی»، «گستردگی» و «سازگاری» در کنار «ارزش­گرایی» معیارهایی هستند که آینده ­نگاری راهبردی را به­ عنوان رویکردی موجّه و معقول معرفی می ­نمایند که می­ تواند به موفقیت دراز مدت مطالعات مربوط به آینده کمک شایانی نماید. بر این اساس، پیشنهاداتی در راستای توسعه و بکارگیری آینده نگاری راهبردی به متصدیان امر در دانشگاه­ها و صنایع و متولیان دولتی ارائه شده است.

چکیدهدر دوران معاصر یکی از جریانات فکری در جهان اسلام که در ادامه نهضت اصلاح تفکر اسلامی رشد کرده است جریانی است که به نومعتزله شهرت یافته است. اﯾﻦ اﻓﺮاد در ﻫﻤﻪ زﻣﯿﻨﻪﻫﺎ ﻧﻈﺮ واﺣﺪ ﻧﺪارﻧﺪ اﻣﺎ ﻧﻮﻋﺎ به نسبت سایر نحله های فکری ﺑﺮ ﻋﻘﻞ ﮔﺮاﯾﯽ اﻓﺮاﻃﯽ اﺻﺮار دارند. جریان نوصدرایی نیز عنوان یکی از جریانات عقلگرای معاصر است که ﻫﻢ در ﺗﻌﺮﯾﻒ ﻋﻘﻞ و مبانی فکری و ﻫﻢ در جهت گیری در ﺣﻮزه ﻣﺴﺎﺋﻠﯽ ﮐﻪ درﮔﯿﺮند، ﺑﺎ آنان ﻣﺘﻔﺎوﺗﻨﺪ. هدف این نوشتار بررسی نوع عقلگرایی این دو رویکرد و محل اختلاف آنان است.در این نوشتار، به آثار هر دو جریان و نیز به برخی پژوهش هایی که در زمینه معرفی نومعتزلیان و نقد و بررسی آرای آنها انجام شده، مراجعه شده است. برای هر دو رویکرد در بخش های جداگانه ابتدا مفهوم عقل و مبانی فکری و عقلانی اندیشه های آنان بررسی شده است و سپس برخی دیدگاه افراطی آنان در مسائل دینی بیان شده است. با توجه به کثرت پژوهش های مربوط به جریان نوصدرائی، در بررسی این رویکرد موارد تطبیقی و تقابلی با نومعتزله پر رنگ تر شده است.در انتها مشخص شده است که ﻣﺮاد از ﻋﻘﻞ در ﻃﺒﻘﻪ ﻣﺘﺎﺧﺮ ﻧﻮﻣﻌﺘﺰﻟﻪ که دارای اندیشه های مدون تر و افراطی تر در باب عقل و دین هستند، ﻫﻤﺎن ﻋﻘﻞ ﻣﺴﺘﻘﻞ و ﺧﻮدﺑﻨﯿﺎد ﻏﺮﺑﯽ اﺳﺖ که با پذیرش مبانی معرفت شناسی های مختلف غربی ﺑﺴﯿﺎری از آﻣﻮزهﻫﺎی دﯾﻨﯽ ﺗﻌﻠﯿﻖ ﻣﯽﺷﻮﻧﺪ و ﺑﺴﯿﺎری از آﯾﺎت ﻗﺮآن ﻣﺨﺘﺺ زﻣﺎن ﻧﺰول داﻧﺴﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. آنان با رد نگاه تفریطی اغلب اهل سنت مانند اشاعره و سلفیه به عقل و عقلانیت، نگاه افراطی غربیان را پذیرفته اند. اشکال آنان غفلت از نگاه اعتدالی به مبحث عقل در جهان اسلام است. عقلانیتی که در تفکر نوصدرائی نمود پیدا کرده است وبرگرفته از تعالیم و تفاسیر اهل‌بیت(ع) از قرآن و وحی است و راهی برای خروج از انحطاط و آغاز مسیر پیشرفت فراروی مسلمان امروزین قرار می دهد.

التفاصيل إن المبادئ التي عليها يقوم كتاب العقلانية التطبيقية، فما هي، كما يبدو لنا، إلا المبادئ إياها التي كان باشلار قد أودعها قبل خمس عشرة سنة، في كتابه العقل العلمي الجديد. غير أن المؤلف، في كتابه المتأخر زمنياً، يعاود قراءة تلك المبادئ في ضوء مفهومين جديدين ما كان العقل العلمي الجديد ليتسع لهما، وهما "الفلسفة المتحاورة" و"العقلانية الإقليمية". أما الأطروحات الأساسية التي يقيمها فيلسوفنا في وجه هذه المفاهيم، فهي التالية: ليس ثمة عقل ثابت يحكم جميع أنماط معرفتنا، فالعقل نتيجة من نتائج العلم، وهو إنشاء لاحق غايته الإفصاح عن المناهج العلمية. ليس ثمة منهج شامل. فالمنهج، مثل العقل، مبني لاحقاً، إنطلاقاً من العمل الواقعي للعالم. ولا يستطيع إلا أن يكرر ما سبق العثور عليه. فالمناهج المبنية لاحقاً عقيمة دائماًواقع العلم. أين تكمن إذاً خصوصية العلم؟ في بناء نموذج رياضياتي من شأنه لا تأدية الحساب عن الظواهر المعاينة فقط، بل أكثر من ذلك، استثارة مجموعة جديدة من الظواهر، بل واقع جديد، عن طريق الاختبار. العلوميات: يتضح إذاً أن ليس بالإمكان دراسة العقل العلمي إلا من داخل، حيث تنشأ الظاهرة، حيث ينبسط عالم مريّض. لكن على هذا المستوى، تصطدم ممارسة العالِم بالأفاهيم والصور التي يستمدها من عالمه الثقافي ومن مُعاشه اليومي. فينبغي أيضاً دراسة أصل هذه الأفاهيم واشتغال هذه الأفاهيم، التي ستترجم نماذج رياضياتية معقدة (هل الكهيرب شيء أم مجموعة معادلات؟) بهذه المبادئ الأربعة يتحدد إذاً العقل العلمي الجديد الذي انتهى بشلار، في الكتاب الحاضر، الى تسميته على نحو أكثر عينية وارتباطاً بالفلسفة المعتملة في داخله، العقلانية التطبيقية.

چکیده معرفت‏شناسی دو گونه است: عام و خاص. معرفت شناسی عام، نظریه‏پردازی درباره معرفت را وجهه همت ‏خود قرار داده است و اصل معرفت را می‏کاود. اگر معرفت‏شناسی، از معرفت در حوزه‏ای خاص سخن به میان آورد، معرفت ‏شناسی خاص بوده که طبعا از نوع معرفت‏شناسی پسینی است. «معرفت‏شناسی تجربه دینی‏» از شاخه¬های معرفت شناسی خاص است. مهم ترین پرسشی که در ارتباط با ویژگی معرفت¬بخشی تجربه¬های دینی وجود دارد این است که آیا تجربه¬های دینی می توانند توجیه¬گر باورهای دینی باشد؟ به منظور پاسخ به این پرسش، در این رساله به بررسی آرای ویلیام آلستون و ملاصدرا می پردازیم. در این راستا، نخست مفاهیم بنیادین موجود در این پرسش، در دو فصل چیستی معرفت و چیستی تجربه دینی با تأکید بر آرای آلستون و ملاصدرا مورد تحلیل قرار می گیرند. سپس با به دست دادن مدل ادراکی آلستون و ملاصدرا، دلایل این دو اندیشمند در اثبات اعتبار معرفت شناختی تجربه دینی به منظور توجیه باورهای دینی مبتنی بر آنها بررسی می¬شوند. در پایان نیز نویسنده، با برشمردن وجوه تشابه و تفاوت آرای این دو اندیشمند در حیطه معرفت¬شناسی تجربه دینی و نقد آنها، دلایل آن دو را در حجیت معرفت شناختی تجربه دینی وافی به مقصود نمی داند. واژگان کلیدی: ملاصدرا، ویلیام آلستون، تجربه دینی، تجربه عرفانی، معرفت شناسی تجربه دینی، توجیه باورهای دینی.

کتاب حاضر، به بررسی و نقد اندیشه معرفت شناسان نحله معرفت‌شناسی اصلاح‌شده مغرب زمین می‌پردازد. جامعیت این اثر در پرداختن به ابعاد مختلف اندیشه «پلانتینگا» و معرفت‌شناسی اصلاح‌شده و به‌خصوص آثار متأخر «پلانتینگا» در خصوص مسئله تضمین و در ثانی توجه به اندیشه بزرگانی از این مکتب نظیر «جورج ماورودس» و «نیکولاس ولترستورف» است که در زبان فارسی کمتر موردمطالعه و نقد قرارگرفته است. معرفت‌شناسی اصلاح‌شده یکی از شاخه‌های معرفت‌شناسی است که معتقد است اعتقاد به وجود خدا می‌تواند به‌عنوان یک گزاره پایه و بدون دلیل پذیرفته شود. در این نحله که خود را منتسب به «کالوین» می‌دانند، به نظریات شخصیت‌های مشهوری چون «پلانتینگا» و سایرین نیز اشاره‌شده است.