مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

ترجمه ماشینی: J.L.Schellenberg یک ایده ساده اما انقلابی را بیان می کند و از آن دفاع می کند: ما هنوز در مراحل اولیه تاریخ احتمالی حیات هوشمند در سیاره خود هستیم و باید نگرش های مذهبی خود را بر اساس آن چارچوب بندی کنیم. انسان ها شروع به انطباق با گذشته ای عمیق کرده اند - گذشته ای که در میلیاردها سال اندازه گیری می شود نه هزاران. اما ما واقعاً متوجه نشده ایم که ذره ای از زمان گذشته که تمام زندگی مذهبی ما در آن گنجانده شده است چقدر نازک است. و ادواری که ممکن است هنوز حیات هوشمند را ببینند، به سختی شروع به تمرکز کرده اند. وقتی این چیزها درونی شوند، ممکن است کل تصویر ما از دین تغییر کند. زیرا در آن صورت ما برای اولین بار در موقعیتی خواهیم بود که بپرسیم: آیا ممکن است شکلی از دین متناسب با چنین مرحله اولیه توسعه مانند دوران ما وجود داشته باشد؟ آیا ممکن است چنین «دین تکاملی» با اشکال دینی که امروزه در اطراف خود می بینیم متفاوت باشد؟ و آیا برای پاسخگویی به خواسته های عقل بهتر است؟ دین تکاملی معتقد است که پاسخ در هر مورد «بله» است، اگرچه بیشتر به دنبال راه اندازی یک بحث جدید است. هنگامی که نور زمان عمیق به طور کامل روشن شود، شکل جدیدی از شک و تردید، اما در عین حال، امکانات جدیدی از زندگی دینی نمایان می شود. ما متوجه نگرش‌های دینی خواهیم شد که اگرچه از ایده غایت متعالی غافل نیستیم، اما بدون اعتقاد و بدون جزئیات انجام می‌دهند. همانطور که شلنبرگ آشکار می کند، دنبال کردن دین تکاملی به جای پذیرش یک طبیعت گرایی علمی، کاری است که می توان آن را به صورت عقلانی انجام داد، حتی اگر باور مذهبی سنتی خارج از محدوده استدلال قرار گیرد. و از قضا این علم است که باید به ما کمک کند تا این را ببینیم. در واقع، در یک دوره جدید فرهنگی، دین تکاملی ممکن است در میان کسانی که بیشتر نگران غنای فکری ما و بقای ما در آینده عمیق هستند، گزینه مطلوبی باشد.

چکیده: جهان اسلام در برهههای مختلف از جمله دوران معاصر تنها درگیر جدال و معارضه بین عقلانیت و عقلگرایی با گرایشات ضد عقلی نبوده است. برعکس، جهان اسلام در عرصه تفکر و اندیشهورزی از جمله در حوزه فلسفه سیاسی شاهد نزاع بنیادینی بین طرفداران نحلههای مختلف عقلگرایی نیز بوده است. در دوران جدید یکی از جریانات پرنفوذ در جریان اسلام به ویژه کشورهای عربی زبان گرایش نو اعتزالی بوده است که با خوانش جدیدی به تأمل در میراث فکری و معنوی جوامع اسلامی پرداخته است. این جریان بهرغم دستاوردهای عقلانی قابل توجهی که در بازخوانی اندیشههای سنتی جهان اسلام داشته است، به دلایلی همچون اتکا به عقل خودبنیاد و نیز استفاده از روششناسی و معرفتشناسی مدرن، برای حوزه متعارف مطالعات و اندیشهورزی اسلامی چالشزا و مشکلآفرین بوده و واکنشهایی را نیز به دنبال داشته است. نوع نقد و شیوه مواجهه این جریان با عقلانیت معمول در جهان اسلام نه فقط از حیث برخی مبادی و اصول فکری متفاوت است، بلکه علاوه بر آن از برخی پیشزمینههای معرفتی مغایر با اندیشه های سنتی اسلامی برخوردار است و همین گاهی همسخنی این گرایش فکری با حوزههای اندیشه حتی عقلانی در جهان اسلام را دشوار میسازد. یکی از این زمینههای مورد اختلاف و نزاع بین طرفین در نسبت بین دین و عقل است که به نوبه خود بر حوزهی سیاسی و تأمل درباره آن نیز تأثیر میگذارد. در این میان به ویژه خوانش محمدعابد الجابری و دلالتهای سیاسی برداشتها و تفسیر وی از روند جریان فکری جهان اسلام حائز اهمیت زیادی است. این جریان بینش خوبی درباره روند جریانات فکری جهان اسلام به دست میدهد ولی آنچه در این نوشتار بر آن تأکید میشود، ارائه تصویری از چالش و تعارضی است که بر اثر خوانش این جریان نه فقط با ضد عقلگرایان بلکه حتی بین عقلگرایان ایجاد شده است. خوانش و قرائتی که لزوماً نباید قضاوی ارزشی درباره آن داشته و به یکباره آن را مثبت و یا منفی قلمداد نمود. با وجود قوام یافتن نسبی ادبیات این گروه از نواندیشان و روشنفکران اسلامی، به نظر می رسد هنوز برای کاربردی و عملیاتی نمودن این مباحث و التزام به نتایج پژوهش های ایشان، راه درازی در پیش است.

يکي از ديدگاه هاي غربيان که با رويکردي طبيعت گرايانه به موضوع «منشأ دين» پرداخته، «ترس از حوادث طبيعي» را منشأ دين مي داند. نوشتار حاضر با استفاده از قرآن و با روش نقلي درصدد است تا نظر قرآن را در اين مسئله تبيين کند که آيا منشأ پيدايش دين، گرايش به دين و التزام به احکام عملي آن، مي تواند ترس از حوادث طبيعي باشد يا خير؟ و اساساً قرآن چه ديدگاهي را دربارة پاسخ اين سه مسئله بيان مي دارد. در اين مقاله پس از مفهوم شناسي، اين بحث را به ترتيب در سه بخش مطرح کرده ايم: در بخش اول که «پيدايش دين» است، ترس هيچ نقشي در پيدايش دين ندارد؛ بلکه از ديدگاه قرآن، خداوند و ارادة او عامل پيدايش دين است؛ ولي در دو بخش ديگر يعني «گرايش به دين» و «التزام به احکام ديني»، گرچه ترس عاملي اساسي نيست، لکن نمي توان به کلي نقش آن را ناديده گرفت.

این درسگفتار درباب دین پژوهی، منشاء و خاستگاه دین، تعارض علم و دین، اعتقاد به روح، جاودانگی، نظریات یونگ، فروید، داروین، مارکس و... است.

چکیده ندارد.

این‌که «چرا باورها و فعالیت‌های دینی در فرهنگ‌های مختلف بشری و در همۀ زمان‌ها شیوع گسترده‌ای داشته و دارد؟» مسئله‌ای است که در چند دهۀ اخیر مورد توجه بسیاری از فلاسفه و دانشمندان مرتبط با حوزۀ دین قرار گرفته است. نظریات تکاملی می‌کوشند با مطالعۀ دین به عنوان یک پدیده طبیعی، به این پرسش پاسخ دهند. دو دسته نظریۀ تکاملی در خصوص این مسئله وجود دارد که عبارت‌اند از نظریۀ محصول فرعی و نظریۀ انتخاب گروهی. ما در این مقاله ضمن تحلیل و بررسی دو نظریۀ فوق، نشان می‌دهیم که این دو نظریه در پاسخ به پرسش فوق چندان موفق نیستند. تحلیل ما نشان می‌دهد که این دو نظریه در چهار محور اساسی با چالش مواجه هستند: (1) ابهام در مفهوم «سازگاری تکاملی دین»، (2) تلقی و تعریف محدود و ناقص از دین، (3) محدودیت‌ها و شکاف‌های تبیینی، و (4) عدم تمایز میان بنیان‌های طبیعی و عقلانی باورهای دینی.