جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

عصر پیش از ظهور، از یک طرف دوره شکوفایی علمی _ فرهنگی و ارائه نظریات نو به جهان و از طرف دیگر عصر هجوم شبهات اعتقادی است. مفهوم انتظار به عنوان محوری­ترین باور مشترک در بین معتقدین به ادیان الهی یافت شده است و مبنای آینده­ای روشن و محرکی نیروبخش برای جامعه معتقد به نجات توسط منجی آخرالزمان است. نوشتار حاضر تحلیلی، انتقادی به وضعیت موجود و نیز واکاوی نقش خواصِ جوامع اسلامی در انتقال و ارتقاء مفاهیم انتظار و امیدآفرینی به جوانان است تا طرحی ارائه نماید که براساس آن خواص بتوانند در شرایط حساس کنونی موجب ارتقاء امیدآفرینی شوند. نتایج پژوهش عبارتست از این‌که براساس وعده الهی در کتاب مسلمانان آینده حکومت جهان از آن مستضعفان است و کارگزاران آن علمای دین هستند و مبنای حرکت اجرای احکام قرآن در جهت کمال مطلوب است تا زمینه برقراری حکومت عدالت­گستر فراهم شود.

انتظار در فرهنگ شیعی، افزون‌بر یک رفتار عبادی، نوعی آمادگی روانی و عقلی برای انجام وظایف و مسئولیت‌هایی است که هر فرد مسلمان برای تحقق ظهور منجی بشریت(حضرت مهدی‌؟عج؟) به عرصۀ ظهور می‌رساند. در مکتب‌های روان‌شناسی دربارۀ انتظار جسته ‌و ‌گریخته صحبت شده است؛ از جملۀ آنها می‌توان به نظریۀ مثبت‌گرایی و امید اشاره کرد. در واقع روان‌شناسان، انتظار را بیشتر از دریچۀ مسائل مادّی و دنیوی می‌نگرند و به همین سبب بحث انتظارِ یک جامعۀ آرمانی و یک هدف والای انسانی‌اجتماعی در آنها به‌سختی دیده می‌شود. در این پژوهش به‌روش اسنادی و کتابخانه‌ای کوشش می‌شود تا افزون‌بر بررسی انتظار از منظر دینی و روان‌شناسی، به نقش انقلاب در ترویج فرهنگ انتظار و چالش‌های پیش روی آن با توجه به نظریۀ امید و مثبت‌اندیشی پرداخته شود.

انقلاب تحولی پیچیده و عمیق است که در آن قدرت از طریق غیرمسالمت‌آمیز تغییر می­کند. در هر انقلاب سه رکن اصلی وجود دارد که از طریق هم‌افزایی نقش خود را ایفا می‌کنند. این سه رکن عبارتند از ایدئولوژی، رهبری و مردم. یکی از مسائل مهم هر انقلاب، نقش و گسترۀ رهبری آن است. نویسنده در این مقاله با استفاده از روش سنجشی _ مقایسه­ای درصدد بررسی نقش و به ویژه گستره رهبری در انقلاب اسلامی ایران و انقلاب فوریه 1917 روسیه است. در حالی که در انقلاب اسلامی ایران رهبری امام خمینی؟ره؟ فراگیر و دربرگیرنده جلوه­های مختلف فکری، بسیج‌گر و مدیر بود، در انقلاب فوریه1917 روسیه، این گستردگی و فراگیری رهبری در هر سه مرحله نهضت، انقلاب و نظام­سازی وجود نداشت و رهبری در این انقلاب به مرحله بعد از پیروزی انقلاب محدود می­شد. روش پژوهش مقایسه‌ای _ سنجشی است. در این روش نویسنده افزون بر همگونی‌ها و اشتراکات، درصدد بررسی ناهمگونی‌ها و افتراقات در خصوص انقلاب و رهبری در دو کشورایران و روسیه است. یافته پژوهش عبارت از این است در حالی که در انقلاب اسلامی ایران، امام خمینی به عنوان رهبر انقلاب هر سه جلوه رهبری فکری، بسیج‌گر و سیاست‌گذاری انقلاب اسلامی را به صورت تام عهده‌دار بود، در انقلاب فوریه 1917روسیه افزون بر تعدد رهبران، تجمیع جلوه‌های رهبری وجود نداشت.

آرمان‌خواهی یکی از برجسته ترین ویژگی‌های جوانان شمرده می‌شود. وجود موانع مختلف و فراهم نبودن شرایط کافی در عصر کنونی سبب شده است؛ جوانان با معیارهای آرمان‌های واقعی، آشنایی کافی نداشته باشند. از این رو جوان امروزی باید با معیار تشخیص آرمان‌های واقعی آشنا بوده و برای تحقق آنها، نقش‌آفرینی کند. در این نوشتار که با روش توصیفی _ تحلیلی نگاشته شده است، بر آنیم که نقش آموزه مهدویت را در جهت‌دهی آرمان‌های واقعی نسل جوان تبیین نمائیم. جوان آرمان خواه است؛ اما آرمان‌خواهی او باید با شکلی مناسب و جهتی درست، سرعت رسیدن جوان به قله‌های سعادت را تنظیم نماید. اندیشه مهدویت از بالاترین ظرفیت‌ها برای جهت دادن به آرمان‌خواهی نسل جوان برخوردار است. ظرفیتی که می‌تواند بذر بالاترین آرمان‌ها را دردل جوانان بیفشاند و این بذر را در مناسب‌ترین زمان ممکن و با بهترین شیوه‌ها رشد داده، ثمرهای بی‌نظیر و فراوان آن را به دیگران معرفی نماید. آرمان‌ها اگر در کارگاه مهدویت رنگ‌آمیزی شوند، در تمامی عرصه‌های زندگی یک جوان اثرگذار خواهند بود؛ در عرصۀ بینش‌ها، معرفت یک جوان را با جهشی بی‌نظیر مواجه خواهد کرد. چنان‌که در عرصۀ انگیزشی، انگیزه‌های لازم برای تلاش و تکاپو را به جوانان ارزانی خواهند کرد. تنها این اندیشه است که می‌تواند، تمامی اعمال یک جوان را در مسیر هدایت قرار داده و از هر جهت سعادت دنیا و آخرت او را تأمین و تضمین نماید. آرمان‌سازی مطلوب، جهت‌دهی مطلوب، شکل‌دهی صحیح، سرعت‌بخشی، امیدآفرینی، انگیزه‌سازی و رفتارآفرینی از جمله مواردی هستند که این آموزه به خوبی می‌تواند در آنها نقش‌آفرین باشد.

انقلاب به معنای تحوّل اساسی و بنیادین است، انقلاب یعنی یک تحول و یک دگرگونی عمیق بنیادی از ریشه در یک اجتماع. پژوهش حاضر نقش جوانان در تحقق انقلاب اسلامی را براساس تیپ‌شناسی جوان در قرآن تبیین می‌نماید. در این تحقیق تیپ‌های شخصیتی سه‌گانه جوان در قرآن و مصادیق مختلف آن، با روش توصیفی _ تحلیلی تبیین می‌شود و نقش هر تیپ شخصیتی در تحقق انقلاب اسلامی بیان می‌گردد. با بررسی آیات قرآن با محوریت جوان، سه نوع تیپ شخصیتی جوان از منظر قرآن کریم استنباط گردید؛ جوان جوگیر و احساساتی، جوان خودنگهدار و پارسا، جوان تحوّل آفرین و تمدن‌ساز. مهم‌ترین شاخصه‌های جوان نقش‌آفرین در تحقق انقلاب اسلامی عبارتند از: جوانی که جوگیر و احساساتی نشود و از احساسات توأم با عقل بهره‌گیری نماید؛ جوانی که با اهل باطل همنشینی نکند و در مسیر جوآفرینی دشمنان قرار نگیرد، جوانی که تحت تأثیر احساسات جوانی به خودنمایی و تجمل‌پرستی نپردازد، جوانی که نماز را ضایع نکند و از شهوات پیروی ننماید، جوانی که با بصیرت، تدبیر و عقلانیت عمل نماید، جوان پارسا و خودنگهدار؛ مؤمن، پاکدامن، دارای روح توحیدی، صبر و ایثار، عفو و گذشت، جوان تحول‌آفرین و تمدن‌ساز؛ جوانی که مانند ابراهیم؟ع؟ بت‌شکن و فسادستیز است، جوانی که چون موسی؟ع؟ عدالت‌طلب و حامی مظلومان است، جوانی که دارای اقدام جهادی و خالصانه است، جوانی که از دانش لازم و توانایی جسمی برخوردار است، جوان مؤمن انقلابی.

جهان در لحظۀ تحول نظم بین‌المللی قرار گرفته است. تقریباً همۀ اندیشمندان و متفکران جهانی، به این لحظه و به این تحول، معترفند. یکی از بازیگران مؤثر امروز در مقیاس نظم جهانی، جبهۀ اسلام و به طور خاص، محور مقاومت است. افق محور مقاومت، تمدن نوین اسلامی است که اگر نقش‌آفرینی مؤثر محور مقاومت و جبهۀ اسلام را شاهد باشیم، می‌توان این تحول در نظم را پلی قرار داد برای عزیمت به سمت تمدن نوین اسلامی. تمدن نوین اسلامی، پیشگام جهان مهدوی است. روشن است که در عصر مهدوی و در جهان پساظهور، نظم جهانی و هندسۀ جهان، صورت متعالی و متمایزی خواهد داشت. تبیین این صورت متمایز، تصویر افق و چشم‌انداز مطلوب تمدن نوین و حرکت تاریخی اسلام است. این پژوهش، با بررسی منابع مربوط به نظم جهانی و تصویر عصر مهدوی، به استخراج ارکان محوری نرم‌افزاری هندسۀ نظم جهانی در عصر مهدوی پرداخته است و به این نتیجه رسیده است که هندسۀ نظم جهان در عصر مهدوی، دو رک محوری دارد: از یک سو، عدل‌بنیاد است و منتج به ظهور قسط خواهد شد و از سوی دیگر، حکمت‌بنیاد است و راه‌حلی الهی برای حل و رفع اختلافات و تعارضات در سطوح مختلف ارائه خواهد داد.

جوانان همواره در حرکت‌های اصلاحی پیامبران الهی نقشی بنیادین، کلیدی و برجسته داشته‌اند. این نقش به جهت عمق و گسترۀ قیام جهانی مهدی موعود؟عج؟ در عرصه‌های گوناگونی مورد تأکید قرار گرفته است. اینان با ویژگی‌های خاص جوانی در تحقق آن آرمان الهی بسیار مؤثر خواهند بود. از تحول‌خواهی تا بهره‌مندی از همه توان خویش برای پیشبرد اهداف، و از هدایتگری تا بهره از همه ظرفیت‌های دانشی خود، و از حفظ اخلاق اسلامی تا پای‌بندی به ارزش‌های انسانی، همه و همۀ این نقش‌ها به سازماندهی و پیشبرد قیام امام مهدی(ع) و تحقق آرمان‌های مهدوی، کمک شایانی می‌کنند. بی‌گمان در میان نقش‌های پیش‌گفته یکی از این ویژگی‌های جوانان که تأثیری اساسی در پیروزی قیام امام مهدی؟ع؟ دارد ویژگی تحول‌خواهی آنان در عرصه‌های ارزشی گوناگون است. تحول‌خواهی جوانان به معنای ایجاد دگرگونی در باور، اندیشه و رفتار جوانان است. این تحول می‌تواند به صورت فردی و یا اجتماعی رخ دهد. در قیام امام مهدی؟ع؟، تحول‌خواهی جوانان _ به عنوان بخش پرشماری از یاران آن حضرت _ در هر دو سطح اهمیت ویژه‌ای دارد.

جامعه‌پذیری مهدوی جوانان، رمز ماندگاری، و پویایی نظام مقدس اسلامی است. در جمهوری اسلامی ایران باگذشت چهار دهه از انقلاب، مسئله جوانان و چگونگی هویت یابی آنان تبدیل به یک موضوع اساسی شده است. یکی از مسائل اساسی جامعه اسلامی ایران، حفظ و اشاعه ارزش‌های مبتنی بر آموزه‌های مهدوی، نهادینه ساختن آنها و جاری ساختن آن در جریان رشد جوانان است. این پژوهش تلاش دارد عوامل موثر بر جامعه‌پذیری مهدوی جوانان را در شرایط کنونی جامعه ایران معرفی نماید. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد با توجه به شرایط ایران به ویژه توسعه شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی، عوامل مهم جامعه‌پذیری مهدوی و شکل‌گیری شخصیت مهدوی، خانواده، گروه همسالان، نهادهای مذهبی و رسانه‌ها هستند و چنانچه این کارگزاران در راستای آموزش و درونی کردن هنجارهای اجتماعی و فرهنگ مهدوی عملکرد مناسبی نداشته باشند، جامعه‌پذیری مهدوی دچار اختلال می‌شود. فرهنگ مهدوی، در سطوح نظام سیاسی، فرآیند و سیاست‌گذاری، در تعامل با یکدیگر شکل می‌گیرد. دو بعد مهم فرهنگ مهدویت بعد اعتقادی و بعد زمینه‌سازی است که باید تلاش شود در جامعه‌پذیری مهدوی جوانان به هر دو بعد اهمیت داده شود.

در عصر کنونی، انقلاب اسلامی با احیاء پدیده دین­گرایی و ارائه قرائتی جدید و کارآمد از دین اسلام، نقش اساسی­ای در ایجاد مقدمات لازم برای تشکیل مدینه ظهور ایفاء می­کند اما طبیعی است که اگر از مسیر اصلی، آرمان­ها و هدف غایی خود که همان تدارک آرمان­شهر ظهور است، فاصله بگیرد، نخواهد توانست حرکتی تکاملی داشته باشد و قلوب انسان­ها را به دوران ظهور و ارمغان­های آن معطوف سازد. پس از گذشت چهار دهه از شکل­گیری انقلاب، شاهد شکل­گیری حلقه­هایی در بطن انقلاب هستیم که اگر این پدیده­ها در راستای نقش مقدمه­ساز انقلاب برای ظهور به درستی آسیب­شناسی نشود، انقلاب حرکتی ارتجاعی پیدا خواهد کرد و به صورت طبیعی اقبال عمومی جامعه و جامعه جهان به دولت امام عصر کاهش پیدا خواهد کرد. براساس این ضرورت آسیب­شناسی انقلاب اسلامی با رویکرد نقش بسترساز انقلاب در مسیر شکل­گیری مدینه ظهور مورد بررسی قرار خواهد گرفت(ضرورت). روش تحقیق در این اثر توصیفی _ تحلیلی و بر پایه اطلاعات کتابخانه­ای و اسناد نوشتاری است(روش). جمهوری اسلامی زمانی قادر خواهد بود که نقش تسهیل­گری را برای جریان ظهور به نحوی جامع ایفا نماید که آسیب­های درونی خود را بشناسد و به دنبال رفع آنها باشد. در حال حاضر چالش­هایی چون عدم نیروسازی کافی، نفی حرکت و جوشش از انقلاب، فقدان عدالت اجتماعی به معنای جامع و... آسیب­های جدی انقلاب است که سبب تأثیر بر نوع گرایش جامعه بر مهدویت شده است(یافته­ ها).