مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

عنوان: ماهیت دین: بررسی تطبیقی قرآن کریم و دو عهد ایده تحقیق مبتنی بر مطالعه تطبیقی قرآن و دو عهد با هدف آشکار ساختن ماهیت دین از منظر اسلام در قرآن و تفاسیر علما و دو وصیت نامه، تورات در دیدگاه یهود و انجیل در دیدگاه مسیحی و نشان دادن ماهیت دین از طریق بررسی مؤلفه های دین و متون موجود در کتب آسمانی و تعریف علما از آنها برای تبیین مواضع دین در اعتقادات، تشریع و اخلاق هر یک تمرکز بر نقاط شباهت و تفاوت بین آنها. مفهوم دین در ادیان، قرآن و دو عهد، دین را در ادیان ابراهیمی رابطه انسان با خدا تعریف می کند و حول مفاهیمی مانند توحید، نبوت، رستگاری و معاد و در شریعت مانند عبادت می چرخد. و معاملات برای سامان دادن به زندگی دنیوی و برادرانه فرد و در اخلاقیاتی مانند ارزش های اخلاقی فردی، خانوادگی و اجتماعی در طی این بررسی تطبیقی اجزای دین، با ماهیت دین بین قرآن و دو عهد آشنا می شویم. . اهمیت تحقیق: این تحقیق برای تعیین ماهیت دین از منظر قرآن کریم و دو عهد و آشکار ساختن تفاوت ها و تشابهات بین آنها که به افزایش تفاهم و تفاهم بین ادیان کمک می کند، حائز اهمیت است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی، تحلیلی، تطبیقی متون دینی در قرآن کریم و دو عهد است. هدف این تحقیق شناخت روش شناسی، اعتقادات، مناسک و مناسک سایر ادیان با شناسایی مجموعه ای از مفاهیم قرآن، دو وصیت نامه، تفاسیر و آرای علمای مربوط به ماهیت دین از جمله شناسایی مفهوم دین در قرآن کریم، شناسایی مفهوم دین در دو عهد، آشکار ساختن شباهت ها و تفاوت های مفهوم دین در قرآن کریم با دو عهد، ارائه دیدگاهی جامع از چیستی دین. دیدگاه سه دین آسمانی اسلام، یهودیت و مسیحیت و اینکه هر یک از این ادیان به چه اعتقاداتی دارند. نتایج: وجود شباهت و تفاوت در مفهوم دین الهی بین قرآن کریم و دو عهد در اجزای دین. (عقاید، تشریع، اخلاق) افشای شباهت ها و تفاوت های تشریعی و شعائر دینی قرآن و دو عهد. افشای شباهت ها و تفاوت های اخلاقی قرآن و دو عهد.

توحید و عدالت دو مفهوم اساسی در اسلام هستند.در اسلام توحید به یکتاپرستی محض تاکید دارد و عدالت به عنوان اصلی اساسی در حکومت و جامعه مطرح است. در مسیحیت مفهوم توحید به صورت تثلیث معرفی می‌شود و عدالت بیشتر به عنوان یک فضیلت اخلاقی و اجتماعی مورد تاکید قرار می‌گیرد . هدف از این تحقیق تبیین و روشن شدن مفاهیم توحید و عدالت است که در نهج البلاغه و قرآن و انجیل بیان شده است . روش تحقیق در پژوهش حاضر از نوع توصیفی تحلیلی با ذکر شواهد و مستندات موجود در کتاب‌ها، ترجمه و شرح نهج البلاغه و قرآن و انجیل بود . نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که در هر دو دین اسلام و مسیحیت توحید به معنای یکتاپرستی است در قرآن اشاره مستقیم به وجودخداست، اما در مسیحیت این یگانگی در قالب تثلیث بیان می‌شود و اینکه به معنای اعتقاد به خدا در سه شخص( پدر، پسر و روح‌القدس) است. این مفهوم یکی از اصول اساسی ایمان مسیحی است. مفهوم عدالت نیز همانطور که در نهج البلاغه و قرآن و انجیل اشاره شده به معنی مساوات بوده و هدف اصلی آن ایجاد شرایطی است که در آن همه افراد از فرصت‌های برابر برخوردار باشند و از تبعیض به دور باشند.پژوهش حاضربررسی مفهوم توحیدوعدالت رادرکتاب نهج البلاغه وکتاب مقدس قرآن وانجیل بررسی کرد.این مقایسه نشان می دهدکه درهردودین هدف نهایی ارتقاءانسانیت وزندگی عادلانه ویکتاپرستی است هرچندکه مسیرهاوتعاریف ممکن هست متفاوت باشد.

ظهور پیامبر اسلام(ص) در قرن هفتم میلادی نقطه عطفی در تاریخ شبه‌جزیره عربستان و آغازگر تحولات گسترده در عرصه‌های دینی، اجتماعی و سیاسی بود. در این میان، مواضع جوامع مسیحی (نصارا) در برابر دعوت پیامبر اسلام(ص) از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ زیرا این جوامع با توجه به گستره جغرافیایی و تنوع اعتقادی خود، نقش تعیین‌کننده‌ای در روابط بین‌الادیانی صدر اسلام ایفا کردند. برخی گروه‌های نصارا به دلیل اشتراکات اعتقادی و اخلاقی با اسلام، به تعامل و همزیستی مسالمت‌آمیز گرایش یافتند، در حالی که گروه‌هایی دیگر به دلایل مذهبی، سیاسی و اجتماعی به مخالفت با پیامبر(ص) پرداختند. قرآن کریم و سیره نبوی نیز نمونه‌های متعددی از مواجهه پیامبر(ص) با مسیحیان را دربردارد که مبتنی بر گفت‌وگو، عدالت و مدارای دینی بود. این پژوهش با روش تاریخی و تحلیل محتوای منابع اولیه و ثانویه، در پی آن است که ضمن بررسی مواضع مختلف نصارا در برابر دعوت پیامبر اسلام(ص)، عوامل مؤثر بر این واکنش‌ها را تبیین نماید. دستاورد این تحقیق می‌تواند تصویری روشن‌تر از چگونگی تعامل مسلمانان و مسیحیان در صدر اسلام ارائه داده و به تقویت مطالعات بین‌الادیانی و همزیستی مسالمت‌آمیز ادیان کمک نماید.

تمرکز بر نسبت میان دین و هنر حوزه مطالعاتی مستقل و در عین حال وسیعی است که از زوایانی مختلف و با هدف شناخت دقیق‌تر هر دو، به صورت‌بندی نحوه این رابطه می‌پردازد. پژوهش حاضر بر نسبت دین و هنر در بودیسم وجره‌یانه تمرکز می‌کند. در این شاخه از بودیسم دین به طور مشخص عناصر بصری را فرامی‌خواند و هنر از طریق آنچه غایت دین تلقی می‌شود هویت می‌یابد. حال پرسش این است که این جهان سراسر تصویر و نماد در هنر وجره‌یانه حاصل چه نگاه دینی است و چه چیز سبب شکل‌گیری این هنر دینی شده‌است؟ به نظر می‌رسد همیشه حضور شخصیت‌های دینی و موضوعات مذهبی دینی شدن یک هنر را رقم نمی‌زنند و از طرفی حضور هنر در یک مکان دینی تلقی ارزشی دین نسبت به هنر قلمداد نمی‌شود. این پژوهش با تبیین مفاهیم پایه‌ای، اصول شکل‌گیری و هدف غایی هر یک از دو حوزۀ دین و هنر در تبت به این مهم دست یافت که نمادپردازی، تصویرسازی ذهنی، این‌همانی، خلأ یا تهیگی و در نهایت آگاهی، همان بنیادی‌ترین مفاهیمی هستند که به طور مشترک شاکلۀ اصلی بودیسم وجره‌یانه و هنر در تبت قلمداد می‌شوند و از این روست که رابطه‌ای یکپارچه با هم دارند.

کارکرد دین در حوزه روابط انسانی، بویژه از منظر صلح، همزیستی و تعامل اجتماعی از مسائل مهم دین پژوهی معاصر است. به رغم آنکه شمار زیادی از جامعه¬شناسان، دین را عامل قابل توجهی برای ایجاد و استحکام همبستگی و انسجام اجتماعی دانسته¬اند؛ ریچارد داوکینز نوداروینیست طبیعت گرای معاصر و از نامدارترین سران الحاد جدید، دین را عامل تشتت، جنگ و خونریزی به ¬شمار آورده و به تنزیه و تبرئه الحاد در این زمینه پرداخته است. با توجه به اهمیت مساله، تحقیق پیش رو بر آن است تا مدعای داوکینز را به روش کتابخانه-ای بررسی و از طریق تحلیل عقلی و کاوش در آموزه¬های اسلامی مورد داوری قرار دهد. نتیجه تحقیق این است که تصویرپردازی داوکینز از دین مخدوش و نتیجه¬گیریهای آن فاقد استانداردهای منطقی و پشتوانه¬ها و اعتبار علمی لازم است.

در کتاب حاضر، ادیان از چشم‌اندازهای بسیاری بررسی شده ‌است. سخن با بررسی پاسخ‌های مختلفی آغاز می‌گردد که به این پرسش داده شده ‌است: «چرا مطالعۀ دین؟». سپس به نحوۀ بسط مطالعۀ دین (ادیان) پرداخته شده است. در فصولی مستقل نظام‌ها یا رهیافت‌های متعدد در مطالعۀ ادیان بررسی شده‌‌، از جمله دو روش الهیات و دین‌پژوهی، که در خصوص ارتباط بین این دو، حرف و حدیث فراوان است. در هر فصل، نویسندگان متخصص و واجد بینش در حوزۀ فعالیت خود شیوه‌های علمی و / یا اجتماعی گوناگونی برای مطالعه و بررسی ادیان را معرفی کرده‌اند، مانند بررسی جامعه‌شناختی دین، بررسی مردم‌‌شناختی دین یا نگاه فلسفی به دین از طریق پدیدارشناسی دین، و روان‌شناسی دین که خود اصطلاحی عام برای شماری از رویکردها است. در پایان دین‌شناسی مقایسه‌ای به‌عنوان شیوه‌ای مستقل در شناخت ادیان معرفی شده است.

درک صحیح از مبانی و آموزه های ادیان دیگر، مخصوصاً ادیانی که ریشه خود را از حضرت ابراهیم می دانند موسوم به ادیان ابراهیمی، موجب ارتباط و تعامل میان پیروان ادیان و پرهیز از منازعات الهیاتی بیهوده می‌شود. اقتضای این امر، مراجعه به منابع اصلی ادیان در جهت یافتن نظرات اصیل دین است. یکی از محوری تری مفاهیم مشترک در ادیان ابراهیمی، نبوت است. در ادیان ابراهیمی وحی به عنوان راه انتقال پیام‌ها و مفاهیم الهی از طریق افراد برگزیده (پیامبران )به بندگان است. از آنجا که وحی بر همه افراد نازل نمی‌شود، خداوند بندگانی را انتخاب کرد تا مخاطب بدون واسطه انسانی وحی باشند. در ادبیات دین به این افراد نبی و به جایگاهشان نبوت گفته می شود. بنابراین جایگاه نبوت در هر سه دین ابراهیمی جایگاه ویژه است و افراد مخصوصی داری این شأن هستند. براین اساس، آنچه در این پژوهش دنبال می شود، بررسی نقاط اشتراک و افتراق این منصب است ، مشخص است که خدا مقام نبوت را قرار داد تا پیام خود را از آن طریق منتقل کند، اما در یهودیت ، مسیحیت و اسلام در عین اینکه مشترکاتی در مورد مقام نبوت هست، اختلافاتی نیز وجود دارد که قابل بحث است. اگرچه در مورد جایگاه نبوت در اسلام و مسیحیت پژوهش های متعددی صورت گرفته؛ اما آنچه اکثر این پژوهش ها به آن پرداخته اند، مقایسه تطبیقی متون مقدس با قرآن مجید به صورت کلی و یا مقایسه برخی از مولفه های نبوت میان کتاب مقدس و قرآن بوده است؛ اما پژوهشی که این تطبیق را میان کتب مقدس مسیحیت و آموزه های علوی انجام دهد یافت نشد. علت این انتخاب، این است که امیرالمومنین علی علیه السلام به عنوان نزدیک ترین افراد به پیامبر صل الله علیه بوده‌اند. در مذهب تشیع، ایشان جانشین بلافصل پیامبر صل الله علیه و اولین امام هستند. شیعیان امام را معصوم و سخنان او را در راستای کلام الهی و مفسر آن می دانند؛ لذا احادیث و عملکرد امام یکی از منابع مورد استناد برای پی بردن به نظر دین است و بعد از قرآن رتبه دوم اعتبار را دارا است. از آنجایی که سخنان علوی به صورت گسترده به جایگاه نبوت پرداخته اند وایشان هم عصر نبی مکرم اسلام بوده اند، مناسب است پژوهشی در این راستا صورت گیرد تا جوانب مختلف بحث آشکار شود. به عبارت دیگر در این نوشتار در صدد، بررسی تطبیقی جایگاه نبوت از دیدگاه امیرمومنان علی علیه السلام با متون مقدس مسیحی (عهد قدیم و عهد جدید)هستیم. از آنجایی که در سخنان امام علی(علیه السلام) به وجوه مختلف جایگاه نبوت پرداخته شده، و فراوانی آن قابل توجه است، جا دارد پژوهشی مستقل به این موضوع اختصاص یابد.

گذار از جامعه ای کشاورزی و سنتی به جامعه ای صنعتی و مدرن، مشکلات جدید به همراه آورد. یکی از این مشکلات که به نظر می رسد، مشخصه پیشرفته ترین جوامع معاصر است، بحران بزرگ معناداری است. در عصر مدرن، نه‌ تنها مشکلات جدی در زمینه معنا با توجه به فرهنگ سنتی که اکنون از بسیاری جهات دور و غریب به نظر می‌رسد، وجود دارد بلکه پرسشی عمیق نیز طرح می‌‌شود: گسترش و رشد فناوری چه حاصلی داشت؟ و چه اهمیتی دارد؟ در این عصر، پاسخ به من کیستم و تصویر از خود، تار و از هم گسیخته شده است. پرسش های اگزیستانسیالیستی، پاسخ های واضح خود را از دست داده اند و هیچ پاسخ رضایت بخش دیگری در دسترس نیست. چنین دوره ی تاریخی، "مسئله‌ی بی معنایی" را قویا عَلَم می کند. حال پرسش این است که آیا راه حلی و امکانی برای برون رفت از این مشکل و تصاحب مجدد آنچه در گذشته داشته ایم وجود دارد؟ رابرت بلا، جامعه شناس دین آمریکایی، راه حل را دین می داند. او معتقد است، دین راهی برای معنا بخشیدن به جهان است. در جوامع پیشامدرن، دین بود که نقش مهمی در ترویج جهت‌گیری‌های معنادار نسبت به جهان و تنظیم احساسات شخصی ایفا می‌کرد و به طور مستقیم و غیرمستقیم به ثبات فردی و انسجام اجتماعی کمک می‌کرد.رابرت نیلی بلا جامعه شناس فرهنگی و جامعه شناس دین آمریکایی است که در سال 2000 مدال "ملی علوم انسانی" ایالات متحده را دریافت کرد. او برای فهم چیستی دین، کارکرد و نحوه عملکرد آن به نظریه فرگشت داروین توجه کرد و تئوری "فرگشت دینی"اش (Religious Evolution) را با توجه به آن طرح و تبیین کرد. بلا، منشاء دین را در تاریخ بیولوژیکی (فرگشت) می یابد. او دین را یک ظرفیت زیستی می داند که با فرگشت انسان، تحول یافته است و در هر دوره ‌ای به گونه ‌ای بروز و نمود یافته است. بلا از فرگشت دین به عنوان "نظامی نمادین" سخن می گوید. تحول از نمادسازی فشرده (compact) به متمایز (differentiated). همه چیز از قبل به نوعی در نظام نمادهای دینی ابتدایی ترین انسان وجود دارد. به سختی می توان چیزی را بعدا یافت که در آنجا پیش نمایش نباشد. اما بین نمادسازی‌ ابتدایی ترین انسان با ادیان توحیدی تفاوت وجود دارد و این تفاوت منجر به ظهور الگوی متفاوت دین داری می شود. ادیان توحیدی یهودیت، مسیحیت، و اسلام نه تنها در تصورشان از خدا، بلکه از بسیاری جهات دیگر، در مقایسه با ادیان بدوی، نمادسازی بسیار متفاوت‌تری از شرایط غایی وجود انسان دارند و رابطه‌ای بسیار پیچیده‌تر با شرایط نهایی وجود انسان ایجاد می‌کنند. بر این اساس، او قائل به مطالعه علمی اجتماعی دین است و تنها مبنای کافی برای آن را "رئالیسم نمادین" می داند. بر اساس رئالیسم نمادین، واقعیت نه تنها در ابژه بلکه در سوژه و به ویژه در رابطه بین سوژه و ابژه قرار دارد. معیارهای علم تجربی اساساً در مورد نمادهایی اعمال می شود که سعی در بیان ماهیت ابژ‌ه ها دارند، اما نمادهای غیر عینی هستند که احساسات، ارزش‌ها و امیدهای سوژه ها را بیان می کنند، یا بی تظمی کنش متقابل بین سوژه ها و ابژه ها را سازماندهی و تنظیم می کنند، یا تلاش می کنند کل مجموعه سوبژه-ابژه را با هم در نظر بگیرند یا حتی به بستر یا زمینه آن کل اشاره کنند. این نمادها نیز بیانگر واقعیت هستند اما قابل تقلیل به گزاره های تجربی نیستند. بنابراین دین واقعیتی خاص است که حقیقت دارد. چرا که نمادسازی دینی و تجربه دینی در ساختار وجودی انسان نهفته است. بلا بر این نظر است که انواع مختلفی از دین(قبیله ای، باستانی‌، تاریخی و مدرن) وجود دارد و این انواع را می توان در یک نظم فرگشتی قرار داد؛ نه از نظر بهتر یا بدتر بودن، بلکه از نظر ظرفیت هایی که ادیان از آنها استفاده می کنند. پژوهش پیش رو بر آن است تا آراء دین شناسانه ی رابرت بلا را با توجه به نقش دین در معناداری زندگی بررسی کند.