مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

پیدایش عرفان­های نوظهور در دنیای مدرن سبب شده است که اندیشمندان دینی نگاهی دوباره به میراث معنوی خویش داشته باشند. ایشان موظفند ضمن نقد عرفان­های نوظهور و بیان نقایص و انحرافات آن، به شکل ایجابی نیز معنویت اصیل دینی را ترویج کنند. نویسندة این سطور با شیوه تحلیلی توصیفی مبتنی بر مطالعات کتابخانه­ای در تلاش بوده تا با واکاوی مناسک مذهبی و رصدِ عناصر ومؤلفه های اصلی تأثیر گذار آنها در ایجاد معنویت، برتری مناسک شریعتی اسلام بر سایر مکاتب معنوی را به اثبات رساند. توجه به نیت، ریخت­مندی، زمان­مندی، رمزوارگی، و... برخی از وجوه معنویت­ افراط و تفریط و... نسبت به مناسک سایر مکاتب و معنویت برآمده از آنها برتری دارد.

این کتاب، پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد نگارنده است در رشته‌ی ادیان و عرفان تطبیقی. وی در این تحقیق کوشیده، با استناد به قرآن کریم و کتاب مقدس سیکه ها (گرانته صاحب) مقایسه‌ای بین مذاهب اسلام و سیکه به دست دهد. گفتنی است سکه به زبان هندی یعنی مرید و چون مریدانی از همه‌جا به "نانک" گرویدند و عقیده‌ی وی را پذیرفتند، کیش نانک به سیکه معروف شد. "بابا نانک" مصلحی آزاداندیش از پنجاب بود که چون فساد دینی برهمنان را مشاهده کرد، مردم را به توحید، تساوی و نیکوکاری دعوت نمود. او کوشید تا هندو مذهبان را با اسلام آشنا کند. از آن‌جا که روش وی، تشویق و تبلیغ زندگی مسالمت آمیز بود، گروهی از مسلمانان و هندوها از اندیشه‌ی وی استقبال کردند. به گونه‌ای که پیروان هردو دین، او را از خود دانستند. "زمینه‌های تاریخی پیدایش مذهب سیکه"، "اعتقادات پیروان این مذهب"، و "آداب عبادی پیروان سیکه" مباحث کتاب را تشکیل می‌دهند.

روایت شناسی یکی از شاخه‌ های نوظهور مطالعات ادبی است که غایت خود را تحلیل علمیِ متون روایی قرار داده است و در این میان، رویکردهای چندی در این عرصه از سویی منتقدان ادبی و معناشناسان مطرح شده است که یکی از پربسامدترین آن‌ ها، رویکرد روایت شناسیِ آلژیرداس گریماس است، از سوی دیگر، همواره بخشی از مطالعات قرآن کریم، به داستان‌های آن مربوط بوده است زیرا، بخش قابل توجهی از این متن مقدس، به داستان اختصاص یافته است و داستان‌های چندی در آن بیان شده‌‌اند که در این میان، برخی از آن‌ها مثل داستان زکریا، قصه مشترکی با عهدین دارند. بنابراین، پژوهش حاضر به منظور تحلیل روایت زکریا، رویکرد روایت شناسی گریماس را مد نظر قرار داده است و کوشیده با تحلیل پیرنگ و مدل کنشگران روایت قرآنی زکریا به تحلیل علمی این متن دست یابد اما از آن‌جا که متن‌ها در ارتباط بینامتنی با یکدیگر شکل می‌ یابند، تحلیل روایی روایت عهدینی زکریا نیز مورد نظر قرار گرفته است تا با مطالعه روایت شناختی دو داستانی که یک فابیولا را مدنظر داشتند از شیوه داستان پردازی آن‌ ها در این مورد، آگاهی بیشتری به دست آید و در پایان، ضمن تحلیل روایی دو روایت، ارتباط بینامتنی این دو متن آشکار و التفات قرآن کریم به داستان عهدینی نمایان می‌ شود.

دانشنامه دین بریل علاوه بر جامعیت یکی از جدیدترین ها در حوزه مطالعات ادیان است. خواننده در خلال مطالعه مدخل های این کتاب، به خوبی به پاکیزگی تالیف و پژوهش و نیز جدید بودن و جامعیت آن پی خواهد برد. لحاظ کردن روش علمی در تالیف مدخل ها از ویژگی های خاص این دانشنامه است که خواننده فرهیخته ضمن مطالعه آن بدان اذعان خواهد کرد. کتاب دانشنامه دین بریل یکی از جامع ترین و دقیق ترین دانشنامه ها در حوزه دین پژوهی به سرویراستاری کوکو فون استوکراد، نویسنده و دین پژوه ایرلندی است که در سال ۲۰۰۷ توسط انتشارات بریل چاپ شده و حاوی آخرین یافته ها و دستاوردهای دین پژوهان معاصر است.

دانشنامه دین بریل علاوه بر جامعیت یکی از جدیدترین ها در حوزه مطالعات ادیان است. خواننده در خلال مطالعه مدخل های این کتاب، به خوبی به پاکیزگی تالیف و پژوهش و نیز جدید بودن و جامعیت آن پی خواهد برد. لحاظ کردن روش علمی در تالیف مدخل ها از ویژگی های خاص این دانشنامه است که خواننده فرهیخته ضمن مطالعه آن بدان اذعان خواهد کرد. کتاب دانشنامه دین بریل یکی از جامع ترین و دقیق ترین دانشنامه ها در حوزه دین پژوهی به سرویراستاری کوکو فون استوکراد، نویسنده و دین پژوه ایرلندی است که در سال ۲۰۰۷ توسط انتشارات بریل چاپ شده و حاوی آخرین یافته ها و دستاوردهای دین پژوهان معاصر است.

دانشنامه دین بریل علاوه بر جامعیت یکی از جدیدترین ها در حوزه مطالعات ادیان است. خواننده در خلال مطالعه مدخل های این کتاب، به خوبی به پاکیزگی تالیف و پژوهش و نیز جدید بودن و جامعیت آن پی خواهد برد. لحاظ کردن روش علمی در تالیف مدخل ها از ویژگی های خاص این دانشنامه است که خواننده فرهیخته ضمن مطالعه آن بدان اذعان خواهد کرد. کتاب دانشنامه دین بریل یکی از جامع ترین و دقیق ترین دانشنامه ها در حوزه دین پژوهی به سرویراستاری کوکو فون استوکراد، نویسنده و دین پژوه ایرلندی است که در سال ۲۰۰۷ توسط انتشارات بریل چاپ شده و حاوی آخرین یافته ها و دستاوردهای دین پژوهان معاصر است.

ازآنجا که اکثر ادیان دارای ادعاهای مهمی در باب مسئله حقانیت و نجات هستند، رویکرد انحصارگرایانه آنها مانع تحقق گفت­وگوهای عقلانی بین الادیانی می‌گردد. در این زمینه، ظرفیت‌های مناسبی در حکمت متعالیه از منظر دینی وجود دارد که می‌توان آنها را در فرایند گفتگوهای دینی مورد استفاده قرار داد. این ظرفیت‌ها عبارت‌اند از اصالت وجود، تشکیک حقیقت وجود و حرکت جوهری. با نظر به اصالت وجود، در مقام گفتگو با پیروان دیگر سنت‌های دینی، می‌توان اصل اعتقاد به وجود حقیقت الوهی یا خدا را به‌عنوان محور گفتگو قرار داد و چیستی آن را در مرحله دوم لحاظ کرد. با نظر به تشکیک حقیقت وجود، می‌توان نشان داد که پیروان همه ادیان الهی، و بعضاً برخی ادیان غیر الهی، به‌طور تشکیکی از حقانیت دینی بهره‌مند بوده و به میزان بهره‌مندی‌شان، از موهبت نجات هم نصیب خواهند بود. با نظر به حرکت جوهری، می‌توان استدلال کرد که همه یا اکثر دین‌داران مطابق درجه ایمانشان در حال تکامل جوهری به‌سوی خدا هستند و اینکه تا زمان فرارسیدن مرگ، ما هر آن در حال تکامل هستیم. نتیجه آنکه، اصل باور به حقیقت الهی به‌طور تشکیکی برای گفتگو با پیروان ادیان دیگر ارزش زیادی دارد و اینکه چون هر آن در حال تکامل هستیم، هیچ‌گاه نبایستی ادعای تصاحب انحصاری حقیقت مطلق را داشته و به استغنای از دیگری بیندیشیم. براین اساس، حکمت متعالیه قابلیت گشودگی برای گفتگو با همه یا اکثر سنت‌های دینی، و بعضاً فلسفی را دارا است که بایستی با توجه به نیازهای معاصر ما این قابلیت مورد بازاندیشی قرار گیرد.

هر پدیده ای در معرض آسیب های پیدا و پنهان است که هویت و کیان آن را تهدید می کند. دین، که پدیده ای آسمانی است،و جامعه دینی،که عهده دار پیوند آسمان و زمین است، از این قاعده بیرون نیست.آسیب شناسی دینی عهده دار مطالعه باورها رفتارهای نادرست دینی است. اما برای آسیب زدایی هیچ راهی کوتاهتر و مطمئن تر از گردن نهادن به حکومت عقل نیست.دین سالم در عقل سالم و جامعه عقلانی است.فرد یا جامعه ای گه عقلانی نباشد دینی هم نیست و دین را هم تباه می سازد: یا آن را داوری خواب می کند و یا شوکران مرگ.

چیستی دین، از بنیادی­ترین مسائل حوزه فلسفه دین و تعیین‌کننده رویکرد مکاتب گوناگون در مسائل مختلف دین­شناختی چون خاستگاه دین، حقانیت دین، زبان دین، گستره دین، کارکرد دین و... است. دنیل کلمنت دنت _ فیلسوف ذهن فیزیکالیست آمریکایی _ از چهره­های شاخص الحاد جدید و چهره­ای تاثیرگذار در گسترش دیدگاه طبیعت­گرایانه به دین است و این مسأله ضرورت­بخش بررسی و ارزیابی دیدگاه وی در این زمینه است. از این‌رو، مقاله پیش رو، بر آن است تا دیدگاه او را در این زمینه به روش توصیفی _ تحلیلی بررسی کرده و مورد سنجش قرار دهد. نتیجه تحقیق، پدیدارشدن خطاهای گوناگون دنت در توضیح چیستی دین و گرفتارآمدن در دام مغالطاتی همچون مغالطه کنه و وجه، مغالطه مصادره به مطلوب، مغالطه تعمیم نابه‌جا و همچنین کاستی­ها، ناراستی­ها و اشکالات گوناگون دیگر است.