مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

رنج یا درد یا شر، پیشینه‌ای کهن برای انسان‌ها دارد و زندگی انسان‌ها در طول حیات بشری آکنده از دردها و رنج‌هاست. گرچه وجود رنج موضوعی روشن برای هر انسانی است؛ اما مسأله چرایی رنج و نحوه مواجهه با آن همواره نیاز به کاویدن داشته است. این پرسش‌ها ذهن انسان را به خود مشغول می‌کند که: چرا باید رنج بکشم؟ و چه رویکردی نسبت به رنج باید داشته باشم؟ و آیا رنج، کارکردهای مثبتی هم می‌تواند داشته باشد یا سراسر منفی و تاریک است؟ و در این میان اندیشمندان علوم مختلف تلاش کرده‌اند برای مواجهه با این پرسش‌ها و عبور از این چالش پاسخ‌هایی بیابند. حکمای مسلمان نیز در مواجهه با این موضوع، رویکردی جدید را مطرح کردند که بر مبنای آن رنج نه تنها جنبه منفی و سیاه و تاریک ندارد؛ بلکه کارکردهای تربیتی برای انسان غریب و سرگردان در دنیای مادی به همراه خواهد داشت و می‌تواند انسان‌ساز باشد. در این تحقیق که با شیوه کتابخانه‌ای تدوین شده‌ است با نگاه مساله‌محورانه، کارکردهای تربیتی رنج را از نگاه حکمای مسلمان بررسی می‌کنیم.

حقیقتی پویا و سیّال آدمی در نظام حکمت صدرایی، موجب پیدایش مبانی جدیدی در حوزۀ تربیت پذیری انسان می‌شود، که عبارتند از: تدریجی بودن تربیت، تحول پذیریِ ذات انسان در تربیت، غایت بودن تشکیل فصل مَلکی و ایمان الهی در تربیت، لزوم توجه به تعامل میان نفس و بدن ، صحت جسمانی و خواسته‌های طبیعی و حیوانی در طول فرآیند تربیت؛ این مبانی، هم از امکان تربیت و پرورش آدمی در تمام ابعاد وجودی حکایت می‌کنند و هم بیان‌گر محدودۀ وسیع تربیت پذیری انسان و کارکرد آن در ارتباط با خصوصیات وراثتی می‌باشند؛ زیرا هرچند حکمت متعالیه با علم ژنتیک در اصل انتقال صفات والدین، هم داستان می‌باشد، ولی با توجه به تفسیر صدرا از اختیار و بر پایۀ دو مبنای امکان تحول ذاتی انسان و تشکیل فصل أخیر او در بستر تربیت اخلاقی، اولاً خنثی سازی این صفات موروثی ممکن خواهد بود؛ ثانیاً شاکلۀ وجودی او را می‌توان بر اساس خصوصیات اخلاقی نیکو شکل داد و بر پایۀ اصل تفاعل میان نفس و بدن، ساختار ژنتیکیِ متربی را دچار تغییر نمود و خصوصیات مذکور را به نسل‌های بعد منتقل کرد. در مقالۀ پیش‌رو با پیش فرض قرار دادن انسان شناسی صدرایی و با اتخاذ رویکردی تحلیلی توصیفی، به بررسی مبانی تربیت پذیری انسان و نقش آن‌ها در تبیین تعامل وراثت و تربیت پذیری انسان پرداخته شده است.

چکیده: علم خداشناسی، از شریف ترین و ارزشمندترین علوم محسوب می شود. یکی از مهم ترین مباحث خداشناسی، بحث اسما و صفات الهی است. به منظور استخراج و استنباط دلالت های تربیتی در ابعاد عقلانی، عاطفی و اخلاقی از اسمای حسنای الهی در آیات قرآن کریم از روش تحقیق کیفی، نظری وکتابخانه ای به صورت توصیفی ـ تحلیلی بهره گرفته شده است. نتایج تحقیق مبین آن است که خدای تعالی در قرآن مجید به اسمای حسنایی وصف شده است. او علم اسما را به آدم تعلیم فرمود و او را جانشین خود در روی زمین قرار داد. اسمای حسنای الهی مبانی تربیت ( عقلانی، عاطفی و اخلاقی) بوده که به صورت بالقوه در سرشت انسان نهفته است. تجلی، ظهور و بروز آن اسما و اوصاف الهی در انسان، هدف تربیت می باشد. لذا، تربیت انسان عالم، آگاه، مهربان، رئوف، مومن، طاهر، شاکر از اهداف تعلیم وتربیت اسلامی می باشد. در این راستا، مربی با استفاده از روش های مشاهده، سیر و سیاحت، توجه به ظرائف، تفاوتها و تشابه های هستی، مقایسه، تفکر، تعقل، محبت و ابراز آن، تذکر، بشارت، تقوا، تزکیه، تسبیح، تمجید، تکریم، تشویق، بیان صفات حسنه و نقاط قوت، پرهیز از تحقیر و تمسخر، جدال احسن، صبر و سفارش به آن، شفاعت، دعا و استغفار، خوف و خشیت در صدد پرورش انسانمتصف و متبلور به جمیع اسمای حسنای الهی می-باشد. متربی نیز با راهنمایی مربی و پذیرش و پیروی از اوامر او توام با تواضع، علاقه مندی و رضایت، با استماع آیات قرآن کریم، تامل و تعقل در آفرینش هستی و چرخه نظام خلقت به حق تعالی ایمان می آورد و او را وکیل خود انتخاب نموده و راضی به رضای اوو تسلیم اوامر او می-گردد و به هدف غایی تعلیم و تربیت اسلامی یعنی«خداشناسی»، «لقاء الله»، «حب الله» و «عبودیت» نایل می گردد.

هدف پژوهش حاضر واکاوی مسئله ملاک سلسله نیازهای انسان و پاسخ انقلاب اسلامی به این نیازها در چارچوب حکمت متعالیه با تاکید بر دیدگاه امام خمینی است. این پژوهش از نوع بنیادی بوده، و تحلیل داده‌ها با روش کیفی انجام شده است. پژوهش بر این فرض استوار است که چارچوب و ملاک شناسایی و پاسخ به نیازهای انسان توسط نظام اسلامی برآمده از انقلاب اسلامی، براساس حکمت متعالیه محقق می‌شود. نتایج نشان داد که در حکمت متعالیه سطوح و مراتب مختلف نفوس در انسان‌ها، براساس حرکت جوهری نظریه‌پردازی می‌‌شود و براساس سلسله نیازهای انسان در سطوح ذیل دسته‌بندی می‌شود: سطح حیوانیت انسان، سطح انسانی انسان، و سطح متعالی انسان. ابعاد نیازهای انسان در حکمت متعالیه در ابعاد سه گانه اخلاقی، اعتقادی و فقهی بوده و سطوح نیازهای انسان در سطوح مادی (حیوانی)، انسانی و متعالی می‌باشد.

پژوهش حاضر با هدف کارآمدی آموزش معنویت مبتنی بر آموزه های اسلامی برارتقاء اخلاق حرفه ای و مدیریت تعارض در کارکنان علمی و اداری دانشگاه انجام شد. جامعه پژوهش حاضر کلیه کارکنان علمی و اداری دانشگاه پیام نور شهرستان ورامین در سال تحصیلی 95-94 است. در این پژوهش 24 نفر از اساتید دانشگاه پیام نور مرکز ورامین اعم از علمی و مدعو با نمونه گیری تصادفی در دسترس بعنوان حجم نمونه تحقیق انتخاب شدند. نمونه آماری گروه آزمایش 12 نفر از اساتید داوطلب شرکت کننده در جلسات آموزش معنویت است. نمونه آماری گروه کنترل 12 نفر از اساتید که در جلسات آموزش معنویت شرکت نکردند (از بین اساتید دانشگاه بصورت تصادفی در دسترس انتخاب شدند) است. روشی پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با دو گروه آزمایش و کنترل است. گروه آزمایش تحت 9 جلسه دو ساعته آموزش معنویت قرار گرفتند اما گروه کنترل تحت هیچگونه آموزشی قرار نگرفتند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه اخلاق حرفه ای پتی پرسشنامه سبک های مدیریت تعارض CMSQ استفاده شد و برای تحلیل آماری داده ها از تحلیل کوواریانس استفاده شد. نتایج نشان داد که آموزش معنویت با تاکید بر آموزه های دین مبین اسلام به طور معنی داری در ارتقا میزان اخلاق حرفه ای و مدیریت تعارض کارکنان علمی و اداری دانشگاه مؤثر است.

نظم موجود جهانی، ریشه ‌در تحولات مهم‌ترین پیشران آن؛ علم و فناوری دارد که با غایت تبدیل انسان به «خدا _ انسان»، پویایی مدنظر خود را سامان‌دهی می‌کند و انسان آرمانی غربی را به ‌واقعیت می‌رساند. نظام تعلیم ‌و تربیت فعلی حاکم، با تربیت انسان سلطه‌پذیر، شأن عبودیت انسان را به خودبسندگی وهمی فرو می‌کاهد که سرانجام آن، ناکجاآبادی ازهم‌گسیخته و سرسام‌آور است. انسان آرمانی ازمنظر دین مبین اسلام، حاصل نظام تزکیه، تعلیم ‌و تربیت متناسب، «انسان حکیم» در تراز مهدویت است و در آخرین خطبۀ ماندگار نهج‌البلاغۀ شریف از امام علی؟ع؟ با تبیین امام زمان؟عج؟، ظهور بنیادین یافته‌ است. در تحقق انسان و گروه‌های انسانی حکیم از نگاه تحلیل کلان، مؤلفه‌های سه‌گانۀ«فرد _ جمع، ظاهر _ باطن و نظر _ عمل» با تأکید بر یکپارچگی«نظر _ عمل» و راهبری متناسب به اتحاد و قوام می‌رسد. از منظر ترکیبی، منطق ربوبیت به‌عنوان منطق وصل، در برابر منطق فصل نظام سلطۀ جهانی، خود را در شبکۀ کانون‌ها متجلی می‌کند. این منطق جدید، با مراتب نفس، مراتب خلیفگی، مراتب اراده و مراتب ربوبیت، به‌سوی بساطت میل می‌کند و عبودیت حق را برای انسان به کمال می‌رساند. منظومگی ربوبیت تبیین‌شده، با یکپارچگی خانه، مدرسه، مسجد(مراکز حکمت‌بنیان) و دانشگاه(شبکۀ مراکز حکمت‌بنیان) معین می‌شود که در کانون آن، دانشگاه حکمت‌بنیان قرار دارد که غایت آن، منظومۀ حکمت‌بنیاد و انسان تراز مهدویت در نظم نوین جهانی است. در این مقاله با رویکردی بنیادین و روشی تحلیلی _ اجتهادی، نظام تعلیم ‌و تربیت حکمت‌بنیاد را در مسیر تربیت انسان تراز مهدویت در هندسۀ نظم نوین جهانی معرفی می‌کند.