مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

از جمله فنون بلاغت در راستای تبیین و آشکارسازی اهداف و مقاصد کلام،‏ تصویرگری در قالب «تشبیه تمثیل» است. تشبیهی که وجه شبه آن،‏ امری آشکار و ظاهری نیست و نیاز به تاویل دارد. قرآن کریم و نهج البلاغه که به اعتراف صاحب نظران از عالی ترین درجات بلاغت برخوردارند،‏ برای به تصویر کشیدن بسیاری از معارف عمیق و دور از دسترس فهم متعارف انسان،‏ از این شیوه بهره فراوان برده اند. این پژوهش بر آن است تا با ارائه و شرح نمونه هایی از این تصویرسازی ها،‏ گوشه ای از زیبایی و بلاغت بیان را در این دو منبع گران سنگ به نمایش بگذارد و با تحلیل و مقایسه موضوعات،‏ عناصر و نمادهای به کار رفته در تشبیهات تمثیلی این دو اثر،‏ به ارائه جداول،‏ نمودارها و نتایج مربوط بپردازد.

‫همگانی بودن فهم قرآن یا انحصار فهم آن به اهل بیت (علیهم السلام) محل اختلاف است. از سویی قرآن به «بیان بودن» خود تصریح می‏کند و از دگر سو، پیامبر (صلی الله علیه و آله) را مبیّن قرآن می‏داند. ناسازگاری ظاهری میان فهم عمومی قرآن و فهم ویژه معصومین (علیهم السلام) با مراجعه به قرآن بر طرف می‏شود. آیاتی که قرآن را «بیان»، «ذکر»، «عربی» معرفی می‏کند، بر فهم همگانی آن دلالت دارد و بیانگر لایه‏ای از فهم قرآن است که برای آشنایان با ادبیات عرب ممکن است. آیاتی که قرآن را «هدی» و «موعظه» معرفی می‏کند به فهم ویژه‏ای از قرآن دلالت دارد که ویژه افراد خاص است. در این پژوهش مواردی مانند حجت بودن، هدایت گری، عبرت آموزی و فصاحت قرآن، شاهدی بر ادعای فهم همگانی قرآن است و از آن جهت که «هدی» و «موعظه» با «للمؤمنین» و «للمتقین» همنشین شده است، فهم ویژه‏ای را می‏رساند. در روایات نیز دو لایه فهم همگانی و فهم ویژه تصریح شده است. در برخی آثار مفسران کهن فهم افراد خاص در عرض فهم قرآن بیان شده است ولی در میان مفسران معاصر برخی بر این عقیده‏اند که فهم افراد خاص در طول فهم قرآن است. کلید واژه ها: بیان، تبیان، فهم قرآن، تفاسیر روایی

‫نويسنده پاياننامه حدود يكصد و پنج صفحه متن كتاب تلخيص البيان فى شرح مجازات القرآن را ـ كه حاوى پانزده جزء قرآن كريم است ـ ترجمه و تحقيق كرده و احيانا مطلبى را كه مؤلف نياورده تدارك كرده است.

‫موضوع اين نوشتار »آسيب‏شناسى تفسير قرآن در حوزه ظاهرگرائى« است. مراد ما از ظاهر گرائى عقل گريزى وجمود بر ظواهر آيات وروايات است. تاريخ تفكر اسلامى در دوره‏هاى مختلف شاهد حضور چشمگير اين پديده بوده وآثار ناگوارى تا به امروز در جوامع اسلامى باقى گذاشته است. اينكه فرقه‏هاى ظاهرگرا كدامند؟ وميزان جمودشان بر ظواهر چه مقدار بوده است؟ ريشه‏ها وعوامل ظاهرگرائى چيست وآنها در مبانى نظرى خود گرفتار چه شبهاتى شدند؟ نمودهاى ظاهرگرائى آنها چه بوده واين تفكر چه آثارى را در سطح جوامع اسلامى باقى گذاشته، از جمله مسايل مطرح شده در اين نوشتار است. تحقيقات نشان داده كه نخستين رگه‏هاى ظاهرگرائى را مى‏توان در تفكر بعضى از صحابه، بوضوح ملاحظه كرد ديگر اينكه عمق ووسعت اين مسأله در اهل سنت به مراتب بيشتر از شيعه بوده است. زيرا در زمان ائمه (ع) وبعد از ايشان، شيعيان همواره از روش پيروى كردند. بنابراين نمودهاى ظاهرگرائى در شيعه نيز نتيجه جدايى از خط اهل بيت (ع) بوده است. »عواملى« از قبيل، جدائى قرآن از سنت، منع تدوين حديث، نقش محيط سياسى فرهنگى، پيدايش مذاهب كلامى وافراط عقلگرايان در نگرش عقلى به دين و و و از جمله مسائل تأثيرگذار در شكل‏گيرى ظاهرگرائى بوده است وآثارى چون عقب ماندگى، ظلم پذيرى، خمود وسستى و و و واز جمله آثار اين پديده بوده است.