مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫چکيده : نور و ظلمت، دو مبحث مهم قرآني است که نويسنده نيز در اين پژوهش سعي کرده با مراجعه به آيات قرآن و حال و هواي حاکم بر فضاي فرهنگ قرآني، مفهوم و مصاديق نور و ظلمت در قرآن کريم مورد شرح و بررسي قرار دهد. سپس شايع‌ترين مصاديق نور و ظلمت و موانع، آثار و ويژگي‌هاي آن دو را از منظر قرآن کريم تجزيه و تحليل کند. در فصل آغازين اين تحقيق، کليات پژوهش آمده و معناي لغوي و اصطلاحي و واژه‌هاي نور و ظلمت و اقسام نور مادي و معنوي، اقسام فلسفي، اعتقادي و اخلاقي نور و ظلمت و مفاهيم آن‌ها بيان گرديده است. فصل دوم به بيان مراتب نور و ظلمت اختصاص يافته است. نويسنده مراتب تکويني نور از جمله نور خدا، نور مجردّات، نور ماديات و مراتب ارزش (اختياري) آن، همچنين مراتب تکويني ظلمت در جمادات، حيوانات و انسان‌ها و مراتب ارزشي ظلمت (مراتب اختياري آن) مانند شرک، نفاق، کفر و فسق را شرح داده است. در ادامه اين پژوهش، نويسنده عوامل ايجاد و موانع نور و ظلمت را از منظر قرآن کريم در فصل سوم مورد شرح و بررسي قرار مي‌دهد و اموري مانند قرآن، پيامبر اکرم(، ائمه معصومين(، ايمان، عمل صالح و علم را از عوامل دستيابي به نور تلقي کرده و هواپرستي، حب دنيا، کبر و غرور، تقليد کورکورانه، ارتداد، لجاجت، دروغ و افترا در رهبري و هدايت‌گري را از موانع دستيابي به نور معرفي مي‌نمايد. نويسنده در فصل چهارم مي‌کوشد به درستي آثار و ويژگي‌هاي نور و ظلمت مانند آثار مادي و غير مادي، و همچنين آثار و ويژگي‌هاي نور حقيقي (خداوند) مانند جاودانگي آن، اعجاز آن، کمال مطلق بودن آن، قيوم بودن، جامعيت آن بيان کند و در ادامه، آثار ظلمت در دنيا مانند قساوت قلب، خيانت، فراموشي و غفلت، گمراهي، طغيان و اضطراب و آثار اخروي ظلمت مانند گرفتار شدن در عذاب‌هاي اخروي تبيين کند. بحث پاياني تحقيق، شرح و تفسيري اجمالي از آيات و روايات متعدد در خصوص نور و ظلمت است.

‫چکيده : تحقيق حاضر، با رويکردي قرآني به تحليل صفات منافقين و آثار نفاق و پيامدهاي سياسي، اجتماعي، فرهنگي و ديني آن مي‌پردازد. نگارنده ضمن مطالعه و تفسير اجمالي آيات نازل شده درباره منافقين و عملکردهاي منفي آنان، پژوهش خود را در پنج فصل سامان داده است. وي نخست به بررسي معناي لغوي، اصطلاحي و قرآني نفاق پرداخته و موضع قرآن کريم در مورد نفاق و منافقين و نيز موضع احاديث، علم اخلاق و تاريخ در اين مسأله را مشخص مي‌کند. در فصل دوم به تفصيل درباره آياتي که به صورت صريح از منافقين نام برده و اعمال منفورشان را بيان کرده، پرداخته و برخي آيات سوره‌هاي آل عمران، نسا، انفال، توبه، عنکبوت، احزاب، فتح، حديد، حشر، تحريم و منافقون در همين موضوع را بررسي کرده است. آن‌گاه آياتي از قرآن کريم را که به صورت تلويحي از منافقان اسم برده و بعضي رفتار و صفات آنان را بازگفته، همراه يا ديدگاه مفسران شيعه و اهل سنت درباره اين آيات را منعکس مي‌سازد. در فصل سوم مهم‌ترين صفات منافقان همچون: بيمار بودن قلب آنان، دروغ بستن بر خدا و رسولش، معصيت، افساد روي زمين، عناد و لجاجت، داشتن ولايت کفار، تزلزل در عقايد، نيرنگ با پيامبر اکرم( و مؤمنان، فتنه‌انگيزي، کسل بودن در عبادت، آزار رسول خدا( و مؤمنان، ايجاد جنگ، درگيري و اختلاف ميان صفوف مسلمانان، فسق، بخل و... همچنين اهداف مهم آنان از اعمال منافقانه‌شان وصف شده است. نگارنده در فصل چهارم به شيوه‌هاي منافقين در تحريف حقايق از منظر قرآن پرداخته و روش‌هايي مانند شايعه پراکني، انتشار افکار انحرافي، ايجاد تشکيک، اختلاف و دودستگي و مشکل براي حکومت پيامبر اکرم( و تشويق ديگران به همکاري با آنان را بررسيده و راه‌هاي مواجهه با منافقان را از منظر قرآن بيان مي‌کند. در فصل پنجم آثار مهم نفاق همچون: عقوبت دنيوي و عذاب اخروي آنان از ديدگاه آيات قرآن بررسي شده است.

‫كتاب مورد تحقيق در نقد و بررسى نظريات خاورشناسان پيرامون قرآن كريم و تأليف عمر بن ابراهيم رضوان از دانشمندان اهل حجاز است. در اين پاياننامه بخشى از جلد اول كتاب مذكور كه در معرفى و نقد آثار خاورشناسان و بيان لغزشهاى آنان در مباحث قرآنى است، ترجمه و تحقيق شده است.

‫شيوه تاريخ‌نگاري قرآن و منابع تاريخي، داراي تفاوت‌هاي عمده‌اي است که نگارنده آنها را از جهت شکل و ساختار و محتوا، مورد مطالعه و مقايسه قرار داده است. وي برخي از حوادث را که در مدينه اتفاق افتاده است، مانند غزوات بدر، احد، خندق، عهد‌شکني بني‌قريظه و داستان افک، از نظر تاريخي با اهميت‌تر دانسته و به بررسي تطبيقي شيوه تاريخ‌نگاري قرآن و منابع تاريخي در باره آنها مي‌پردازد. از ديدگاه وي، تاريخ‌نگاري قرآن داراي ساختاري منظم و منطقي است و به هنگام بيان يک حادثه، ابتدا با يک مقدمه کوتاه وارد بحث مي‌شود و حادثه را به همراه تبيين و تحليل، به مخاطبان ارائه مي‌دهد و پيامدها و نتايج آن حادثه را ذکر مي‌کند. اين در حالي است که منابع تاريخي، بيشتر روايي هستند و حوادث را بدون تحليل و نتيجه‌گيري نهايي بازگو مي‌کنند. تفاوت ديگري که قرآن با منابع تاريخي دارد، در گزينش واژه‌هاست؛ چرا که در قرآن کريم دقت و اهتمام ويژه‌اي به انتخاب کلمات صورت گرفته است. البته از جهت تفصيل مطالب، منابع تاريخي تمامي جزئيات حوادث را نقل مي‌کنند؛ ولي قرآن، به اختصار بيان مي‌کند و بيشتر به تحليل مطالب مي‌پردازد. نويسنده در مقايسه محتوايي، مباحثي را در چهار محور بيان مي‌کند: 1.عوامل و مؤلفه‌هاي بسترساز: به اعتقاد نويسنده، قرآن برعکس منابع تاريخ‌نگاري، نگاهي ماورايي به وقايع دارد. 2.عوامل تأثيرگذار در حين وقوع: اراده الهي، لطف و ياري خداوند و امدادهاي غيبي را از جمله عوامل مورد نظر قرآن و عواملي همچون بارش باران و مشاجره قريش در غزوه خندق را عوامل مورد نظر تاريخ‌نگاران ذکر کرده است. 3.نتايج و پيامدها: از نظر قرآن، اعتلاي حق و سرنگوني باطل، آگاهي دادن و اتمام حجت، مجازات کافران، و شهادت و زندگي جاويد، و از نگاه تاريخ‌نگاري، شکست و پيروزي ظاهري، نتايج رخدادهاي دوران نبوي هستند. 4.سنجش اعتبار قرآن و منابع تاريخي: از اين نظر نيز قرآن با هيچ منبعي قابل مقايسه نيست.

‫نويسنده در اين نوشتار به بررسي زندگي و ابعاد شخصيت حضرت موسي( از ديدگاه قرآن کريم و آموزه‌هاي تورات پرداخته و بين دو آموزه قرآن و تورات، شخصيت و منزلت و جايگاه آن حضرت را مقايسه کرده است. در فصل اول، پس از بيان روش قرآن و تورات در قصه‌پردازي؛ تعريف قصه و ويژگي‌هاي آن از ديدگاه قرآن و عهدين (تورات و انجيل) مشخص گرديده است. آن گاه با رويکرد مقايسه اي روش قرآن کريم و تورات (عهد قديم) در مورد زندگي و شخصيت حضرت موسي(، ترسيم گرديده و بر اساس تحليل صورت گرفته، روش تورات اسطوره پردازي و روش قرآن کريم بيان حقايق زندگي حضرت موسي( عنوان شده است. در فصل دوم، ابتدا قصه‌هاي قرآن کريم از زندگاني حضرت موسي( از زمان ولادت ايشان تا دوران نبوت وي بيان شده و در ادامه تربيت موسي در دربار فرعون، خروج موسي از مصر و ورود وي به شهر مدين، ازدواج وي با دختر حضرت شعيب، آغاز بعثت وي و مواجهه او با فرعون و فرعونيان ترسيم گرديده است. تبيين و بررسي گوشه‌هايي از معجزات حضرت موسي(، بيان برگي از کتاب جنايات فرعون نسبت به بني‌اسرائيل، داستان موسي و خضر و نجات قوم بني‌اسرائيل از دست فرعون از ديدگاه قرآن کريم، از ديگر مطالب فصل دوم مي باشد. فصل سوم، به قصه‌پردازي تورات از شخصيت و زندگي حضرت موسي( و نيز به بررسي گوشه‌هايي از زندگاني موسي( از زمان ولادت، بعثت، مواجهه او با فرعون، مقابله موسي و هارون با فرعون، خروج بني‌اسرائيل با موسي از مصر، پرستش گوساله توسط بني‌اسرائيل در غيبت موسي( و در نهايت وفات ايشان از ديدگاه آموزه‌هاي تورات، اختصاص دارد. در فصل چهارم، ديدگاه قرآن کريم و ديدگاه تورات در زمينه زندگي و شخصيت حضرت موسي( مقايسه شده و موارد اشتراک و اختلاف بين اين دو ديدگاه مشخص گرديده است. در همين جهت نگارنده به تحريف تورات در بيان مسائل غيرواقعي از زندگي حضرت موسي و داستان قوم بني‌اسرائيل اشاره کرده و درس‌ها و عبرت‌هاي اخلاقي و اجتماعي از داستان حضرت موسي( را بيان نموده است.