مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

‫کتاب تقوية الايمان شاه اسماعيل دهلوي، بسياري از اعمالي را که مسلمانان عين توحيد ميدانند، خلاف توحيد در عبادت دانسته و شرک قلمداد ميکند. اين پژوهش براي روشن شدن مسئله، با نقد اين کتاب، در پي تبيين توحيد در عبادت است. نويسنده پس از مفاهيم و کليات و معرفي کتاب تقوية الايمان و نويسندهاش، به تبيين توحيد و شرک از نظر قرآن، پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم و اهل بيت( و در پايان، به نقد آراي اين کتاب در باب توحيد در عبادت با توجه به معيارهاي قرآني و روايي پرداخته است. وي با ارائه بحث توحيد و شرک و به خصوص توحيد در عبادت و ذکر معناي دقيق عبادت و بررسي مصاديق آن و نيز نقد ديدگاهها و استدلالهاي شاه اسماعيل دهلوي در باب توحيد در عبادت، به اين نتيجه رسيده است که مصنف کتاب در تبيين توحيد عبادي مرتکب خطا شده و چيزهايي را شرک دانسته است که اساساً ربطي به شرک ندارد. همچنين استدلالهاي او بي اساس و بر خلاف واقع بوده و نشانگر عدم درک صحيح او از توحيد است. نقد کلي بر استدلالهاي اين کتاب عبارت است از: تقليد کورکورانه از ابن عبدالوهاب، تناقضگويي آشکار، ناکافي بودن دلايل، اشتباه در تشبيه مسلمانان به کفار و مشرکان، عدم تميز بين شرک و فسق، و کج فهمي نسبت به مفهوم بدعت. نقد مباني حاکم بر اين کتاب عبارت است از: خطا در تعريف شرک و توحيد، استفاده سطحي از آيات و روايات، استفاده نکردن از دلايل عقلي، توجه نکردن به روايات و سيره و اقوال صحابه، و تحقير پرچمداران توحيد و از جمله پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم . در پايان اين نتيجه به دست آمده که سجده، نذر، قرباني، طواف و ... چون عبادت ذاتي نيستند، شرک تلقي نميشوند. همچنين زيارت قبور انبيا( و اوليا(، نذر و قرباني رايج بين مسلمانان، و احترام به بزرگان دين، نه تنها شرک نيستند، بلکه موجب قرب الهي و از شعائر الهي هستند.

‫مسئله قضا و قدر از مسائل غامض و پيچيده کلامي در بين دينداران و مسلمانان است و موضع گيريهاي مختلف در مورد آن، موجب پيدايش نحلهها و فرقههاي گوناگوني شده است. پژوهش حاضر در چهارفصل، به بررسي تببين فلسفي اين موضوع از نظر ملاصدرا پرداخته است. در آغاز مفاهيم عنايت و قضا و قدر از نظر ملاصدرا بيان شده و به نقد علامه طباطبايي بر اين تعريف نيز توجه شده است. همچنين تعريف انواع قضا وقدر علمي، عيني، تکويني، تشريعي، حتمي و غير حتمي بيان شده است. سپس پيشينه تحقيق و قضا وقدر از نظر اشاعره، معتزله و اماميه بررسي شده و تأثير يا عدم تأثير فلاسفه پيشين بر ديدگاه ملاصدرا بيان گرديده است. اشاعره در مسئله قضا و قدر بحث کسب را مطرح ميکنند و معتزله بحث تفويض را و ديدگاه اماميه در اين مورد «الامر بين الامرين» است. پس از آن، ديدگاه ملاصدرا در اين زمينه بيان شده است. در اين فصل، پس از بيان مشکل موجود در مسئله قضا و قدر، که همانا هماهنگي بين اختيار و آزادي انسان با قوانين و سنتهاي تغيير ناپذير در جهان هستي است، راه حلّ ملاصدرا براي اين مشکل ارائه شده است. ايشان بر پايه نظام فلسفي حکمت متعاليه خويش، قضا و قدر را از مراتب علم الهي دانسته و جايگاه شرور در عالم قدر را تفسير و تقدير عالم قضا ميداند و بيان ميکند که علت وجود شرور، تضاد در عالم طبيعت و ماده است و اينکه علم خداوند هيچ منافاتي با اختيار انسان ندارد؛ چون متعلق علم پيشين خداوند، افعال انسان با وصف اختيار است. در پايان، پيامدهاي فلسفي، کلامي و اجتماعي اعتقاد به قضا و قدر بررسي شده است. از جمله مهمترين پيامدهاي جبر، توجيه عملکرد سياسي حاکمان، لغو بودن بعث انبيا، تعطيل عقل، بيبند و باري اخلاقي، و يأس و نوميدي است و از جمله پيامدهاي اختيار، ميتوان به توکل بر خداوند، شجاعت و دليري و حصول حالت خوف و رجا اشاره کرد. نتيجه اينکه اعتقاد به قضا و قدر، هيچ منافاتي با اختيار انسان ندارد؛ افزون بر آنکه اين باور، درجه ارزشمندي از معرفت خدا و مايه تکامل انسان در بعد عقل است و نيز آثار عملي فراواني دارد.

---

---

---

---

---

---

‫يکي از مسائل مهم و اساسي که هميشه ذهن انسان را به خود مشغول داشته ، مسئله وجود و هستي است؛ آن هم در قالب اين پرسش که چرا موجودات، به جاي اينکه نباشند، هستند؟ در اين ميان، ارسطو و ابن سينا، جزء شاخص‌ترين کساني هستند که همواره سرگشته در پي دريافت اين حقيقت بوده و از آن، پرسش داشته‌اند. برخي از محققان مانند ابن رشد و ژيلسون به عمق انديشه‌هاي اين دو رفته و عقايد آنان را عميقاً شرح کرده‌اند؛ ولي با اين نگرش که نظام فلسفي ابن سينا، بسط تفکر ارسطو و حاشيه فلسفه اوست. از اين رو، استقلال بوعلي در حد مسئله‌شناسي فلسفه باقي مانده و کليت تفکر وي را به عنوان يک نظام مستقل نشان نمي‌دهد. نگارنده با اين ديدگاه مخالف است؛ لذا در اين پژوهش، با تکيه بر مباني هر يک، ديدگاه‌هاي اين دو فيلسوف بزرگ را به صورت مقايسه‌اي بررسي کرده است. او به اين نتيجه رسيده است که وجود در تفکر فلسفي ارسطو، بر محوريت جوهر فرد که همان وجود محسوس است، تفسير مي‌شود و در انديشه بوعلي بر محوريت وجود عام مفهومي که وجود حق تعالي و وجود ممکن از مصاديق آن به حساب مي‌آيد، تبيين ميگردد. نگارنده در آغاز، برخي از اصطلاحات فلسفي مورد استفاده مانند وجود، جوهر، صورت، ماهيت و موجود بما هو موجود را تعريف کرده، سپس به شرح ديدگاه ارسطو، فلوطين، فارابي و ابن سينا مي‌پردازد. وي وجه اشتراک ارسطو و ابن سينا را در موضوع فلسفه يعني «موجود بما هو موجود» مي‌داند. البته وي نگرش اين دو فيلسوف را به موضوع، متفاوت ذکر کرده؛ چرا که شخصيت هر فيلسوف متفاوت از ديگري است و شيوه تبيين آنها نيز فرق مي‌کند. در انديشه ارسطو جوهر مساوي با وجود است و حتي شامل خدا هم مي‌شود؛ در حالي که در نظر بوعلي، جوهر ماهيتي است که اگر موجود شود، نيازي به موضوع ندارد و يکي از موجودات ممکن به حساب مي‌آيد. صورت نزد ارسطو همان جوهر نخستين است؛ ولي در نظر ابن سينا جزء مقوم ماده است. ابن سينا وجود را به مطلق و خاص تقسيم مي‌کند و وجود مطلق را داراي مفهوم مشکک و عارض و زائد بر ذوات خاصه که همان ماهيات هستند، مي‌داند.

---