مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

یکی از مسائلی که درباره عالم طبیعت موردبررسی قاطبه حکما قرار گرفته و در حکمت متعالیه به اوج خود رسیده، مسئله غایتمندی عالم طبیعت و چگونگی حشر و وصول آن به غایت مطلوبش است. در این نوشتار با روش توصیفی و به شیوه کتابخانه‌ای غایتمندی عالم طبیعت و نحوه حشر آن از دیدگاه حکمت متعالیه تبیین شده است. بنا بر مدعای حکمت متعالیه همه موجودات دارای غایت هستند و هیچ‌چیزی نمی‌تواند بدون غایت موجود شود. مبتنی بر مبانی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود، تشکیک وجود و حرکت جوهری ثابت می‌شود که موجودات طبیعی عالم طبیعت نیز دارای غایت بوده و سیر تکامل آن‌ها به‌سوی غایت مطلوبشان مشخص است و با توجه به سریان علم و ادراک در همه مراتب وجود، موجودات طبیعی نسبت به وصول به غایت خویش آگاهی و شعور دارند. حشر موجودات طبیعی نیز که به معنای رجوع آن‌ها به نهایتشان است، به‌حسب مرتبه وجودی هر یک از آن‌ها ثابت شده است. حقیقت حشر نفوس، رجوع آن‌ها به عقول است و حقیقت حشر موجودات طبیعی، بازگشت آن‌ها به مدبرهای عقلی‌شان است و از این طریق همه موجودات عالم طبیعت به‌سوی حق‌تعالی که غایه‌الغایات است محشور می‌شوند. همچنین به جهت تبیین دقیق‌تر مسئله، شبهاتی که درباره غایتمندی و حشر عالم طبیعت مطرح است در فصل جداگانه‌ای پاسخ داده شده است.

از آنجا که نظام و چهارچوب کلی تعلیم و تربیت هر جامعه ای برخاسته از ارزشها، فرهنگ، خواستها، عقاید و افکار حاکم بر آن اجتماع است و عالی ترین راه بدست آوردن و آگاهی یافتن از ارزشها، مادی و معنوی یک ملت و اجتماع، مراجعه به آراء و افکار متفکران و اندیشمندان آن جامعه می باشد، از این رو در این تحقیق جهت آشنایی با آرای تربیتی یحی بن حبش مشهور به شیخ اشراق به عنوان متفکر و بنیان‌ گزار مکتب اشراق، برآن بوده‌ایم تا ضمن مراجعه به آثار بجایی مانده از آن فیلسوف نامدار جهان اسلام،‌ نقش تعلیم و تربیت را در قالب اهداف برنامه، مربی، تعلیم، فراگیری و ارزشیابی مورد برسی قرار دهیم. در جهت تحقق هدف مذکور، آثار موجود شیخ اشراق در این راستا مورد برسی قرارگرفت و مشخص گردید که اگرچه شهاب الدین سهروردی با توجه به نیاز آن روزهای جامعه بیشتر به فلسفه و عرفان پرداخته ولی می‌توان در لابه لای آثار و نوشته‌ های او نکات قابل توجهی در رابطه با نقش تعلیم و تربیت اسلامی در پیشرفت جامعه یافت که می توان از آنها در تدوین چهارچوب کلی نقش حکمت اشراق در تعلیم و تربیت جامعه اسلامی سود جست. پس از مطالعه آثار شیخ اشراق، نتایجی که به دست آمد، عبارتند از اینکه؛ ایشان دو نوع روش برای تعلیم و تربیت بیان می‌کند: 1. خود تربیتی، 2. دیگرتربیتی. ایشان برای تعلیم و تربیت مبانی را ذکر می‌کند که برخی از این مبانی به مبدء شناختی، برخی به انسان شناسی، برخی به معرفت شناختی، برخی به ارزش‌شناسی و مبانی سیاسی تربیت در اسلام برمی‌گردد. رعایت این مبانی در تعلیم و تربیت شیخ اشراق از اهمیت بالایی برخوردار است. اصول هر چیز پایه آن به حساب می‌آید. فلسفه تعلیم و تربیت شیخ اشراق نیز بر اصول استوار است از جمله دیگرگون ساختن باطن، آخرت گرایی، مبارزه با نفس، دوام و استمرار، ارزیابی دوامدار خود و اعتدال درتمام امورخویش می‌باشد. اگر این اصول نباشد تربیت درست به دست نمی‌آید. از نظر شیخ اشراق، تعلیم و تربیت آثاری دارد از جمله اینکه سبب ایجاد ایمان می‌شود، شناخت الله حاصل می‌شود، محبت افزوده خواهد شد، ذکرخدا، دوری از خود نمایی، محاسبه، معاتبه ومعاقبه...در اشخاص حاصل می‌گردد.

در زندگی همه‌ی انسان‌ها، لزوماً درد و رنج وجود دارد تا آنجا که می‌توان گفت درد و رنج، زبان مشترک همه‌ی انسان‌ها است. با توجه به اینکه این لحظه‌ها، سخت‌ترین و غامض‌ترین تجربه‌های هر فرد است، تأثیرات عمیق و اساسی در زندگی انسان ایجاد می‌کند. در میان اندیشه‌های فلسفی گوناگون که نظریاتی دراین باره ارائه نموده‌اند، پیروان حکمت متعالیه با ارائه‌ی نظریات متقن و مستدلی در زمینه فلسفه رنج و ارتباط آن با شرور، رویکردی متفاوت در تحلیل نقش رنج در زندگی انسان داشته و لذت والم اخروی را نیز در این بحث وارد نموده است. بر همین اساس پژوهش حاضر در پی یافتن پاسخی برای این پرسش است که تبیین فلسفی رنج در حکمت متعالیه چگونه است؟ و نوآوری پژوهشی نحوه مواجهه درد و رنج است دستاورد حاصل از این پژوهش دستیابی به این مهم است که یکی از مصادیق شرور «ألم» و «رنج» است و هیچ یک از شرور عدمی، شرّ بالذات نیستند و تماماً شرّ بالعرض‌اند و تنها یک شر بالذات وجود دارد که آن ألم است که امری وجودی است و راه مواجهه انتخاب آگاهانه و پذیرفتن رنج با توجه به درکی است که انسان جهت رسیدن به قرب الی الله بدست می‌آورد به همین دلیل بحث از فلسفه وجود رنج ها و شرور در زندگی انسان را مرتفع می‌سازد. از این رو باید گفت آزمودن انسان، ارزش گذاری و تربیت انسان از مهم‌ترین فلسفه‌های وجود رنج در زندگی انسان است. روش تحقیق در این پایان‌نامه، کتابخانه‌ای است و با رویکرد توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است.

در نوشته های فلسفی در حوزه متافیزیک همیشه سعی شده است که احکام موجود کشف شود. و در همه مقاطع تاریخی بحث فلسفه؛ زاویه دید پیوسته موجود بما هو موجود و جهات مختلف آن بود. این رساله قصد دارد که عمدتا به بحث فلسفی یک جهش نو بدهد. موضوعی که این رساله برسی میکند یکی از مسایل گسترده فلسلفی است که رد لابلای بیشتر ابواب فلسفی بخش شده، وآن موضوع نسب و روابط وجودی است، ضمن گرایش به خصوص روابطی که در لوح واقع اثر میگزارد ونه صرفا تحلیلی باشد. با برسی روابط وجودی در ظروف و عوالم مختلف، این رساله می کوشد تا به نظام جامعی که پشت این روابط کامن و هفته است کشف کند و بر اساس بیانات فلاسفه اسلامی و بویژه صدر المتالهین شیرازی آن را ابراز کند.

ترجمه ماشینی: مروری جامع بر سنت فلسفی اسلامی.

ترجمه ماشینی: هر «فرهنگی» مانند این فقط به اندازه مشارکت کنندگانش خوب است، و در بیشتر موارد، مشارکت کنندگان فرهنگ کمبریج فلسفه به اندازه کافی در زمینه خود متبحر هستند تا بتوانند خلاصه و خلاصه ای واضح و مختصر از موضوعات مطرح شده ارائه دهند. این بدان معنا نیست که فرهنگ لغت عبارات مبهم‌تری ندارد، جایی که - یا به این دلیل که مواد به سادگی قابل هضم نیستند یا به این دلیل که نویسنده قادر به ساختن آن نیست - همه چیز متراکم می‌شود، و هدف لغت نامه ای مانند این - برای اینکه یک متفکر یا ایده به سرعت در دسترس افراد مبتدی باشد که به طور تصادفی به آنها برخورد کرده اند (معمولاً در برخی ظرفیت های مماسی) در کار خود - خنثی می شود. متأسفانه (برای کسی مثل من که در الهیات مدرن کار می کند)، دوره زمانی که معمولاً توسط این فرهنگ لغت پیچیده باقی می ماند مدرنیته است. اگر به فلسفه پسا دکارتی علاقه دارید، ممکن است ارزش بررسی چند گزینه دیگر را داشته باشد. اما اگر به توانایی‌های خواندن و تفکر انتزاعی خود اطمینان دارید، این یک کار عالی و بیشتر جامع است.

چکیده ماشینی : الهیات و جامعه جامع ترین مطالعه تاریخ فکری و دینی اسلامی است که بر الهیات مسلمانان تمرکز دارد. با تأکید بر قرن هشتم و نهم میلاد، این کتاب جزئی ترین مطالعه عروضی درباره مراحل اولیه شکل گیری اسلام است. الهیات و جامعه که در ابتدا بین سال‌های 1991 تا 1995 به زبان آلمانی منتشر شد، یادبودی از دانش و یک شرکت علمی منحصربه‌فرد است که به عنوان یک اثر مرجع بی‌نظیر در آزمون زمان ایستاده است. جوزف ون اس، استاد بازنشسته مطالعات اسلامی و زبان‌های سامی، دانشگاه توبینگن، آلمان، در مورد تاریخ جهان اسلام به طور گسترده منتشر کرده است. کلام و فلسفه اسلامی، به ویژه با توجه به دوره شکل گیری (قرن 8-10) و عصر فتوحات مغول (قرن 13-14). و عرفان اسلامی. معروف ترین اثر او Theologie und Gesellschaft در 6 جلد (de Gruyter 1991-1997) است که اکنون چهار جلد اول آن توسط بریل به زبان انگلیسی منتشر می شود. گوندولین گلدبلوم (1969) ترجمه انگلیسی چندین کتاب و تعدادی مقاله در زمینه مطالعات اسلامی تهیه کرده است که اکثر آنها در اصل به زبان آلمانی منتشر شده اند.

با مراجعه به آثار ملاصدرا می توان دریافت حکمت در دیدگاه او از منبع الهی و عالم تجرد و عالم ملائکه بر انسان افاضه می‌شود. دریافت حکمت، مشروط به تحقق شروطی در ابعاد عاطفی، کنشی و معرفتی انسان است. شروط عاطفی از جمله شرح صدر، سلامت فطرت و حُسن خلق و شروط معرفتی مانند تیزی ذهن، سرعت فهم و سلامت اندیشه و شروط کنشی نیز مواردی از جمله تبعیت تام از شریعت و زهد و تقوی را دربرمی‌گیرد. رسیدن به حکمت، آثار خاصی را در حوزۀ معرفتی و رفتاری انسان دارد. در حوزۀ معرفتی سبب رسیدن انسان به یقین و خارج شدن از ظرف شک و تردید و... می‌شود. در حوزۀ رفتاری نیز رسیدن به اعتدال و تبعیت تام از شریعت نیز از آثار و غایات مترتب بر آن است. ملاصدرا از چنین حکمتی با اوصافی از قبیل حکمت شرعی، نقی و خالص و حکمت مشرقی و ... نیز یاد می‌کند.

نظريه‌هاي طرح‌شده در کيهان‌شناسي نوين، از‌جمله مسائل مهم در رابطه علم و دين و فلسفه است. برخلاف مدل‌هاي استاندارد مِه‌بانگ که به نظر شماري از انديشمندان توافق قابل‌ملاحظه‌اي با عقايد پايه ديني مانند آفرينش الهي و حدوث زماني جهان دارد، شماري از مدل‌هاي کوانتومي آن دستاويزي براي مخالفت با خداگرايي و آفرينش‌باوري قرار گرفته است. از اين‌گونه است «مدل بي‌مرزي هاوکينگ ـ هارتل» که مي‌کوشد در عين پذيرش تناهي جهان؛ با نفي تكينگي آغازين و زمان صفر مطرح در مدل استاندارد، کرانمندي آن را نفي و به اين وسيله وجود خدا و نقش بي‌بديل او در آفرينش را مردود اعلام کند. مقاله پيش‌رو بر آن است تا به روش کتابخانه‌اي ـ توصيفي نظريه يادشده را معرفي و سپس به روش عقلي ـ تحليلي، به‌ويژه با تکيه بر حکمت متعاليه، آن را مورد سنجش قرار داده، مباني و نتايج فلسفي و الهياتي‌اش را آشکار سازد. ماحصل تحقيق اين است که مدل يادشده فاقد استانداردهاي لازم علمي و پشتوانه‌هاي تجربي و نظري است. افزون بر آن، بر فرض درستي اصل نظريه، بر هيچ‌يک از نتايج فلسفي و الهياتي موردنظر هاوکينگ دلالت نداشته و برداشت‌هاي صورت‌گرفته، همه ناشي از ضعف بن‌مايه‌هاي فلسفي و فاقد استواري لازم است.

با تفحص در آثار فیلسوفان اسلامی با قاعده «کل ممکن زوج ترکیبی» برخورد می‌کنیم که براساس آن همۀ موجودات امکانی دارای ماهیت هستند. بااین‌حال قاعده دیگری نیز با عنوان «النفس و ما‌‌‌‌‌ ‌فوقها وجودات صرفه» از سوی اصحاب حکمت متعالیه مورد قبول واقع شده است که براساس آن طبق تفسیر بدوی حکم بر فقدان ماهیت در مجردات شده است. سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که آیا تناقضی بین دو قاعده وجود دارد یا خیر و در صورت عدم وجود تناقض، دیدگاه‌هایی که از سوی فیلسوفان برای رفع تناقض ظاهری بیان شده است چیست؟ برخی بین این دو قاعده تناقض قائل بوده و معتقدند رای نهایی صدرا تنها پذیرش یکی از این دو قاعده است. برخی دیگر هم معتقدند که علی‌رغم تناقض ظاهری، حقیقتاً بین این دو قاعده تناقضی وجود ندارد. نگارندگان بعد از احصای پاسخ‌های مطرح‌شده از سوی فیلسوفان آنها را قانع‌کننده نیافته ازاین‌رو با تحقیق و نگاه دوباره در معانی ماهیت پاسخ دیگری در این مقاله ارائه داده‌اند.