مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

چکیده فارسی:در حیطه علم النفس فلسفه اسلامی، حس مشترک به منزله قوه ای ادراکی مطرح شده است که مفاهیم حسی، جعلی و شهودی را ادراک می کند. در این مقاله، رویکرد تاریخی فلاسفه مسلمان در این باب بررسی شده است. در حوزه معرفتی، ادراکات حس مشترک به جهت حصول و حضور بررسی شده است. به واسطه کارکرد معرفتی این قوه در حکمت سینوی، یکی از مهم ترین مسایل حوزه معرفت شناسی (مطابقت و واقع نمایی) واکاوی شده است؛ و در نهایت، کارکرد دین شناختی این قوه در حوزه فلسفه نبوی شیخ در تبیین، دریافت و انتقال جزییات وحی نبوی، ارایه شده است.

نسبیت معرفت دینی را می توان از مهم ترین مبانی پلورالیسم دینی به شمار آورد. این نظریه متأثر از روش هرمنوتیک غرب است که تلاش می کند این روش را در فهم و تفسیر متون دینی به کار برده، فهم صحیح متن دینی را دست نایافتنی بنمایاند. نسبیت گرایان معرفت دینی برای اثبات مدعای خود به دلایلی چون: تفکیک میان واقعیت و درک ما از واقعیت، ذوبطون و صامت بودن متون دینی و نیز همگانی بودن فهم دینی استناد کرده اند.این نوشتار به نقد درون دینی این نظریه پرداخته، با استمداد از آیات قرآن کریم و کلمات معصومین (علیهم السلام)، دلایل این پندار را به چالش کشیده، بر این عقیده است که از نگاه دینی حقیقت قابل دستیابی است و ذوبطون بودن متون دینی هیچ گاه به معنای کثرت فهم های متعارض و ناهمگون نیست؛ نیز متون دینی صامت و خالی از معانی نبوده، نور، تبیان و هدایتگر بشر می باشند.

در سنت فلسفۀ اسلامی به دلیل اذعان به ناکامی نفس در دستیابی به کنه وجودی و نفس الامریِ اشیا مسئلۀ اطلاق گراییِ معرفتی بروزی جدی می یابد. اما در این بین، نگاه ملاصدرا به این مسئله رویکردی متمایز را ارائه می دهد. صدرا در تفکر عام خویش، طبق مشرب فلاسفه، توانایی نفس در شناخت حقایق اشیا را آماج تردید قرار می دهد. با وجود این، در رویکرد نهایی اش بر اساس برخی مبانی وجودی و معرفتیِ تفکر خویش، دغدغۀ این مسئله را طرح می کند و در نهایت، راهکاری پیش می نهد. ملاصدرا در گام اول اذعان می دارد که به دلیل اختلاط محاکی ادراکات حسی و خیالی با نقص و شرافت وجودی محاکی ادراکات عقلی و همچنین خساست وجودی نفس که لازمۀ حدوث جسمانی آن است، محتمل است ادراکات نفس قرین ابهام و عدم وضوح گردد و در حد ظواهر و اعراض اشیا باقی بماند. اما وی در گام نهایی با تأکید بر ماهیت وجودی حقیقت علم، اشتداد نفس و تعالی آن از خساست جسمانیه را مرهون فرایند وحدت عاقل و معقول می داند. صدرا معتقد است به هر میزان که نفس در فرایند وحدت با ادراکاتش گسترش بیشتری یابد، به همان میزان از نقایص وجودی و شواغل معرفتی تعالی می یابد و در نتیجه، ادراکاتی مأخوذ از کنه و ملکوت اشیا و محاکی نفس الامری را به دست می آورد.

‫در اين پژوهش به بحث درباره امکان و استحاله رؤيت خداوند متعال از دو منظر عقل و نقل پرداخته شده و ديدگاه موافقان و مخالفان آن و ادله هر يک از آن ها بيان شده است. پژوهش حاضر در چهار فصل ساماندهي گرديده است. در فصل اول نويسنده به بحث درباره معناي لغوي و اصطلاحي رؤيت و انواع آن پرداخته و آراي مختلف در مسأله رؤيتِ الهي، اعم از امکان رؤيت به طور مطلق، امتناع رؤيت در دنيا و امکان آن در آخرت، استحاله (محال بودن) رؤيت به طور مطلق را بيان نموده و شروط تحقق رؤيت حسي، حکم علم و عقل در رؤيت خداي متعال، ادله قول به تجسيم و ادله عقلي و نقلي اشاعره در مورد امکان رؤيت خدا را مطرح و مورد نقد و ارزيابي قرار داده است. وي در فصل دوم، موضع قرآن کريم در مورد رؤيت خداوند متعال وآياتي که در آن ها ديدگاه‌هاي مثبتي در خصوص رؤيت خداوند وجود دارد تبيين گرديده و آراي قائلان به امکان و استحاله رؤيت خداوند و تأويل آيات قرآني در اين زمينه را مطرح کرده و ديدگاه‌هاي مفسران اهل سنت در مورد آيات رؤيت خدا مورد تجزيه و تحليل و نقد قرار داده است. در فصل سوم، از منظري روايي به موضوع رؤيت خدا نگريسته و منابع روايي اهل سنت را در اين زمينه شرح و بررسي کرده است. او در فصل چهارم، موضع‌گيري اهل بيت( در مورد احاديث رؤيت و تشبيه را مطرح کرده و عدم امکان رؤيت بصري و امکان رؤيت قلبي خداوند در روايات اهل بيت( را مورد کاوش قرار داده است.