مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

مواجهه با تکثر دینی که از مهم‌ترین ویژگی‌های زیست در جهان معاصر است، مسئله‌های متعددی را در ساحت معرفت‌شناسی و الهیات مطرح کرده است و آگاهی از تنوع دینی و اختلاف باورهای دینی وظایف معرفتی فرد دین‌دار را به چالش می‌کشد. در حوزۀ معرفت‌شناسیِ اختلاف باور که زیرشاخه‌ای از معرفت‌شناسی است، وظایف معرفتی فرد در مواجهه با اختلاف باور تعیین می‌شود و راهکارهای متعددی از مصالحه‌گرایی تام تا نامصالحه‌گرایی برای تعیین وظیفۀ معرفتی در اختلاف باور معرفی می‌شود. الهیات تطبیقی نیز با رویکرد دینی و الهیاتی، قصد پاسخ‌گویی به چالش تکثر دینی و رویکردهای مختلف الهیاتی در مواجهه با تکثر دینی را دارد که از این طریق به دنبال فهمی عمیق‌تر از ایمان است. این پژوهش با روش توصیفی_تحلیلی به دنبال یافتن راهکاری معرفتی با رویکرد معرفت‌شناسی اختلاف باور متناسب با الهیات تطبیقی است تا این الهیات نوظهور بتواند به اهداف و دستاوردهای الهیاتی خود برسد. نتیجه‌ای که از این پژوهش حاصل می‌شود آن است که با اتخاذ مبنایی میان نامصالحه‌گرایی و مصالحه‌گرایی و با تکیه ‌بر تشکیکی‌بودن باور دینی و طرح مناقشه در اثبات همتای معرفتی، می‌توان رویکردی هنجاری برای الهیات تطبیقی معرفی کرد تا این الهیات نوظهور در دام تعلیق باور، نسبی‌گرایی، شکاکیت و یا تغییر کیش گرفتار نشود.

کتاب: "بازگشت به عقل : نقدی بر بینه‌جویی عصر روشنگری و دفاع از عقل و باور داشتن خدا" یا با عنوان دیگر: "بازگشت به عقل : نقد رهیافت دلیل گرایی عصر روشنگری و دفاع از عقل و باور به خدا" نوشته مهمی است.کلی کلارک پیشرفت های جدید معرف شناسی فلسفه دین را بررسی می کند که گاه به آن ((معرفت شناسی اصلاح شده)) ، ((رد بینه جویی عصر روشنگری بدون انکار عقل)) یا ((تایید جزم گرایی)) می گویند. تا کنون این پیشرفت‌ها، جز در مقاله‌های پراکنده و فصل‌هایی از کتاب‌ها، در جایی نیامده‌اند. این کتاب برداشتی جامع، دقیق، واضح و بصیرت‌آمیز از آن‌هاست. کلی جیمز کلارک استادیار رشته فلسفه در کالج کالوین، گرندر رپیدز در میشیگان است.

این کتاب مجموعه مقالاتی است که توسط جمعی از فلاسفه و معرفت‌شناسان بزرگ معاصر در جشن نامه‌ای برای بزرگداشت پلانتینگا نوشته شده است. ▪️در مقاله اول تومبرلین استاد دانشگاه کالیفرنیا به بحث از حضورگرایی و بالفعل‌گرایی (Actualism and Presentism) می‌پردازد دیدگاه‌هایی که به ترتیب معتقدند جز آن‌چه که حضورا هست چیزی وجود ندارد و جز آن‌چه که بالفعل وجود دارد چیزی نیست. ▪️در مقاله دوم پیتر ون اینوانگن به بحث از عوارض مشخصه می‌پردازد و دو دیدگاه نومینالیسم و افلاطون‌گرایی را مورد بحث قرار می‌دهد. ▪️در مقاله سوم جان ال پولاک به بحث از من و نولیپسیسم می‌پردازد. آیا برای نام‌گذاری و تشخیص نیاز به موجودی به نام " من " هست و یا ربات نیز می‌تواند بنامد؟ او این مساله را در بطن مساله گسترده‌تر رابطه ذهن و بدن مورد تامل قرار می‌دهد. ▪️النئور استامپ در مقاله چهارم به مساله مهم جوهر و تفاوت آن با مصنوعات در متافیزیک آکوئیناس می‌پردازد. ▪️مقاله پنجم مقاله‌ای است از فیلسوف برجسته ویلیام آلستون درباره معرفت‌شناسی و متافیزیک و در پی راه‌هایی است که این دو حوزه به هم می‌پیوندند و با یکدیگر مرتبط می‌شوند. ▪️در مقاله ششم ولترستورف به مساله خود اعتقاد ساز یا خود شکل دهنده به اعتقاد می‌پردازد. ▪️در مقاله هفتم برگمن به معمایی در مورد درون‌گرایی می پردازد. ▪️مقاله هشتم از فومرتون به بحث از درون‌گرایی شناختی، تضمین فلسفی یا یقین فلسفی می‌پردازد. ▪️در مقاله نهم از طبیعت‌گرایی علمی و ارزش معرفت سخن به میان می‌آید. ▪️در مقاله دهم مایکل رئا به طبیعت‌گرایی و رئالیسم اخلاقی می‌پردازد. ▪️در مقاله یازدهم به منطق و معرفت‌شناسی بیزی پرداخته می‌شود و در رابطه با مشکلی در شرط‌گذاری بیزی سخن گفته می‌شود. ▪️در مقاله دوازدهم کیث یاندل به مساله ماتریالیسم و حیات پس از مرگ می‌پردازد. ▪️ مقاله سیزدهم نیز به مساله الوهیت و تثلیث اختصاص دارد.

این پژوهش با رویکرد مفهوم‎پردازی‌ با افزودن روش ترکیبی به بررسی دو مفهوم تعامل‎گرایی و انـسجام‎گرایی در مـقام مـفاهیمی مـوجود در بافت ساختارهای‌ معرفتی‌، در زمـینه فلسفه معرفت دینی می‎پردازد و می‎کوشد بـا ملاحظۀ محدودیت‎های معرفت دینی و با کاوش‌ در‌ ابرگرایش تعامل‎گرایی و سـاختار مـعرفتی‌ انسجام‎گرایی، پیشنهادی‌ را‌ برای توجیه گزاره ها و نوع ارتباط‌ آنها‌ در حوزه معرفت دینی ارائه دهـد. ضروری است پس از بازخوانی دو مفهوم تعامل‎گرایی و انـسجام‎گرایی در فلسفه معرفت دینی، مفاهیم متناظر با آنها با توجه بـه مـلاحظات ساختاری بافت جدید بیان‌ ‎شود‌. با در نظر‌ گرفتن ماهیت ساختارهای تعاملی و انسجام‎گرا و نیز با لحاظ کردن چیستی معرفت دینی و الزامات آن‌، می‎توان‌ الگوی سـاختار مـطلوب را معرفت دینی عقلانی اعتدالی منسجم تعامل‎گرا با حفظ و حوزة به کارگیری هر یک در نظر گرفت. سـاختار معرفت دینی عقلانی اعتدالی، برای تقویت توجیه‎پذیری و بـسط مـبانی از متن به خارج از آن و همچنین به منظور پایش روشمند انسجام ساختار، به صورت دائم از حـلقه‌هـای انسجامی و سازوارهای تعاملی بهره‌ می‎برد و در سطحی مماس بـا عمل نیز برای پاسـخ بـه‎هنگام به چالشها و پرسشهای نظری و عـملی، بـه صورت موقت، آنها را به کار می‎گیرد تا مجددا ساختار بازسازی شود.

فیلیپس در مقام یک ایمان گرای متأثر از ویتگنشتاین، نسبت به معرفت شناسی گزاره های دینی رویکردی را اتخاذ می کند که به واسطه تفاوت-ها و تمایزهایی که با ویتگنشتاین دارد، مهم می نماید. در این مقاله ابتدا با توصیف، بررسی و تحلیل نگاه فیلیپس به سه مسأله و مفهوم ناواقع گرایی، نحوه زندگی و بازی های زبانی، نشان داده شده آنچه باعث می شود رویکرد فیلیپس به این سه مسأله با ویتگنشتاین تفاوت پیدا کند این است که برخلاف برون گرایی ویتگنشتاینی که در زمینه گرایی (متن گرایی) ریشه دارد، فیلیپس به دورن گرایی مایل است(البته درون گرایی معتدل) . دیدگاه وی به دلیل تفکیک میان معنا‌داری باورهای دینی با توجیه باورهای دینی و بازگرداندن توجیه باورها به بازی‌های زبانی و اینکه نحوه زندگی دینی را کاملاً متمایز از سایر نحوه‌های زندگی می داند، منجر به پذیرش درون‌گرایی می‌شود. اما این مقاله با نگاهی انتقادی به رویکرد فیلیپس نشان می‌دهد تفکیک مطلق معناداری و توجیه باورهای دینی از یکدیگر توسط وی، تفکیکی غیر قابل پذیرش است.