مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

نویسنده در این کتاب با مروری بر نظریه‌های مختلف معرفت‌شناسی دینی، نظریه معرفت‌شناسی اصلاح‌شده پلنتینگا را برمی‌گزیند و بر اساس آن به پرسش‌های معرفت‌شناختی درباره باورهای دینی پاسخ می‌دهد. در فصل اول کتاب، جریان‌های اصلی معرفت‌شناسی دینی مرور و ضعف‌های آن شرح داده می‌شود. در فصل دوم، نظریه یلتسینگا و ایده عملکرد مناسب توضیح داده و مزایای آن بیان می‌شود. در فصل سوم، مهمترین نقد بر دیدگاه پلنتینگا از جانب علوم شناختی ارائه و پاسخ‌های ممکن به آن داده می‌شود. نهایتا در فصل آخر، استدلالی به نفع وجود خداوند بر مبنای واقع‌گرایی معرفت‌شناختی صورت‌بندی می‌شود. مرور دیدگاه‌های اصلی و ارائه مثال‌های متعدد در این کتاب، فرصت آشنایی با معرفت‌شناسی دینی را در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد.

ترجمه ماشینی: اگر معرفت شناسی تقریباً مطالعه معرفت، توجیه، حکم و عقلانیت است، معرفت شناسی دینی مطالعه چگونگی ارتباط این مفاهیم معرفتی با اعتقاد و عمل دینی است. این عنصر، ضمن بررسی معرفت‌شناسی‌های دینی مختلف، به طور خاص برای معرفت‌شناسی دینی پلانتینگی استدلال می‌کند. این مورد را برای کارکردگرایی مناسب و مدل‌های AC پلانتینگا مطرح می‌کند، در حالی که به استدلال‌های ردکننده‌ای که توسط علم شناختی دین اطلاع‌رسانی شده‌اند نیز پاسخ می‌دهد. این به عنوان پلی بین معرفت شناسی دینی و الهیات طبیعی عمل می کند.

در این مقاله این پرسش را مورد بررسی قرار می دهیم که آیا تجربه دینی معرفت بخش است؟ برای پاسخ دادن به این پرسش ابتدا به ماهیت تجربه دینی از منظر قایلین به آن به نحو مختصراشاره می کنیم.تعریف تجربه را بر اساس آرای شلایرماخر، ویلیام آلستون و ریچارد سوین برن دنبال می کنیم. سپس سه نوع دلیل آنها را چنین خلاصه می کنیم(1) یکسان انگاری تجربه دینی با تجربه حسی(آلستون) (2) تمسک به اصول آسان باوری، گواهی و وثاقت(سوین برن) (3) یکسان انگاری شرایط پذیرش تجربه دینی و تجربه حسی(آلستون، جروم جلمان و گری کتینگ). در ادامه هر سه دلیل را نقد کرده و بیان می کینم که با توجه به تعریف "معرفت" به باور صدق موجه، معرفت پدیده ای همگانی، تکرارپذیر و قابل انتقال در قالب گزاره های واضح و متمایز است. در حالی که تحربه دینی نوعی احساس یا درک شخصی، تکرارناپذیر و غیرقابل انتقال است بنابراین نمی تواند معرفت بخش باشد.

تأکید ویژۀ تشیع بر امامت در کنار منزلت والایی که عقل در منابع اجتهادی شیعه و کسب معرفت دینی تشیع داراست، ذهن هر پژوهشگر شیعه‌شناسی را به سمت این پرسش سوق می‌دهد که امام‌محوری با عقل‌محوری چه نسبتی دارد؟ و چه نسبتی میان این دو منبع و مرجع معرفتی وجود دارد؟ در پاسخ به این پرسش و مناسبات میان امام و عقل، دست‌کم سه دیدگاه کلّی طرح‌شدنی است: تعطیلی و تسلیم عقل در برابر امام، نقش حداقلی برای امام یا عقل‌گرایی حداکثری و مرجعیت عقل و نیازمندی‌اش به امام. روش پژوهشی این تحقیق توصیفی - تحلیلی و روش گردآوری داده‌های تحقیق و ابزار گردآوری آن کتابخانه‌ای است. تعطیلی عقل و تسلیم در برابر امام دیدگاه محدثانی مانند علامه مجلسی است که محور اساسی این پژوهش قرار گرفته است. علامه مجلسی اگرچه از استدلال و عقل در فهم روایات استفاده کرده است و عقل را ابزاری برای فهم و استنباط و ... می‌پذیرد و از آن به «تعقّل الامور الدینیه» تعبیر می‌کند، در اصول دین عقل را بر‌نمی‌تابد و آن را منبع معرفتی دین نمی‌داند. ایشان با استناد و بررسی برخی روایات ثابت می‌کند نمی‌توان در اصول دین بر دلایل عقلی تکیه کرد

مطابق استدلال مصالحه­ گرایان (تقلیل ­گرایان) در معرفت ­شناسی اختلاف نظر، اختلاف نظر با همتای معرفتی، به دلیل بروز تقارن معرفتی، منجر به کاهش (تقلیل) سطح اطمینان و توجیه باور مورد اختلاف­ می ­گردد. با این حال بسیاری از افراد مذهبی، منکر همتایی طرفین هستند. آنها به شواهد خصوصی و تجارب دینی­ ای ارجاع می ­دهند که به صورت شخصی در اختیار دارند و فرد مخالف شان آنها را در اختیار ندارد. بدین ترتیب، دینداران با اشاره به این شواهد و تجارب خصوصی، بروز تقارن معرفتی را انکار می­ کنند و چالشی را پیش­ روی مصالحه­ گرایان قرار می­ دهند. در این مقاله سعی می ­شود با اضافه‌کردن شرط ارایه «تبیین­ بدیل» به شروط متعارف همتای معرفتی، به این چالش پاسخ داده شود. ما ضمن اشاره به برخی از مزیت­ های پاسخ فوق، نشان خواهیم داد که تبیین بدیلِ مطلوبی که مورد انتظار مصالحه‌گرایان است، در اختلاف نظرهای دینی به راحتی قابل ارایه نیست.