مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

البلغة فی الحکمة تألیفِ عبدالقادربن حمزة‌بن یاقوت أهری، درگذشتۀ سال ۶۵۷ هجری قمری، کتابی است در حوزۀ حکمت اسلامی- ایرانی. و مشتمل بر امهات مسائل حکمی. که در آن هم از روش تعقلی و استدلالی استفاده شده است و هم در جای‌جایِ مباحث به آیات بیّنات قرآنی و احادیث نبوی و مرویات صحابه و تابعان استناد شده است و هم به مواجید و دریافت‌های عرفانیِ عرفا و اهل شهود ارجاع داده شده است. به تعبیری، می‌توان گفت که در این کتاب، سه ساحتِ عقل و شهود و نقل با یکدیگر تلاقی می‌کنند و مباحث کتاب براساسِ این تلاقی و تلقی شکل می‌گیرند. نویسندهْ کتابِ خود را به دو فن تقسیم کرده است: فنِ نخست به بحث دربارۀ ماهیت عالم و اقسام و اعراضِ آن می‌پردازد و فنِ دوم به بحث دربارۀ سببِ وجود عالم و صفات ذات و فعل او. هر فن نیز خود به دو قطبِ شمالی و جنوبی تقسیم می شود. قطبِ شمالیِ فنِ اول، خود دو باب دارد که بابِ نخست دربارۀ عنصریات است و بابِ دوم دربارۀ فلکیات. قطبِ جنوبیِ فنِ اول هم دربارۀ امور روحانی یا عالم غیب و ملکوت که آن نیز خود دو باب دارد: بابِ نخست دربارۀ نفوس سفلی و بابِ دوم دربارۀ نفوس عالیه است. فنِ دوم هم مشتمل بر دو قطب است که قطب اولِ آن دربارۀ مبدأ مطلق و مشتمل بر چهار اصل درباۀ ذات و صفات و افعال و اسماء الهی است و قطب دوم دربارۀ معاد. در این قطب، دربارۀ دو معادِ روحانی و جسمانی و مسائل مربوط به نفس و قدرت‌ها و قوای خارق‌العادۀ آن، و از وحی و نبوت و معجزه و کرامت و حقیقتِ بهشت و جهنم بحث می‌شود و از جهت اشتمال بر مسائلی دربابِ نفس‌شناسی و وحی‌شناسی و مباحث مرتبط با آنها اهمیت دارد. کتاب با ذیلی دربابِ انواع معقولات و روش‌های عامِ کسب مجهولات از معلومات و نیز بحثی دربارۀ ریاضت و مجاهدت پایان می‌یابد. نکتۀ مهم آن است که این کتاب از منابع و مراجع ملاصدرا در تبیین برخی مباحث فلسفی و تفسیری است و در موارد متعددی از آن مطالبی مستقیماً اخذ یا نقل به مضمون شده است ولی در هیچ‌یک از آثارِ وی نامی از این اثر و نویسندۀ آن نیامده است. بیشترین منقولاتِ ملاصدرا از این کتاب در مفاتیح‌الغیب است. پیشتر، این کتاب با عنوانِ الأقطاب القطبیة به‌وسیلۀ استاد مرحوم محمدتقی دانش‌پژوه تصحیح و منتشر شده است. تصحیحِ فعلی برمبنای چهار نسخۀ خطیِ موجود از کتاب در کتابخانه‌های مختلف انجام شده است و مصحح کوشیده است مآخذ و منابعِ مطالب منقول در آن را بازیابی کند و با افزودن یادداشت‌هایی توضیحی در رفع برخی ابهامات و مشکلاتِ آن بکوشد.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تأمّلى بر دیدگاه ابن ‏سینا و شیخ اشراق در اصالت وجود یا ماهیت

نویسنده:

مجید احسن، حسن معلّمى

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF چکیده

وضعیت نشر :

قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام‌خمینی,

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

سهروردی , اصالت ماهیت , عروض , جعل , ابن ‌سینا , هستی شناسی اسلامی , فلسفه بوعلی , ماهیت , اصالت وجود

کلیدواژه‌های فرعی :

مجعول بالذات , تمایز وجود از ماهیت , نفی تشکیک در جوهر , قاعده فرعیه , مجعولیت وجود , طبیعت وجود , قسطاس , خیریت وجود , حکمت اشراق the School of Illumination , حکمت متعالیه , فلسفه مشاء , عرض , عرض , عرض , علیت , امر انتزاعی , تسلسل , عرض بی واسطه در اثبات , وجودی بودن عقول , نسبت وجود و ماهیت , نور الانوار , وجود بالعرض , معقولات ثانیه منطقی(مقابل معقولات ثانیه فلسفی) , معقولات ثانیه فلسفی(مقابل معقولات ثانیه منطقی) , عروض حلولی((اصطلاح وابسته)، مقابل عروض تحلیلی) , عروض تحلیلی((اصطلاح وابسته)، مقابل عروض حلولی) , تجرد نفس از ماهیت , نظریه اشتراک لفظی , تقدم بالتجوهر , انوار جوهری , هویت ماهوی , ماهیت مجهولة الکنه , مجعولیت اتصاف و صیرورت ,

فهرست گزیده متکلمان،فیلسوفان و عالمان شیعی :

ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین , خواجه نصیرالدین طوسی , مرتضی مطهری , عبدالله جوادی آملی , ابن سینا: ابوعلی سینا

شابک (isbn):

1735-4545

چکیده :

مسئله اصالت وجود یا ماهیت یکى از مهم‏ترین مسائل فلسفى مى‏باشد که اگرچه به طور مستقل از زمان میرداماد و ملّاصدرا مطرح شده است، امّا محتوا و مبانى آن را مى‏توان در اندیشه فیلسوفان پیشین نیز سراغ گرفت؛ بدین لحاظ، در این مقاله، سعى داریم تا این مسئله را از دیدگاه ابن‏سینا و شیخ اشراق به عنوان نمایندگان مکتب‏هاى فلسفى مشّاء و اشراق بررسى کنیم. بنابراین، پرسش اصلى پژوهش حاضر این است که دیدگاه ابن‏سینا و شیخ اشراق در این‏باره چیست؟ مدّعاى مقاله این است که: اگرچه شیخ اشراق کلام ابن‏سینا در مورد عروض وجود بر ماهیت را عروض خارجى فهم کرده و با انتساب قول به زیادت ذهنى و خارجى وجود بر ماهیت به مشّاء، خود به نفى زیادت خارجى وجود بر ماهیت پرداخته و آن را به گونه‏اى نفى کرده که به نفى زائد یعنى وجود منتهى گشته (و در نتیجه، شیخ معتقد شده که ماهیتْ امر متحقّقِ خارجى و اصیلى است که منشأ انتزاع مفهوم وجود مى‏گردد، و بدین لحاظ، مجعولیت ذاتى از آنِ ماهیت مى‏باشد)؛ امّا این انتساب باطل است، زیرا ابن‏سینا با ملاحظات دقیق خویشْ بر عروض ذهنى ـ و نه خارجى ـ وجود بر ماهیت تأکید دارد. بدین لحاظ، ابن‏سینا به تحقّق خارجى و اصالت وجود تصریح کرده و جعل و علّیت را نیز از شئون وجودى دانسته است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 11 تا 36

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

تبارشناسی معنای حرکت در حکمت متعالیه و عرفان نظری (مطالعه‌یی تطبیقی)

نویسنده:

رسول پاداش‌پور , رامین گلمکانی , زهرا حاجی نیا

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , هستی شناسی عرفانی (مسائل جدید کلامی) , مقوله حرکت , حرکت جوهری

چکیده :

ارائة تعریفی جامع از حرکت، همواره یکی از دغدغههای اندیشمندان بوده است. این بحث پیش از فیلسوفان اسلامی، در بین متفکران یونان نیز مطرح بوده و هریک بنحوی آن را تبیین نمودهاند. ملاصدرا علاوه بر معنای رایج از حرکت (تغییر تدریجی)، معنایی عام نیز برای آن (مطلق خروج از قوه به فعل) قائل شده که بر قوه و فعل نیز منطبق میشود. همانگونه که قوه و فعل از شئون هستی و از عوارض ذاتی وجود هستند و در زمرة مسائل فلسفۀ اولی قرار میگیرند، حرکت را نیز باید از عوارض وجود دانست. در این صورت، اگر مراد از حرکت بمعنای اعم را ـ‌بتعبیر حکیم سبزواری‌ـ خروج از «لیس» به «أیس» و از «امکان» به «وجوب» تفسیر کنیم، از دیدگاه ملاصدرا، چنین معنای اعمی از حرکت، به مجردات نیز نسبت داده میشود. از سویی دیگر، عرفا نیز بگونهیی همسان، به حرکتی قائل هستند که از صقع ربوبی آغاز شده و تمام مراتب هستی را در بر گرفته است؛ آنها از این حرکت به «حرکت حبّی» تعبیر کرده‌اند، یعنی آنچه سبب و علت آفرینش و ظهور اشیاء در عالم است، همین حبّ و محبت الهی است که در تمام اشیاء جاری است و همه را در قوس نزول و صعود در بر میگیرد. بهمین‌دلیل، در این مقاله بروش توصیفی ـ تحلیلی، درصددیم نشان دهیم که ـ‌بتعبیر ملاصدرا‌ـ نظام هستی و ـ‌بتعبیر عرفا‌ـ تعینات و مظاهر خلقی، همواره در حرکت بوده و بسوی غایتی روانه هستند. ملاصدرا این حرکت را حرکت جوهری و در نهاد اشیاء جاری میداند و عرفا از این غلیان و جنبش همیشگی در مظاهر، به حرکت حبی تعبیر کرده‏اند.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 45 تا 70

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

نور و ظلمت در حکمت اشراق

نویسنده:

جواد محمدزاده مقدم

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

صفحات اولیه مقاله

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , حکمت اشراق the School of Illumination

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی و نقد کتاب حکمت اشراق سهروردی

نویسنده:

حسن سیدعرب

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

صفحات اولیه مقاله

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , حکمت اشراق the School of Illumination , فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی)

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی نتایج مترتب بر وجود رابط و رابطی در حکمت متعالیه

نویسنده:

روح الله دارائی؛ استا راهنما: یحیی یثربی؛ استاد مشاور: صدرالدین طاهری

نوع منبع :

رساله تحصیلی

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , فلسفه اسلامی , وجود (معرفت شناسی) , Ontology هستی شناسی - وجود شناسی (علم الوجود - معرفت الوجود) (مجتبوی)

چکیده :

هدف تحقیق: بررسی نتایج مرتبت بر وجود رابط و رابطی در حکمت متعالیه است. یافته های تحقیق: در ازاء معانی حرفی واقعیتی عینی به نام رابط طرفینی تحقق ندارد. حکایت داشتن مستقل معنانی حرفی محل سوال است. نتیجه‌گیری: این پایان نامه در اکثر موارد شخص محور نبود بلکه مسئله محور بود لذا می توان تحقیقی در جهت دسته بندی آراء حکما و محقیق در خصوص اینکه از نظر ایشان وجود رابط طرفینی نحقق دارد یا خیر صورت داد. می توان ارتباط بحث وجود رابط طرفینی و مناط اتحاد را نیز مستقلا مورد بحث قرار داد

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی و نقد مواضع انتقادی استاد فیاضی بر هستی‌ شناسی حکمت متعالیه

نویسنده:

روح‌الله نظری؛ استاد راهنما: محسن حبیبی؛ استاد مشاور: حوران اکبرزاده

نوع منبع :

رساله تحصیلی

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , هستی شناسی عقلی (مسائل جدید کلامی) , فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , وجود (معرفت شناسی)

چکیده :

باتوجه‌به اهمیت هستی‌شناسی و بنیادی بودن برخی مسائل، به سه مسئله هستی‌شناسی پرداخته شد که با تعمق در این مسائل، می‌توان نگاه هستی‌شناسی یک فیلسوف را تا حدی به دست آورد و این سه مسئله در سه فصل مجزا با تکیه بر نگاه ملاصدرا و استاد فیاضی، مورد بررسی قرار گرفته است:ابتدا در فصل اول پس از بیان کلیات متعارف هر تحقیقی به چند مفهوم که به روشنی موضوع پایان¬نامه می افزود پرداخته شد از جمله مفهوم هستی¬شناسی و معرفت شناسی و روش شناسی مکاتب فلسفی که با توجه به آن رویکرد انتقادی آقای فیاضی مشخص گردد.فصل دوم مربوط به بحث بنیادین اصالت الوجود و اعتباری بودن ماهیت است که در این فصل به سه تقریر و نگاه در قول به اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت، پرداخته شده است و دو تقریر را اکثر شارحین ملاصدرا به ایشان نسبت داده‌اند. تقریر سوم، از آقای فیاضی است و ایشان ادعا دارند که این تقریر همان چیزی است که ملاصدرا در صدد آن است. در دو تقریر نخست از اصالت وجود، ماهیت را ذهنی و غیر خارجی دانسته و تقریر سوم ماهیت را دو گونه لحاظ کرده؛ ماهیت بدون لحاظ وجود که اعتباری و ذهنی است و ماهیت به لحاظ وجود که تحقق تبعی دارد.فصل سوم بحث مناط نیازمندی به علت است که با مروری به تمام نظرات قدما، با بیان دیدگاه خاص آقای فیاضی، تفاوت دیدگاه ها و خواستگاه هر دیدگاه مشخص شده است و بیشتر دیدگاه های امکان ماهوی و امکان وجودی و امکان معنایی بررسی و مقایسه شده اند که دیدگاه سوم نظر جدیدی در بحث می باشد.در فصل چهارم نیز بحث حرکت در مجردات مورد بررسی قرار گرفته که در آن نیز باتوجه‌به تعاریف از حرکت و مادی و مجرد، هر مکتبی به یک نتیجه منجر شده است که در آخر، به دیدگاه آقای فیاضی، باتوجه‌به تعریف از حرکت و هیولا و تعریف از مجردات، نتیجه‌ای غیر از دیدگاه ملاصدرا به دست می آید که حرکت در مجردات ممکن است و قوه مستلزم هیولا نیست و از اساس، هیولا تحقق ندارد.در آخر هر فصل نیز به جمع بندی و مقایسه دیدگاه ها پرداخته شده است که آیا اساساً فرقی بین نگاه ملاصدرا و آقای فیاضی وجود دارد یا صرف تفاوت تقریر است که در برخی موارد واقعاً تفاوت محسوس است.

انتخاب :

مشخصات اثر

ثبت نظر

عنوان :

بررسی چیستی و مختصات معقول ثانی فلسفی در حکمت متعالیه

نویسنده:

حسین عباسی ، ابوالحسن غفاری

نوع منبع :

مقاله

منابع دیجیتالی :

نسخه PDF مراجع

زبان :

فارسی

کلیدواژه‌های اصلی :

هستی شناسی اسلامی , فلسفه اسلامی , اصطلاحنامه معرفت شناسی(اسلامی) , معقولات ثانیه فلسفی(مقابل معقولات ثانیه منطقی)

چکیده :

معقولات به عنوان ابزار تفکر در فلسفه، نقش محوری درمباحث این علم برعهده دارند. در این میان، به ویژه معقولات ثانی فلسفی در جهت تحقیقات و تحلیلی‌های فلسفی از اهمیت مضاعفی برخوردارند. این امر به خصوص در حکمت متعالیه که حقایق را از منظر واقعیت عینی و نه از دریچۀ ذهن مورد تحلیل قرار می‌دهد بسیار مورد توجه است. در این جهت، ملاصدرا به جهت اهمیت این بحث، نگاه ویژه‌ای به معقول ثانی فلسفی دارد و تبیینی متفاوت از نظر مشهور عصر خود در معقول ثانی فلسفی ارائه داده است. به جهت فاصله گرفتن ملاصدرا از نظر مشهور و رهزن بودن برخی عبارات ایشان در استفاده از اصطلاح معقول ثانی، فلسفه‌ورزان متأخر، در فهم و ارائه این بحث دچار تشتت شده‌اند و برخی حتی نظرهای متناقضی مطرح کرده‌اند. از این رو در این مقاله در ضمن بررسی برخی از این نظرها، به بررسی چیستی و مختصات معقول ثانی فلسفی در دیدگاه ملاصدرا پرداخته‌ایم. از نتایج این بحث، یافتن فهم صحیح از حکمت متعالیه و به خصوص از مسائلی است که مبتنی بر مبنای ملاصدرا در بحث معقول ثانی فلسفی در حکمت متعالیه ارائه شده است.

انتخاب :

صفحات :

از صفحه 101 تا 126

مشخصات اثر

ثبت نظر