مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب «العهد القديم ترجمة بين السطور عبری-عربی» نوشته بولس فغالی و انطوان عوكر، ترجمه عربی و عبری کتاب مقدس عهد قدیم است. عهد قدیم، که تنها بخش مورد اعتقاد یهودیان و قسمتی از کتاب مسیحیان است، حدود سه چهارم کتاب مقدس را در بر می گیرد. این مجموعه، که گفته می شود طی قرن ها و به دست نویسندگان مختلف نگاشته شده، در برگیرنده مطالب متنوعی از قبیل تاریخ، شریعت، حکمت، مناجات، شعر و پیشگویی است. بیشتر کتاب های این بخش به زبان عبری و اندکی از آن به زبان کلدانی نوشته شده است. این مجموعه مشتمل بر 39 یا 46 کتاب است این اختلاف از تفاوت دو نسخه قدیمی عهد قدیم نشأت می گیرد.

کتاب «التوراة ترجمة عربية عمرها أكثر من ألف عام» نوشته سهيل زكار، ترجمه عربی تورات است. تورات نام پنج کتاب اول از کتاب مقدس یا به عبارت دیگر پنج کتاب اول از عهد عتیق که به اسفار خمسه هم شهرت دارد، و گاه توسعا به کل عهد عتیق اطلاق می‌گردد. در این کتاب به سِفر های تورات یک به یک جداگانه پرداخته شده است؛ سِفر واژه‌ ای عبری است به معنی کتاب و نسک که جمع شکسته یا مکسرِ آن، اَسفار است. در زبان فارسی از این واژه برای نامیدنِ پنج کتاب تورات یا همهٔ عهد قدیم، به کار می‌ رود. اسفار خمسه یا پنجگانه عبارتند از: سفر پیدایش، سفر خروج، سفر لاویان، سفر اعداد، سفر تثنیه. و هر یک از این سفر ها در کتاب فوق به صورت کاملا جزئی معرفی شده اند. سِفْرِ پيدايش يا تكوين؛ كه درباره خلق جهان و آدم و حوا و موجودات در شش روز، بحث مى كند. در اين كتاب از طوفان نوح كشتى او و داستان ابراهيم و يعقوب و بنى اسرائيل سخن رفته و با بيان مرگ يوسف پسر يعقوب پايان مى يابد. سِفْرِ خروج؛ كه درباره بيرون آمدن عبرانيان به رهبرى موسى از مصر است و نيز از احكام موسى سخن مى گويد. سِفْرِ لاويان؛ كه درباره اعقاب لاوى از اسباط بنى اسرائيل، سخن مى گويد. در اين كتاب از احكام و شرايع يهود و وظايف لاويان و قضاوت سخن رفته است. سِفْرِ اعداد؛ كه درباره تقيسم اسباط بنى اسرائيل و آمار ذكور ايشان و ترتيب منازل آنها بحث مى كند. سِفْرِ تثنيه؛ كه به معناى دوتائى و دوباره شدن چيزى است، به تكرار شرايع تورات پرداخته و با بيان مرگ موسى و دفن او در كوه هاى موآب، پايان مى يابد.

بحث درباره اهمیت نام ها، به ویژه نام های خداوند بحث پیچیده ای است. در دوره های باستان نام یک شخص یا خدا با شخصیت و هویت وی برابر بود و آگاهی از نام خدا یا شخص کارکردی جادویی داشت. مساله نام در عهد عتیق نمود ویژه ای دارد. خداوند در عهد عتیق با نام های گوناگونی چون ال، ال شدای، الوهیم، ادونای و یهوه خوانده می شود. برخی از این نام ها بسیار کهن اند و برخی دیگر خاستگاهی سامی دارند. ال اصطلاحی رایج برای خدا در همه قبایل سامی، و یهوه نام شخصی خدای بنی اسرائیل است. به زبان آوردن نام شخصی خدا تابو بود و گناهی بزرگ به شمار می آمد. بنابراین، برای حفظ حرمت نام مقدس، اصطلاح ادونای (سرور) جایگزین آن شد. هر یک از نام هایی که در عهد عتیق برای خدا بکار رفته، سیمایی متفاوت از خدای بنی اسرائیل را ارائه می دهد. برای نمونه، ال خدایی رئوف، و الوهیم، داور است. نام یهوه در جایی نشانگر صفت رحمت خداست و در جای دیگر از او خدایی انتقام جو می سازد. پژوهش حاضر در چارچوب یهودیت باستانی و با رویکردی توصیفی - تاریخی در حد توان می کوشد جنبه های گوناگون این مساله را بازنماید.

کتاب موسوعه علامه بلاغی که در نه جلد تدوین شده است به زندگی، وفات و آثار این علامه بزرگوار می پردازد. تعلیقات، تخریجات، توضیح مطالب و پانوشت های علمی و فنی از ویژگی های این کتاب است. جلد پنجم به نام رحلة المدرسية و المدرسة السيارة فى نهج‌الهدى است. اين كتاب به صورت مناظره‌اى تحرير شده است، كه در آن به صورت استدلالى با رد اديان ديگر، حقانيت دين اسلام با بيان روشن و منطق استوار اثبات گرديده است. اين شيوه يكى از ابتكارات امام بلاغى در اين فن محسوب مى‌شود. اين كتاب به فارسى به نام «مدرسه سيار» و نيز به اردو ترجمه شده است، كه ترجمه فارسى آن به قلم خود مرحوم بلاغى است. شمارى از مباحث كه در اين كتاب مورد پژوهش نقادانه قرار گرفته است، عبارتند از: خطاب كردن با عنوان «أب» در بين مسيحيان با منع انجيل از آن؛ منع آدم(ع) از درخت؛ آيا در پيش خداوند دروغ و نيرنگ هست؟؛ نفى جسمانیت از خدا و علم مطلق او؛ داستان فرزندان آدم و تورات؛ نسخ عهدين؛ آتش نمرود و ابراهيم(ع)؛ هارون و تورات.

کتاب «شبهات یهودی» گفتگویی بین یک دانشمند یهودی به نام خاخام بنیامین زیاده و نویسنده است که از طریق نامه اینترنتی انجام شده و نویسنده آن را به رشته تحریر درآورده است. در بخشی از پیش‌گفتار این کتاب آمده است: «کسی که خود را بنده خدا می‌داند، ناگزیر باید بندگی و فرمانبرداری پیشه کند و کسی که باور دارد عرب بر عجم، سفید بر سیاه، دارا بر ندار و قوی بر ضعیف برتری ندارد مگر به پرهیزکاری، برخوردش با دیگران و رفتارش در زندگی نباید چونان کسی باشد که خود را تافته‌ای جدا بافته و خویشاوند خدا می‌داند و دیگران را ساخته و پرداخته برای خدمت به خود و چونان بنده‌ای که هرگونه بخواهد می‌تواند با آنها رفتار کند.» نویسنده در جواب به سؤالی که دانشمند یهودی مبنی بر گم‌شدن بخشی از تورات و نه همه آن و عزیر فقط نقص را برطرف کرده است، نوشته است: «اولاً: در نامه اولت در رابطه با عزیر گفتی: او کسی است که تورات حقیقی را برای یهودیان پیدا کرد، پس از آن‌که در اسارت اول یهود گم شده بود. معنای این جمله این است که همه تورات گم شده بود و این با ادعای بعدی‌ات سازگار نیست و چنین تناقض‌گویی‌هایی در بحث علمی قابل پذیرش نیست. دوم: آیا می‌توانی مشخص کنی کدام قسمت از بین رفته است و کدام قسمت همان تورات حقیقی است تا ماتکلیف خود را با این قسمت‌ها بدانیم. اگر نتوانی و ابهام باقی بماند برای این کتاب حجیتی باقی نمی‌ماند.» از دیگر شبهات دانشمند یهودی خبردادن قرآن از تورات است که علامه سیدجعفر مرتضی عاملی در جواب این شبهه گفته است: «اولاً: قرآن در رابطه با تورات حقیقی قبل از گم‌شدنش سخن گفته است و این همان کتابی است که آن را کلام خدا دانسته است، ولی کتابی که در اختیار توست؛ باید ثابت کنی که مطابق با آن تورات حقیقی است. دوم: قرآن از توراتی خبر داده که در همه چیز موافق با قرآن است و قرآن آن را تصدیق می‌کند و تورات نیز قرآن را تصدیق می‌کند. من نیز به چنین توراتی ایمان دارم، ولی کتابی که در دست توست مورد پذیرش و تأیید قرآن نیست، بلکه قرآن بسیاری از مطالب آن کتاب را رد کرده و تصریح می‌کند که تورات تحریف شده است.»

مولف در این کتاب مختصر ولی مفید به دنبال اثبات حقانیت اسلام در مقایسه با اموزه هایی است که از تورات و انجیل نقل می کند.

علامه شيخ «محمد جواد بلاغی» در كتاب «الرحلة المدرسية و المدرسة السيارة فی نهج الهدی» درباره اصول توحيد، نبوت و معاد سخن گفته و تلاش كرده است با استناد به دلايل نقلی و عقلی از كتب آسمانی تورات، انجيل و قرآن، اين اصول را اثبات كند. الرحلة المدرسية به‌صورت گفت‌وگو ميان چند تن نوشته شده كه گردهم آمده‌اند تا درباره تورات، انجيل، زبور و قرآن، بی‌طرفانه تحقيق كنند و حقايق را بی‌اشتباه و آلايش از آن‌ها درآورند. علامه بلاغی در اين كتاب، دين اسلام را بررسی كرده و ارزش‌ها و برتری‌های آن نسبت به ساير اديان را بيان و تأكيد كرده كه اسلام، همان دين ابدی برای تمامی زمان‌ها، مكان‌ها و هر عصر و نسلی است و ويژه گروه يا افراد خاصی نيست و هر آنچه جامعه بشری از مسائل اقتصادی، سياسی، اجتماعی، اخلاقی، عقايدی و ديگر امور زندگی به آن نياز دارد؛ در دين مبين اسلام وجود دارد. «بحث‌های فلسفی» نيز از ديگر بخش‌های مهم كتاب الرحلة المدرسية است كه در آن درباره مباحثی در زمينه جبر و تفويض، حسن و قبح عقلی، حقيقت نفس آدمی، ذرّه(جوهر فرد)، وجوب و امكان و امتناع، حدوث و قدم ماده، تنازع بقاع و انتخاب طبيعی، بحث شدهاست. همچنين، در اين كتاب، مسائلی درباره حكمت خلقت اعضای بدن انسان و شگفتی‌های خلقت حيوانات، آفرينش آسمان، زمين، هوا و دريا و ديگر عجايب عالم كه هر يك برای اثبات وجود خدای يگانه بسنده است، آورده شده است. كتاب مذكور در سه بخش بررسی شده كه عنوان بخش نخست آن، «پژوهشی در تورات و انجيل» است و در آن عناوينی مانند «خطاب كردن با عنوان "أب" در ميان مسيحيان با منع انجيل از آن»، «منع حضرت آدم (ع) از درخت»، «آيا در پيش خداوند دروغ و نيرنگ هست؟»، «قرآن؛ ميزان حق»، «نفی جسمانيت از خداوند و علم مطلق او»، «داستان فرزندان آدم و تورات»، «نسخ عهدين»، «آتش نمرود و ابراهيم (ع)»، «هارون و تورات و گوساله سامری»، «حضرت سليمان و عهد قديم»، «هارون و قرآن كريم»، «افسانه غرانيق»، «تورات و نسبت‌­های ناروا به پيامبران»، «ايمان حضرت ابراهيم(ع) و استدلال روشن در اين زمينه در قرآن»، «ابراهيم و خداوند و فرشتگان در تورات»، «منزه بودن خداوند از آموزش دروغ»، «كرامت قرآن»، «اشتباه در تورات»، «قرآن و پيامبر گرامی اسلام»، «ذبح زنان و كودكان در تورات» گنجانده شده است. علامه بلاغی در ادامه اين كتاب، به پژوهش درباره موضوعاتی مانند «قرآن؛ ميزان حقيقت»، «پيامبر موعود در تورات»، «سفرهای بنی‌اسرائيل و تورات»، «مسيح (ع) و اناجيل»، «اخبار غيبی در قرآن»، «قرآن، مسيح و تثليث»، «طلاق در تورات»، «قرآن، توبه و آمرزش»، «آمرزش و رحمت الهی و كتاب مقدس»، «ايرادگيری عهد جديد بر عهد قديم»، «خالی بودن تورات از ذكر قيامت»، «شواهد داخلی از تورات بر تحريفش»، «نويسندگان اناجيل و زمان نوشته شدن آن‌ها»، «بررسی زندگی شاگردان مسيح (ع)»، «تاريخ بنی‌اسرائيل در عهد قديم»، «بخشش و نظام اجتماعی و قرآن»، «اناجيل و عهد قديم و اختلافات»، «اناجيل و پاكی مسيح»، «آموزه­‌های مسيحيت بعد از مسيح (ع)»، «چرا دستور "پولس" بر ابطال شريعت پذيرفته شد؟» پرداخته است. بخش دوم اين كتاب به مباحث «بررسی معارف اسلام از قرآن و تاريخ» است كه در آن مباحثی با عنوان «دين اسلام و قرآن»، «تاريخ و دعوت اسلام»، «جنگ‌‌های پيامبر(ص) مانند جنگ احد، بدر، احزاب، خيبر و هوازن»، «صلح حديبيه»، «سيره محمد (ص) و ضرورت دفاع از آن»، «اسلام و مسيح»، «غزوه "بنی‌القينقاع" و "بنی قريضة"»، «فتح مكه»، «صلح حديبيه»، جنگ مؤتة و تبوك»، «آموزش قرآن با اخلاق فاضل»، «اسلام و مسيح»، «مذهب داروين در اصل انواع»، «برهان‌های توحيد در قرآن»، «نياز به شريعت»، «كرامت قرآن در استدلال‌های آن»، «استدلال‌های قرآنی در آفرينش زمين»، «نفی تعدد و شرك از خداوند»، «عقول ده‌گانه و فلاسفه» پرداخته می‌شود. بخش سوم كتاب الرحلة المدرسية نيز به دفاع از اعتقادات دين مبين اسلام اختصاص دارد و در آن موضوعاتی همچون «متشابهات قرآن»، «فوايد آفرينش انسان و حيوانان در نظام هستی»، «رسالت كلی قرآن كريم»، «صفات رسول اكرم(ص) در قرآن»، «تنوع معجزه‌ها به اقتضای حكمت»، «معاد جسمانی در تورات و انجيل»، «مغالطه در معاد جسمانی و جهنم»، «مسئله اسراء از مسجد الحرام به مسجد الأقصی»، «انجيل و برزخ»، «عهد جديد و قيامت»، «حج در دين اسلام» و «مكه و تاريخ و استدلال قرآنی برای آن» بررسی شده است.

واژة «بور» دو بار و ریشة آن (ب و ر) پنج بار در قرآن به کار رفته است. عموم مفسران و مترجمان قرآن، اين واژه را به معنای هلاک‌شده، تباه‌شده و فاسد دانسته‌اند. این مفاهیم به لحاظ کلامی و در باب مقولة جبر، مسئله‌سازند. از سوی دیگر، برخی قرآن‌پژوهان واژه را دخیل دانسته‌اند. بنابراین در مقالة حاضر، نخست واژه را در زبان‌های سامی و با تأکید بر زبان‌های عربی، عبری، آرامی و سریانی ریشه‌یابی کرده‌ایم؛ سپس مبتنی بر این ریشه‌یابی به معانی واژه در قرآن و متون مقدس یهودی ـ مسیحی پرداخته و با ارائة گزارشی نسبتاً مبسوط از مفاهیم آن، نشان داده‌ایم که اين واژه در متون يادشده، یک مفهوم حقیقی دارد که همانا زمین بایر یا ناکشته است و یک مفهوم استعاری دارد که عبارت است از ناآموخته، نادان یا پرورش‌نایافته. افزون بر این، به نظریة استعاره‌های مفهومی اشاره کرده‌ایم و ارتباط مفاهیم حقیقی و استعاری واژه را توضیح داده و گفته‌ایم که در این استعارة مفهومی، سویة حاصلخیزی و باروری یا نقطة مقابل آن، سترون و بی‌حاصل بودن، برجسته می‌شود. در پایان، مبتنی بر تحلیل فوق، حضور توأم هر دو معنا را در متون پیش‌گفته، برخاسته از یک پدیدة نظام‌مند زبانی دانسته‌ایم که قول به دخیل بودن واژه را رد می‌کند.