مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

متکلّمان امامیّه ی در دو مدرسه کوفه و بغداد پیرامون مسائل مختلف، دارای دیدگاه های متفاوتی بوده اند و از جمله مهمترین اختلاف آنها در تعریف امامت و شؤون آن یعنی علم و عصمت امام بوده است. امامت در دیدگاه متکلّمان اسلامی یعنی خلافت رسول خدا در امور دین و دنیا. طبق این تعریف گستره ی زعامت امام بر مسائل مربوط به حوزه دین و همچنین مسائل سیاسی و حکومت داری و تمامی امور مربوط به دنیا تسری و تعمیم می یابد. این تعریف مورد اتفاق بزرگان متکلّمین شیعه و سنّی است. متکلّمین امامیّه، مقام مفترض الطّاعة را برای امام قائل بوده اند. متکلّمان امامیّه در مدرسه ی کوفه پیرامون مسأله ی امامت و علم و عصمت امام دارای دیدگاه ویژه ای بوده و در این باب به نظریه پرداز ی های دقیقی پرداخته اند. آنان بر گستره حکومت امامت به امور دین و دنیا و زعامت امور سیاسی اعتقاد داشته و امام را اعلم زمان خویش می دانسته اند. از دیگر اندیشه های دفاعی متکلّمین کوفه، عصمت امام است که در روایات رسیده از آنان و همچنین مناظرات بزرگانی چون هشام بن حکم ، به خوبی تبلور یافته است. امام را معصوم علی الاطلاق و برخوردار از عصمت الهی در هر زمان و از هر گناهی، می دانسته اند. امامت، در مدرسه بغداد بر جانشینی رسول اکرم در امور مربوط به شرع و سیاستِ دنیا تعبیر می شود. متکلّمین مدرسه بغداد، مرجعیّت دینی و سیاسی را برای امام قائل هستند. افضلیت و اعلمیت را شرط لازم تصدی مقام امامت می دانند. ایشان شرط عصمت را برای امام لازم و منشأ آن را لطف خداوند دانسته، عصمت از ترک واجب و مستحب و عصمت از ارتکاب هر قسم گناهی و عصمت در تمام عمر را بر امام لازم دانسته اند. برخی از متکلّمان بغداد دلیل عصمت امام را امامت امام می دانند. مسأله سهوالنّبی و به دنبال آن سهوالامام در دو مدرسه کوفه و بغداد جایگاهی نزدیک به یکدیگر دارند؛ عده ای معتقد به سهوالامام و بعضی منکر آن و برخی قائل به اسهاء بوده اند. در بررسی و تطبیق دو مکتب کوفه و بغداد، اختلاف چندانی در نظرات و دیدگاههای ایشان به چشم نمی خورد و تنها اختلاف موجود در روش آنها می باشد. چرا که متکلّمان کوفه بر روایات تکیه بیشتری داشته اند و در مقابل متکلّمان مدرسه بغداد، به عقل و استدلالات عقلی در مسائل کلامی توجه ویژه ای داشته اند.

قرآن کریم دارای ظاهر و باطنی است. این ویژگی یکی از علل جاودانی قرآن است و موجب خارج شدن فهم حقیقت و اسرار کامل آن از دسترس عموم شده است. یکی از آیات دال بر این حقیقت آیات 79- 77 واقعه است که به آیه مس نامبردار است. بررسی منابع تفسیری فریقین نشان دهنده ارتباط وثیق آیه مس با آیه تطهیر است. نتایج تحقیق حاضر بیانگر آن است که برداشت فقهی متداول از آیه مس مبنی بر استفاده حرمت مس آیات قرآن بدون طهارت، فاقد دلیل محکم است. بر اساس این آیه شریفه مفسران حقیقی قرآن کسانی هستند که با تمام وجود مطهرشان مخاطب آیات الهی بوده و به مقام عصمت رسیده اند. در عین حال، آنان که از صفای باطن برخوردار و در مسیر سیر و سلوک الی الله گام های موثر برداشته و به میزانی از طهارت ظاهر و باطن دست یافته اند، به اندازه ظرفیت وجودی و عظمت روحی و طهارت باطن خود، بهره هایی از آن دریای حقیقت داشته و آن را در اختیار دیگران قرار خواهند داد.

کتاب «العصمة» تالیف علی حسینی میلانی، پیرامون مسئله عصمت نگارش یافته است. مولف در ابتدای کتاب خود به بررسی اصطلاحی عصمت پرداخته و سپس در رابطه با عصمت ائمه (ع) سخن گفته است. وی همچنین به موضوعاتی مانند: مسئله سهو النبی (ص)، دلالت حدیث سفینه و ثقلین بر عصمت ائمه (ع)، عدم استلزام اعتقاد عصمت بر غلو و دیگر مباحث مرتبط اشاره کرده است.

در این مقاله نویسنده محترم وحدت وجود را مطرح و با استناد به عبارت های متعدّدی از اهل عرفان مقصود آنان را توضیح داده اند و سپس بر اساس آیات و روایات آنان را مورد نقد قرار داده اند و مشخص نموده اند که این نظریه هیچ گونه تطابقی با ادلّه نقلی و عقلی ندارد.

نویسنده در این مقاله به عقاید بی اساس ابن عربی پرداخته است. در ابتدا به مسائل اولی الامر اشاره کرده است. اولی الامر در نزد ابن عربی به هر سلطانی چه ظالم و چه مومن اطلاق می شود در صورتیکه تنها معصومین اولی الامرند. بر اساس نظریه ابن عربی خلفای بنی امیه و بنی عباس واجب الطاعه هستند و اطاعت یزید و معاویه لازم است. در واقع سرسخت ترین مخالفین اهل بیت را ابن عربی، واجب الطاعه می داند.

جلد دوم کتاب «العبقریات الاسلامیة» به بررسی زندگینامه حضرت فاطمه زهرا (س) از دیدگاه نویسنده معاصر سنی مصری عباس محمود العقاد با عنوان «فاطمة الزهراء و الفاطميون (أهل البيت)» می پردازد که در دو بخش فاطمه الزهراء و الفاطمیون نگاشته شده است. در بخش اول به ام الزهراء، نشاتها، زواجها، بلاغتها، فی الحیاة العامة، وفاتها، شخصیة الزهراء و الذریة الفاطمیة اشاره شده است. عقاد درباره حضرت فاطمه زهرا (س) اعتقاد دارد: در هر دیانتى چهره اى از زن کامل و ارزنده وجود دارد که معتقدان به آن دیانت در مقابل او تعظیم مى کنند و او را بسان آیتى از خدا در بین آفریدگانش از زن و مرد مى ستایند، وقتى در بین مسیحیان چهره حضرت مریم عذراء، مقدس است، در اسلام مى بایست صورت فاطمه زهراء مقدس باشد. در بخش دوم فاطمیون، النسب، الباطنیة، الباطنیة الفاطمیة، حسن بن الصباح، السریة الباطنیة، بناة و هدامون و مهدومون، المعز لدین الله و حضارة متحضرة آمده است.

«الشیعة فی التاریخ»، اثر محمدحسین زین عاملی، در پاسخ به کتاب «جولة فی ربوع شرق الادنی» نوشته یک جهانگرد مصری به نام محمد ثابت مصری، به رشته تحریر درآمده است. کتاب مذکور پر از اشتباهات تاریخی بوده و در آن به مذهب شیعه، دانشمندان شیعه و به شهرهای مقدسشان شدیدا حمله شده است. نویسنده، انگیزه خود را در نگارش این اثر، علاوه بر طرح پاره ای مطالب، بطلان ضمنی نوشته های جهانگرد مصری و ارشاد جوانانی دانسته که فریفته این چنین نوشته هایی می شوند. نویسنده سعی کرده که بیشتر مآخذ کتابش را از تالیفات اهل سنت انتخاب کند تا برای خواننده قانع کننده تر و از اتهام و تردید دورتر باشد. نویسنده درباره نام گذاری کتاب می نویسد: «آن را شیعه در تاریخ نام نهادیم؛ زیرا اکثر مباحث آن به مواضع تاریخی شیعه و گروه های منشعب از آن و نیز به شرح حال و محل پیدایش و عقاید و دلایل انشعاب آنها و بویژه به غلاتی مربوط می شود که سفسطه گران و متظاهران، آنها را وسیله ای برای بدگویی به شیعه دوازده امامی قرار داده اند؛ حال آنکه ما به گونه ای خاص اثبات کردیم که امامان و دانشمندان شیعه از هر نوع غلو و بدعت گذاری بیزاری جسته اند.»

بحث شرور پیشینه ای کهن و گستره ای فراخ دارد.از دیر باز میان متکلمان، فلاسفه و عرفا و دانشمندان دیگر مطرح بوده است. در آیات قرآن و روایات معصومین (ع) نیز نصوص قابل توجهی در خصوص آن به چشم می خورد. در این پژوهش به بررسی این مسأله در حوزه قرآن و سنت پرداخته شده است.

تحقیق حاضر در دو فصل با این مباحث به نگارش درآمده است: فصل اول، بررسی حق گرایی در قرآن و حدیث: واژه یِ حق در لغت، حق گرایی در اصطلاح، ویژگی حق در قرآن، مصادیق حق در قرآن، حق گرایی از دیدگاه معصومین(ع)، موانع شناخت و پذیرش حق; فصل دوم، بررسی عدم تعصب در قرآن و حدیث: واژه یِ تعصب در لغت، عصبیت در اصطلاح، انواع تعصب، عدم تعصب از دیدگاه قران، تعصب از دیدگاه معصومین(ع)، علل و انگیزه هایِ تعصب، مفاسد و زیان های تعصب و درمان آن