جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

آیه نور یکی از غرر آیاتی است که از دیرباز مورد تأمّل و تدبر فراوان قرارگرفته است. ملاصدرا و غزالی دراین زمینه رساله های جداگانه ای را تدوین نموده اند و در این پایان نامه سعی شده است با روش توصیفی تحلیلی و بر اساس منابع کتابخانه ای به شرح و ارائه نوین دیدگاه های ایشان پرداخته شود؛ که این مهم با هدف تبیین آراء تفسیری این دو اندیشمند با صبغه فلسفی عرفانی، با دو رویکرد تفسیر انفسی و تفسیر آفاقی انجام شده است و با تحلیل سازوارگی این آراء تفسیری با مبانی فلسفی و عرفانی نقاط عطف نظرات آنها را روشن سازد. در این پایان نامه ذات خدا به مثابه سرچشمه انوار معرفی شده و براساس تبیین حقیقت نور و اقسام و مراتب آن نشان داده شده که چگونه تجلیات نوریه در طی فرایند خاصی سبب ظهور عوالم هستی با ترتیب کنونی گردیده و کم و کیف روشن شدن عوالم نفس از این تجلیات نیز بیان گردیده است. از بررسی تطبیقی رساله های نور غزالی و ملاصدرا می توان نتیجه گرفت که هم سوئی های فراوانی در فهم و تفسیر آیه نور بین آنها وجود دارد هرچند که در تقریر و روش ارائه و تبیین تاکیدات فقرات آیه تفاوت هایی جزئی بین آنها مشاهده می گردد. از دیگر نتایج و نقاط عطف این تحقیق این است که توانسته تأویلات این دو اندیشمند را در تطابق دیدگاهی و روشی آنها بیان نموده و بر اساس قاعده وضع الفاظ برای روح معنی تعابیر آیه نور نظیر مشکوه و مصباح و زجاجه و... را درعوالم انفسی و آفاقی تبیین نماید.

در میان آثار منظوم و منثور فارسی، جایگاه و مقام والای انبیای الهی از جنبه‌های مختلف و نوع نگرش آن‌ها مورد توجّه عرفا و صوفیه بوده است. در میان پیامبران، حضرت محمّد مصطفی(ص) به عنوان دردانه عالم هستی و طفیل عالم بشری، به صورت برجسته‌ای مورد توجّه قرار گرفته است. در این پژوهش برآنیم تا نوع نگرش در حوزه ادبیات عرفانی- تعلیمی و اخلاق را با رویکردی بر سیره نبی(ص) مورد بررسی قرار داده و میزان تأثیرپذیری دو اثر گرانمایه«کشف المحجوب» و «کیمیای سعادت» از پیامبر مهربانی را تبیین نماییم. این پایان نامه در برگیرنده شأن و منزلت پیامبر اکرم(ص) نزد ذات حق، نمونه‌ای از مکارم اخلاقی و سجایای والای شخصیتی ایشان و پیروی از او به عنوان اسوه ای حسنه در زمینه خودشناسی مطرح گشته است؛ گو اینکه پیامبر(ص) مبعوث شد تا مکارم اخلاقی را به کمال برساند. علاوه بر این از یاران و نزدیکان پیامبر(ص) که ارتباط نزدیکی با ایشان داشتند، نیز سخن به میان آمده است.

امام محمد غزالی و شیخ احمد جام از بزرگ‌ترین عالمان ادب فارسی و عرفان اسلامی به شمار می‌روند که در قرون پنجم و ششم هجری در خراسان می‌زیسته‌اند. کتاب کیمیای سعادت غزالی و هفت کتاب نثر احمد جام از پرمایه‌ترین آثار تألیف شده در احیای دین و اخلاق و تربیت اسلامی هستند که در نظریات اندیشمندان بعد از خود تأثیری محسوس داشته‌اند. این تحقیق به روش تحلیل محتوا و با بهره از ابزارهای کتابخانه‌ای، انجام گرفته‌ و در ادامه مضامین و اندیشه‌های اخلاقی-تربیتی، دینی، سیاسی-اجتماعی و عرفانی این دو شخصیت بررسی و تحلیل شده‌است. نتایج به‌دست‌آمده در این تحقیق نشان می‌دهد که هدف مشترکی که این دو عارف متشرع در تعالیم خود دنبال می‌کرده‌اند، پیوند میان طریقت و شریعت و همچنین همسو نشان دادن اصول و مبانی دین اسلام با آموزه‌های عرفانی اهل تصوّف است که برآمدن این مقصود سبب اتّصال عرفان زاهدانۀ پیش از آنها با عرفان پر شور و عاشقانۀ پس از آنها شده‌است. رویکردهای غزالی و احمد جام در مسائل اخلاقی، اجتماعی و دینی در بیشتر مطالب مشابه و نزدیک به هم است و تفاوت اندک نظرات آنها در این است که غزالی به ظاهر و باطن احکام دینی و عرفانی توأمان نظر داشته اما احمد جام بیشتر به جنبۀ باطنی و سرّی این مسائل پرداخته‌است و تفاوت دیگر اینکه غزالی همواره در جایگاه معلم، ناصح و واعظ با اقشار مختلف مردم برخورد می‌کند اما احمد جام علاوه‌بر نصیحت کردن، بی‌باکانه از کژرفتاری‌های اجتماع انتقاد می کند. شرایط زندگی، محیط فکری و فرهنگی، مخاطبان دو اثر و عقاید و باورهای مذهبی غزالی و احمد جام بر روند شکل‌گیری آثار و شیوۀ ارائه آنها اثر گذاشته و سبب به وجود آمدن دو سبک نگارشی مختلف از مضامین تقریباً همسان شده‌است. مخاطبان غزالی هم از عوام جامعه‌اند و هم از تحصیل‌کردگان و علماء؛ و به همین دلیل نثر کیمیای سعادت هم از شیوه‌های مرسوم در مجلس‌گویی تشکیل شده‌است و هم از استدلال‌های فلسفی و توجیهات منطقی و عقلی که به صورت منظم با فصل‌بندی دقیق تدوین شده‌است اما احمدجام چون با مخاطبان عامی و کوچه‌بازاری برخورد داشته، در نثر خود از سبک ساده‌نویسی مجلس‌گویان استفاده کرده است. با توجه به حجم قابل‌توجه این کتاب‌ها، چنین مقابله‌ای می‌تواند علاوه بر بهره‌گیری آسان و سریع از تعالیم ذکر شده در این آثار، به درک بهتر این متون و شناخت عمیق‌تر از افکار و احوال این دو شخصیت برجسته کمک کند.

این پژوهش در پی یافتن پاسخ این پرسش است که غزالی تا چه حد در ارائة تعریفی از نفس پیرو ارسطو بوده است و آیا تفسیر وی از علم‌النفس ارسطویی، تفسیری کلامی و الهیاتی است یا تفسیر محض فلسفی است و یا هر دو رویکرد را دربردارد. ارسطو ضمن ارائة دو گونه تعریف طبیعی و مابعدالطبیعی از نفس، در تعریف طبیعی نفس را مرتبط با بدن می‌داند و در تعریف مابعدالطبیعی، آن را مستقل از بدن و شناختش را در ارتباط با شناخت موجود زنده می‌داند؛ اما غزالی با رویکردی دینی و از منظر شریعت، شناخت حقیقت نفس را موضوعی مرتبط با حقیقت مرگ و خودشناسی در نظر می‌گیرد و بر لزوم شناخت نفس انسانی برای نیل به معرفت الهی تأکید می‌ورزد. وی نفس را آینه‌ای می‌داند که نظاره در آن، دیدار حق را به دست می‌دهد. غزالی در تعریف فلسفی خود از نفس مانند ارسطو بر کمال اول بودن نفس تصریح می‌کند و معتقد است نفس فقط با عقل ادراک می‌شود.

مقامات عرفانی یکی از مهمترین حرکات کمالی انسان به سمت جوهره هستی خلقت و خدا شناسی ره جویان این طریقت بوده است. یکی ازمهمترین مسائل پیش روی این پژوهش بررسی رویکرد عرفانی امام محمد غزالی و امام خمینی درارتباط با مقامات عرفانی بویژه مقامات(توبه، صبر، رضا، ورع و توکل)بوده است. یافته های پژوهش حاضرمبین آن است این دو عالم بزرگ،با صبغه فلسفی، اخلاقی و عرفانی و نیزرویکردی قرآنی و روایی به تببین مقامات عرفانی مذکور پرداخته اند هر چند که دربرخی موارد و بویژه درجزئیات با تفاوت های همراه باشد. روش گردآوری اطلاعات دراین پژوهش، کتابخانه ای و روش پردازش، توصیفی و تحلیلی بوده است .بعد از بررسی آرا و دیدگاههای عرفانی امام محمد غزالی و امام خمینی، روشن می شود که آرای این دو عالم درخصوص مقامات عرفانی مورد مقایسه علیرغم نزدیکی در برخی موارد با تفاوت دیدگاهی و بویژه نقد امام خمینی برآثار و دیدگاه های امام محمد غزالی همراه است و با توجه به فاصله زمانی طولانی بین دوره زمانی حیات امام محمد غزالی و حضرت امام خمینی و به دلیل استمرار و توسعه رویکردهای عرفانی توسط عرفای دیگر و بهره مندی و توسعه دیدگاه های عرفانی امام خمینی تحت تاثیر آنان، ایشان توانسته است دیدگاه های جامع تری رانسبت به عرفای قبل از خود نسبت به این مقامات عرفانی ارائه دهد.

ترجمه ماشینی: این کتاب ابتدا با ارائه گونه‌شناسی جامع و تفسیری زمینه‌ای از روایات قرآنی مرتبط با این مفهوم، تحلیل انتقادی و بررسی مجدد مفهوم آزمایش الهی را ارائه می‌کند. سپس محاکمه الهی با مروری تاریخی بر سنت نبوی (حدیث) و ادبیات تفسیری (تفسیر) مورد بررسی قرار می گیرد. به دنبال آن بحثی در نبوت شناسی و مروری بر بالا در زندگی پیامبران انجام شد. این کتاب بیشتر جنبه های کلیدی الهیات و عرفان مسلمانان را از طریق بررسی آثار مولانا و غزالی توسعه می دهد.

ترجمه ماشینی: متفکر مسلمان الغزالی (متوفی ۱۱۱۱) یکی از تأثیرگذارترین متکلمان و فیلسوفان اسلام بود و در سنت‌های فلسفی غربی و اسلامی از او مرجع شمرده شده است. او که در شمال شرقی ایران به دنیا آمد، معتبرترین پست علمی را در رشته الهیات اسلامی در بغداد داشت، اما این مقام را رها کرد و بدون پول در مدارس کوچک استان ها تدریس کرد. کمک های او به پژوهش های اسلامی از پاسخ به چالش های فلسفه ارسطویی تا ایجاد نوع جدیدی از عرفان اسلامی و ادغام هر دو سنت-فلسفه و تصوف- در جریان اصلی اهل سنت است. این کتاب مطالعه جامعی از زندگی الغز=ال=ای و درک او از کیهان شناسی ارائه می دهد - اینکه خداوند چگونه اشیا و رویدادها را در جهان می آفریند، چگونه اعمال انسان با قدرت خدا ارتباط دارد و چگونه جهان ساختار دارد. فرانک گریفل بازنگری جدی در دیدگاه‌های سنتی درباره الغز=ال=آی ارائه می‌کند و نشان می‌دهد که مهم‌ترین دستاورد او خلق الاهیات عقل‌گرایانه جدیدی بود که در آن دیدگاه‌های ارسطویی متفکرانی مانند ابن سینا را تغییر داد تا با جریان‌های فکری سازگار شود. در گفتمان کلامی مسلمانان به خوبی تثبیت شدند. گریفل با استفاده از معتبرترین منابع، از جمله گزارش‌های شاگردان الغز=ال=ا، معاصران او و نامه‌های خودش، هر مرحله از یک حرفه پرتلاطم را بازسازی می‌کند. الغاز=ال=ای که پدیدار می شود شگفتی های زیادی را به همراه دارد، به ویژه در مورد انگیزه های او برای ترک بغداد و ماهیت «انزوای» او پس از آن. گریفل نشان می دهد که الغز=ال=من قصد داشت کیهان شناسی جدیدی ایجاد کند که از دغدغه های متکلمان مسلمان و فیلسوفان عرب دور شده بود. هدف این الهیات جدید فراهم کردن چارچوبی برای پیگیری علوم طبیعی و پایه‌ای برای شکوفایی علم و فلسفه اسلامی پس از قرن دوازدهم بود. کلام فلسفی غزالی دقیق ترین بررسی تا به امروز از این متفکر مهم است.

ترجمه ماشینی: هدف این مقاله پاسخ به این سوال است که "چرا خداوند جهان را آفریده است" با بررسی اثر بزرگ بدیعزمان سعید نورسی، رسائل نور (رساله‌ای نور)، تا نشان دهد که از منظر نورانی، عشق الهی دلیل است. برای خلقت جهان. بخش اول، مفهوم عشق الهی را که در ادبیات علمی اسلامی گسترده‌تر منعکس شده است، بررسی خواهد کرد. پس از آن بحثی در مورد الهیات اسمای الهی، با توجه ویژه به دیدگاه نورسی انجام خواهد شد و نقش مهمی را که این مفهوم در الهیات نورسی به ویژه در ارتباط با آفرینش کیهانی ایفا می کند، نشان می دهد. بخش سوم متافیزیک عشق، پیامدهای مهم عشق خداوند در خلقت جهان و نقش آن به عنوان نیروی محرکه پویایی و فعالیت های درون ساختار جهان را بررسی می کند. ارائه قرآنی عشق، ماه. ابا، و همچنین اهمیت ماهیت متقابل عشق بین خدا و نوع بشر در ادامه بررسی خواهد شد. بخش پایانی هم‌افزایی بین عشق الهی و مفهوم قرآنی ابتلا، امتحان و مصیبت را روشن می‌کند تا ابزار آن را در سفر معنوی انسان نشان دهد.

ترجمه ماشینی: این مقاله به بررسی «مسئله شر» و رنج بشر از دیدگاه اسلام می پردازد. من با ارائه یک مرور کلی از اصطلاح شر در قرآن شروع می کنم تا معنای چند بعدی آن را برجسته کنم و تصویر کلی این مفهوم را همانطور که در وحی اسلامی از طریق روایت ایوب پیامبر ارائه شده است نشان دهم. پس از ایجاد یک چارچوب قرآنی، سپس مروری کوتاه بر شکل گیری بحث های فلسفی و کلامی پیرامون «خیر» و «بد/بد» و پیدایش اندیشه تئودیسی مسلمان ارائه خواهم کرد. این ما را به تئودیسه آلی غاز و حکم معروف «بهترین جهان ممکن» توسط یکی از تأثیرگذارترین علمای اندیشه اسلامی، ابوح. بخش پایانی این مقاله سنت صوفیانه/ عرفانی اسلام را از طریق آموزه‌های یکی از برجسته‌ترین عرفای اسلام، جلال‌الدّین رأُمْ ی، بررسی می‌کند. در پایان مقاله تلاش خواهد شد تا درک جدیدی از این که چگونه به اصطلاح «مسئله شر» در اسلام به عنوان یک مشکل مطرح نشده است، بلکه به عنوان ابزاری در تحقق برنامه خداوند که با تجارب بشری در هم آمیخته است، ارائه شود. در این دنیا تجربه ای است که برای رشد معنوی انسان لازم است.

ترجمه ماشینی: این جلد شرحی از ابوحامد غزالی (متوفی 505/1111) به‌عنوان متکلم عقلانی ارائه می‌دهد که همزیستی از فلسفه و کلام ایجاد کرد و عقلانیت را در تصوف دمید. اکثر مقالات این مقاله به موضوعات مهم آثار غزالی می پردازد که بیانگر برخورد عقلانی او با قرآن و موضوعات اصلی الهیات اسلامی و زندگی روزمره مسلمانان است. برخی از مشارکت‌های دیگر به منابع غزالی می‌پردازد و اینکه چگونه تلاش‌های فکری او بعداً توسط محققانی که همان دغدغه آشتی دادن دین و عقلانیت در اسلام، مسیحیت و یهودیت را داشتند، مورد استقبال قرار گرفت. با مشارکت بنیامین آبراهاموف، هانس دایبر، کن گاردن، آونر گیلادی، اسکات جیردنر، فرانک گریفل، استیون هاروی، آلفرد ایوری، ژول یانسنس، تانلی کوکونن، لوئیس خاویر لوپز-فرجات، ویلفرد مادلونگ، یحیی ام.میچو، یحیی ام.اریک اورمزبی، M.Sait Özervarlı، و Hidemi Takahashi.