جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در این نوشتار مبانی فکری حسن حنفی درباب رابطه دین و سیاست به چالش کشیده می‌شود، به صورت خاص مبانی معرفت شناختی، هستی شناختی، و انسان شناختی ‌ایشان مـورد کاوش و تحلیل قـرار می‌گیرد، حنفی تلاش می‌کند که بـا دیدگاه انتقادی برمبانی عقلی و عقلایی متفکران دینی سنتی و نواندیشان دینی راست گرا بتازد و آنان را از گردونه رقـابت در تقابل بـا جهان مدرن و یافته‌هـای امروزی بشر خـارج سازد، لکن در این جستار نشان داده می‌شود که مبانی عقلی ‌ایشان گرفتار نقد‌هایی است که خودش از آن فرارمی کرد، مهم‌ترین اشکالاتی که بر دیدگاه و مبانی ‌ایشان وارد می‌شود این است که مبانی ‌ایشان گرفتار نسبیت در معرفت و شناخت، نسبیت در اصول و ارزش‌های اخلاقی، عدم توجه به تفاوت‌های اساسی در میان فرهنگ دینی غرب و جهان اسلام است، ترکیب دیدگاه و مبانی فکری فلسفی غرب مانند: اگزیستانسیالیست الحادی، مارکسیست، پرگماتیست وپوزیتویست، به علاوه تفکر ناسیونالیستی پان عربیسم از تفکر او معجونی ساخته که لوازم باطل مزبور را درپی دارد.

مسئله ارتباط خدا با جهان از مسائل پر اهمیت و چالش برانگیز در میان متفکر و اکثر مردم بوده است و همه علاقه‌مند هستند تا با کیفیت این ارتباط آشنا شوند. روشن است که برای بوجود آمدن معلول باید علت موجود باشد، اما مسئله این است که رابطه بین علت و معلولش چگونه است. مسئله این نوشتار موضوعی بنیادی است که رویکرد تحلیلی دارد و به روش کتابخانه‌ای تحقیق شده است. براین اساس آنچه می‌توان در ارتباط بین علت و معلول بیان کرد این است که بین علت و معلول، تقارن علت و معلول برقرار است و حیات معلول به علت وابسته است. این وابستگی در تقریر میان متکلمان و فلاسفه متفاوت است. متکلمان این رابطه را براسا حدوث تفسیر می‌کنند و فلاسفه سخن از امکان ماهوی و امکان فقری می‌آورند.

فهم و انگاره‌های متفاوت از متون مقدس، دلیل ناهمگونی تفاسیر، از ماهیّت ایمان، در گفتمانِ دینی مسلمانان گردیده است. این درگیری فکری ناشی از عقل‌گراییِ محض و نص‌گراییِ افراطی است که تحلیل گزاره‌های ایمانی را تحت تأثیر قرار داده است. در این آشفته بازار فکری، تئوری‌هایِ امام محمّد غزالی و مولانا فیض کاشانی ظهور یافته که بـا تفکیک‌ حوزه عقل در اصـول و فروع، گفتمان جدیدی را در تحلیل ماهیّت ایمـان مطرح ساخته است. در این نوشته تلاش می‌گردد، تا مشترکات و مفارقات دیدگاهای این دو شخصیّت دینی در بررسی ماهیّت ایمان آشکار گردد.

مسئله وجود ذهنی از مسائل مهم حوزه‌های فلسفه و کلام اسلامی محسوب می‌شود که این مسئله برای تبیین بحث علم نقش خیلی مهم و بسزای دارد تا جای که بدون وجود ذهنی امکان ندارد حقیقت علم بدست بیاید و در ضمن اگر وجود ذهنی را منکر شویم منجر به سفسطه و انکار واقعیات خواهد شد. در این تحقیق به دلایل اثبات ذهنی و طرح اشکالات و رفع آن با تکیه بر اندیشه علامه طباطبایی(ره) پرداخته شده است.

یکی از مباحث مهم که در کلام جدید مطرح است موضوع قلمروی دین می‌باشد که با تبین تعریف دین و علم و رابطه این دو می‌توان بـه دیدگاه‌های مختلف در ایـن زمینه پرداخته شود. بحث قلمروی دین در غرب ریشه در تفکرات فلسفی متکلمان و فیلسوفان آنان دارد و بـا توجه بـه مبانی دیدگاه‌های مختلفی را مطرح نموده‌اند و در جهـان اسلام هم‌اندیشمندان بـا توجه به مبانی عقلی و نقلی دیدگاه‌های مختلفی را بیان نموده‌اند و بـر همین اساس قائل به دین حداقلی و حداکثری در امور مختلف شده‌اند که نتیجه آن را می‌توان در مباحثی همچون علم دینی و تمدن اسلامی مشاهد نمود.

آینده‌ی بشریت در اسلام، ارتباطی ژرف و بنیادین با حکومت مهدوی دارد. نشانه‌های ظهور، از جذاب‌ترین و پرطرفدارترین و درعین‌حال از آسیب‌پذیرترین بخش‌های معارف مهدوی است. اختصاص بخش عمده‌ای از روایات مهدویت بـه این موضوع، بهترین گواه بر این مسأله است. این جذابیت از سویی باعث افزایش اقبال عمومی به این مسأله و در نتیجه اصل ‌اندیشه مهدویت می‌شود، اما از سوی دیگر، افزون بر ایجاد زمینه برای ورود خرافات، طمع شیادان و مدعیان دروغین را برای جعل و تحریف روایات، دو چندان می‌کند. یکی از این مدعیان دروغین در عصر معاصر، جریان احمد الحسن الیمانی است. احمد الحسن الیمانی با این که سید نیست و اصل و نسب او از طایفه «صیامر» است، مدعی فرزندی امام زمانf و هاشمی بودن شده است و خود را بر اساس برخی روایات وصی امام زمانf معرفی می‌کند و این در حالی است که امام زمانf هنوز نیامده وفوت نشده ولی وصی او ظهور کرده است. باید گفت احمـد الحسن الیمـانی مدعـی دروغینی بیش نیست کـه بر اثـر حمـایت استعمارگران ادعای خود را مطرح نموده است. از ایـن ‌رو شایسته است بـا انجام تحقیقات علاوه بـر پالایش معـارف مهدویت از خرافات، زمینه‌های سوء استفاده از این موضوع از میان برداشته شود. در این تحقیق، کوشیده خواهد شد تا جریان احمد الحسن الیمانی مورد بررسی قرار گیرد.