جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پروژه تحقیقاتی با عنوان «بررسی تحلیلی صفات ذات خداوند در قرآن کریم» در پی آن است که به بررسی و تحلیل این صفات با توجه به آیات نورانی قرآن کریم بپردازد. با توجه به ماهیت، اهداف و امکانات موجود، روش توصیفی-تحلیلی برای این پروژه انتخاب شده است. پروژه حاضر برای رسیدن به هدف کلی خود، اهداف دیگری از جمله آشنایی با مفهوم اسم و صفت، بررسی تقسیم بندی صفات ذاتیه و فعلیه و شمار آنها، همچنین بررسی آیات مربوط به صفات ذات از دیدگاه مفسران، را به عنوان اهداف جزیی، مورد بررسی قرار داده است. این پروژه در پنج فصل تدوین شده که فصل چهارم آن با عنوان تجزیه و تحلیل داده ها دربردارنده مطالب اصلی پروژه بوده وشامل سه بخش می باشد: در بخش اول پس از گردآوری و بررسی اطلاعات این نتایج به دست آمد: «اسم» مشتق از سمّو به معنی ارتفاع و بلندی و از ریشه وسم به معنی علامت گذاری است و صفت از ریشه وصف نیز به معنی بیان، ذکر و ویژگی چیزی استعمال شده، که در مورد خداوند، هر دو دارای اتحاد مصداقی و بوده ، زیرا بحث اسماء از اوصاف خداوند نشأت گرفته است؛ نیز این اسماء و صفات نشانه و علامت هایی برای آن ذات مقدس هستند که به شناخت انسان از خالق خویش، کمک می کند. در بخش دوم به تقسیم بندی معروف صفات به ذاتیه و فعلیه و ویژگی ها و شمار آنها پرداخته شده که براساس آن صفات فعل اوصاف کمالی هستند که از نوعی نسبت و اضافه بین خدا و مخلوقات حکایت می کند و از فعل او انتزاع می شود؛ اما صفات ذات مفاهیم کمالی هستند که از ذات خداوند انتزاع شده و چیزی جدا از ذات نیستند که خداوند به تنهایی و با صرف نظر از مخلوقات همواره دارای این صفات بوده و همواره به آنها متصف است. در بخش سوم نیز پس از بررسی دیدگاهها درباره تعداد صفات ذات، به بررسی این اوصاف از دیدگاه مفسرانی همچون علامه طباطبایی پرداخته شده است؛ که براساس این دیدگاه، علم، حیات و قدرت صفات ذاتی خدا بوده؛ هر چند که علم در سه مرتبه ذاتی وفعلی و علم به حوادث در قرآن کریم مطرح شده و صفات کلام و اراده و ... با توجه به شواهد و قراین موجود، جزء صفات فعلی محسوب می شوند.

این پژوهش با عنوان بررسی تحلیلی کلمات متضاد درصدد آن است تا با مراجعه به آیات قرآن و دیگر منابع معتبر اسلامی به بررسی این موضوع بپردازد . با توجه به فصاحت و بلاغتی که در کلام خدا است ،ضرورت انجام این تحقیق یعنی بررسی کلمات متضاد در قرآن اثبات گردیده است. محقق برای رسیدن به هدف کلی با استخراج آیاتی که کلمه متضاد در آن است به بررسی معنای لغوی این کلمات در بخشهای جداگانه می پردازد. برای رسیدن به هدفهای تحقیق اهداف ویژه ای شامل ؛ بررسی معنا و مفهوم تضاد در علوم بلاغی بررسی اسماء متضاد در قرآن بررسی افعال متضاد در قرآن ، و همچنین بررسی حروف متضاد در قرآن و عباراتی که دارای معنای متضاد هستند ، ترسیم شده است که برای رسیدن به اهداف مذکور سوالاتی به شرح زیر مطرح گردیده است: 1-در کتابهای علوم بلاغی تضاد به چه معنا آمده است؟2- چه اسماء متضادی در قرآن مجید آمده است ؟3- افعال متضاد درآیات قرآن کدامند ؟ حروف متضاد در قرآن کدامند؟ پس از تحلیل مطالب نتایج زیر بدست آمد: تضاد یعنی آوردن دو کلمه ضد و مخالف هم در یک جمله یا یک آیه مثل.... در قرآن اسماء متضاد زیادی هستند که در بخش سوم از فصل چهارم به طور مفصل مورد بررسی قرار گرفته اند و دراینجا به چند نمونه از اسماء متضاد اشاره می کنیم ؛ السموات و الارض، الدنیا و الاخره، الظاهره و الباطن. در قرآن مجید افعال متضادی که از دو ریشه مختلف هستند مانند یَضِلُّ و یَهدِی ، یَبدِوا و یُعبدُه ، یُعّذِبُ و یَغفِرُ و بسیاری از افعال دیگر که در بخش چهارم به آنها اشاره شده ، جزو افعال متضاد قرآنی هستند. درقرآن مجید افعال متضادی وجود دارد که از یک ریشه هستند مانند تَرجُونَ..... ولایَرجُونَ، بواسطه منفی شدن فعل دوم ، دارای معنای متضاد هستندکه در بخش چهارم به این دسته از افعال متضاد اشاره می شود. در بخش پایانی اشاره ای مختصر به حروف متضاد از جمله دوحرف علی و لِ که متضاد همند، شده است. با توجه به ماهیت ، اهداف و امکانات موجود ، روش تحقیق ، توصیفی – تحلیلی برای انجام تحقیق برگزیده شده است. در این تحقیق پژوهشگر با مشکلات و محدودیتهای چون کمبود منابع تخصصی لازم در این زمینه که بررسی کلمات متضاد در قرآن پرداخته باشد ، است. در پایان پیشنهاد می شود که در بدایع قرآن بویژه کلمات متضاد ، کارهای تحقیقاتی بیشتر انجام شود

این تحقیق برآن است تا با توجه به آیات قرآن کریم و دیگر منابع از جمله کتابهای تاریخی و تفسیری ، به تحلیل داستان حضرت سلیمان ( ع ) و آیه هایی که به آن اختصاص دارد بپردازد . در فصل اول این تحقیق پس از مقدمه به بیان مسئله , ضرورت و اهمیت تحقیق , اهداف تحقیق , پرسشهای تحقیقاتی و تعریف واژه ها و اصطلاحات پرداخته است . در این تحقیق به ابعاد مختلفی در فصلهای اول و چهارم چون : آشنایی با واژه های قصه ، داستان و سلیمان ، آشنایی با نحوه ارتباط حاکمیت حضرت سلیمان با پیامبری وی ، آشنایی با تواناییهای فوق العاده و معجزات حضرت سلیمان ، آشنایی با عصمت حضرت سلیمان و رد تهمتهای ناروا به آن حضرت ، آشنایی با سیمای حضرت سلیمان از دیدگاه عهدین ، آشنایی با نحوه برخورد حضرت سلیمان با قوم سبا، آشنایی با جریان هدهد و ملکه سبا ، طراحی گردیده است . برای رسیدن به این اهداف ، سؤالاتی به شرح زیر مطرح شده است : معنا و مفهوم قصه ، داستان و سلیمان از دیدگاه قرآن کریم چیست ؟ نحوه ارتباط حاکمیت حضرت سلیمان با پیامبری وی از دیدگاه قرآن چگونه بود ؟ تواناییهای فوق العاده و معجزات حضرت سلیمان چه بود ؟ عصمت حضرت سلیمان و رد تهمتهای ناروا به آن حضرت چگونه بود؟ سیمای حضرت سلیمان از دیدگاه عهدین چگونه بود ؟ نحوه برخورد حضرت سلیمان با قوم سبا چگونه بود ؟ جریان هدهد و ملکه سبا از دیدگاه قرآن چگونه بود ؟ در فصل دوم تعدادی از متون تحقیقاتی مرتبط با موضوع از قبیل : قصص الانبیاء ( سید نعمت الله جزایری ) ، تاریخ انبیاء ( سید هاشم رسولی محلاتی ) ، همراه با پیامبران ( عفیف عبدالفتاح طباره ) ، اسوه های قرآنی و شیوه های تبلیغی آنان ( مصطفی عباس مقدم ) ، و قصص قرآن ( صدر بلاغی ) مورد بررسی قرار گرفته است . در فصل سوم با توجه به ماهیت و هدف موضوع ، روش تحقیق تحلیلی توصیفی که شامل روش تحقیق و طرح اجرایی می باشد ، برای این تحقیق انتخاب گردیده است و فصل چهارم شامل پنج بخش می باشد که در بخش اول معنا و مفهوم قصه ، داستان و سلیمان از نظر لغوی و اصطلاحی مورد بحث قرار گرفته ، در بخش دوم تفاوت قصه های قرآن با دیگر قصه ها و در بخش سوم ، زندگی ، حاکمیت و پیامبری حضرت سلیمان از دیدگاه قرآن و در بخش چهارم ، عصمت حضرت سلیمان و رد تهمتهای ناروا به آن حضرت و در بخش پنجم که آخرین بخش از این فصل می باشد جریان حضرت سلیمان و قوم سبا از دیدگاه قرآن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است . و در قسمتهای مختلف این فصل از آیات قرآن کریم استفاده شده است . فصل پنجم تحقیق مشتمل بر نتایج تحقیق است که در آن بر اساس بررسی های انجام شده نتایج ذیل حاصل شده است . حضرت سلیمان ( ع ) از جمله پیامبرانی بود که از موهبت های ویژه ای از جمله علم و دانش و حکمت ، علم منطق الطیر و حشرات برخوردار بود و باد نیز به فرمان او بوده است یکی از نمونه ها حشمت انگشتری اوست که اسم اعظم بر آن نقش بسته بود و در قرآن مجید به آن اشاره نشده است . در زمان حضرت سلیمان ( ع ) ملکه سبا ( بلقیس ) زندگی می کرد این قوم آفتاب را به جای خداوند می پرستیدند و حضرت سلیمان که بوسیله هدهد از این ماجرا باخبر شد با توجه به علم و حکمت خود توانست ملکه سبا را به دین توحید آورد و تسلیم فرمان الهی شود . محقق در انجام این پژوهش با محدودیت هایی چون : تکراری بودن مطالب طرح شده در کتابهای مختلف و نبودن مطالب تحلیلی کافی در منابع روبرو بوده است و پیشنهاد می گردد در این زمینه بیشتر از کتب تفسیری استفاده گردد .

این تحقیق بر آن است که با توجه به آیات قرآن کریم و دیگر منابع اسلامی به بررسی تحلیلی لیلة القدر از دیدگاه قرآن و روایات بپردازد . ضمن بیان تحلیلی و روشن از ابعاد مختلف در مورد لیلة القدر با استفاده از آیات و روایات اهمیت این تحقیق مشخص می شود . این پژوهش بر آن است تا با استفاده از آیات و روایات به بحث تحلیلی در مورد کیفیت نزول قرآن کریم و معنای نزول ، بررسی معنای قدر در قرآن کریم ، بررسی زمان شب قدر با استفاده از آیات و روایات ، بررسی وقایع شب قدر با استفاده از آیات قرآن و روایات ، بررسی اهمیت و فضیلت شب قدر بپردازد . روش این تحقیق با توجه به امکانات و هدف تحقیق ، روش توصیفی- تحلیل است . پس از گرد آوری اطلاعات از منابع و مآخذ مختلف روایی و قرآن کریم و تجزیه و تحلیل آنها نتایج زیر حاصل شده است : به اعتقاد اکثر علما و دانشمندان علوم قرآنی و با استفاده از آیات و روایات نزول قرآن کریم به صورت دفعی و یکباره در شب قدر صورت گرفته است و منظور قرآن از نامگذاری این شب به نام « لیلة القدر» به علت مقدرات و تقدیرات اموری است که در این شب صورت می گیرد و در مورد زمان دقیق شب قدر نیز ، هیچگونه آیه یا حدیث ، که به طور واضح یک شب معین را مشخص کند وجود ندارد و اکثر علما مخفی بودن شب قدر را یکی از حکمتهای خداوند متعال می دانند و اکثر علما یکی از شبهای دهه آخر ماه مبارک را ، شب قدر می دانند و در بخش وقایع شب قدر ، به وقایع مهم این شب از جمله نزول قرآن و همچنین نزول ملائکه و روح و تقدیر امور خلایق در این شب و نزول رحمت و سلامت در این شب تا سپیده دم و دیگر مسائل مربوط به این موارد پرداخته شده است و همچنین در بخش اهمیت شب قدر به بحث روایی در مورد فضایل این شب و روایاتی که در این مورد وارد شده است پرداخته شده . در بخش پنجم نیز مشخص شد که شب قدر یکی از شبهای پر فضیلت و با اهمیتی است که به سادگی نباید از کنار آن گذشت زیرا در این شب تمام اتفاقات و امور مربوط به یک سال انسان رقم می خورد و اگر انسان در این شب ارتباط خود را با خداوند برقرار سازد خداوند نیز تقدیرات انسانی انسان را با عنایت و رحمت خود تغییر می دهد . از جمله محدودیتهایی که در گرد آوری این پژوهش وجود داشت ، تکراری بودن اکثر مطالب موجود در کتب مختلف و عده ای از علما نیز در رابطه با موضوع لیلة القدر دست به تأویل زدند و سلیقه ای عمل کرده اند و هیچ یک نظری صد در صد و قطعی را ارائه نداده اند .

در تفاسیر مأثور آنچنان که ادعا شده تفسیر قرآن با اثر انجام نشده و در این باره نیز تألیف مستقلی که به دقت این مسئله را بررسی کرده باشد وجود ندارد . که با توجه به این مطلب این پروژه تحقیقاتی در پی آن است که به بررسی تحلیلی روش تفسیر روایی قرآن کریم به عنوان یک هدف کلی ویک سری از اهداف جزئی از قبیل مفهوم شناسی تفسیر روایی وتاریخچة آن ، جایگاه روایت در تفسیر قرآن ، کاربرد تفسیر روایی ، آفات تفسیر روایی و... بپردازد که باتوجه به ماهیت اهداف تحقیق وامکانات موجود ، روش توصیفی تحلیلی برای موضوع انتخاب شده است . با توجه به تجزیه وتحلیل یلفته ها این نتایج بدست آمده است : تفسیر روایی عبارت است از توضیح وتبیین آیات قرآن بر اساس روایات منقول از نبی اکرم (ص)، صحابه وتابعین .اما در نزد شیعه تفسیر روایی عبارت است از روایات منقول از معصومین (ع): این روش اولین نوع تفسیر است که همزمان با نزول قرآن ودر زمان پیامبر (ص)شکل گرفته است . روایات وسیله وقرینه ای برای تفسیر آیات به حساب می آیند واگر روایتی از طریق خبر واحد به مابرسد دارای حجیت است. آفات تفسیر روایی عبارتند از : 1- ضعف سند 2- جعل حدیث 3-روایاتی که خود نیازمند تفسیرند 4-وجود تناقض در روایات تفسیری 5- ایجاد خلل در اندیشه ها واعتقادات 6-تداخل انواع تفسیر7-اسرائیلیات. روایات تفسیری در تفسیر روایی شیعه واهل سنت گرد آوری شده است که مهمترین تفاسیر روایی شیعه عبارتند از : تفسیر عیاشی ، صافی ، فرات کوفی ، ، البرهان و نورالثقلین . ومهمترین تفاسیر روایی اهل سنت عبارتند از : جامع البیان فی تأویل آی القرآن ، معالم التنزیل فی التفسیر و التأویل، تفسیر القرآن العظیم، الجواهر الحسان فی تفسیر القرآن و الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. در تفاسیر علاوه بر ذکر روایات منقول از معصومین (ع)وصحابه وتابعین از منابع تفسیری دیگری چون اخبار اهل کتاب ، شعر وادبیات جاهلیت عرب ، اجتهادشخصی و منابع لغوی استفاده شده واز آنجا که منبع تفسیر روایی نیستند مورد نقد وبررسی قرار گرفته اند . کلید واژه ها : تفسیر روایی، روش تفسیری ، روایت ، صحابه وتابعین ، مأثور.

پژوهش حاضر که ترجمه وتحقیق کتاب الحروف المقطعة فی القرآن الکریم تالیف عبدالجبار حمد شراره است، شامل مباحث ذیل می باشد: حروف مقطعه از متشابهات است دلایل معتقدان به متشابه بودن حروف مقطعه و رد آنها (کتاب، سنت و عقل) هر حرفی از حروف مقطعه به معنایی اشاره می کند از حروف مقطعه اسم اعظم ساخته می شود حروف مقطعه بنا بر حساب ابجد به مدت بقاء ملتها اشاره دارد حروف مقطعه اسامی قرآن و نام سوره های قرآن هستند حروف مقطعه از پایان یک سوره و آغاز سوره بعد خبر می دهند حروف مقطعه قسمتهایی هستند که خداوند به آنها سوگند خورده است حروف مقطعه به اعجاز قرآن اشاره دارد هر حرفی از حروف مقطعه بر معانی بسیاری دلالت دارد حروف مقطعه اشاره به غلبه این حروف در همان سوره دارد حروف مقطعه فواتح سوره ها هستند.

مطالب و موضوعات ارائه شده در این رساله به شرح ذیل است: اهمیت شناخت ناسخ و منسوخ در قرآن کتابهایی که در زمینه ناسخ و منسوخ نگاشته شده است معانی نسخ روایات پیرامون نسخ امکان و حقیقت نسخ شرایط تحقق نسخ یهود و انکار نسخ براء و نسخ معنای واقعی براء حقیقت براء از نظر شیعه آثار عقیده به براء جواز نسخ قرآن به قرآن دلایل قائلین به نسخ ادلة منکرین نسخ عقیدة نگارنده نسخ قرآن به سنت فرق میان نسخ و تخصیص نسخ در اوامر و نواهی واقع می شود اقسام نسخ حکمت نسخ ناسخ حقیقی آیا نسخ بدون بدل جایز است؟ مبالغه در تعداد آیات منسوخه راه شناخت ناسخ و منسوخ اصول و ادیان و شرایع نسخ پذیر نیست شبهات پیرامون نسخ فهرستی کامل ازآیاتی که در آنها ادعای نسخ شده است نسخ در چه چیزی واقع می شود ؟ تقسیم سوره قرآن بر حسب ورود نسخ یا عدم ورود نسخ در آنها انواع نسخ در قرآن

مباحث مطرح شده در این رساله عبارتند از: وجوه اعجاز قرآن لغت قرآن و سبک آن چگونگی تألیف و تنظیم قرآن علوم و معارف قرآن تأمین نیازهای بشر موضع گیری قرآن نسبت به علوم طبیعی روش قرآن در ارشاد مردم در اصلاح جامعه خبرهای غیبی در قرآن آیاتی که نشانگر معاتبه است چهره پیامبر به هنگام نزول وحی آیه مباهله آیاتی که وابستگی قرآن را به پیامبر منتفی می سازد تأثیر قرآن و موفقیت آن و ناتوانی پیامبر از ارائه همانندی برای قرآن

مباحث این رساله به شرح ذیل است: - معنای نزول قرآن - نخستین و آخرین آیه ای که نازل شد و دو مثال از این آیات - تنزلات قرآن - بررسی اولین و آخرین آیه ای که به طور کلی بر پیامبر نازل شد - حکمت و راز نزول دفعی و تدریجی - رفع شبهات در رابطه با اعجاز قرآن - آنچه را جبرئیل فرود آورد چیست؟ - مدت و دلیل نزول تدریجی قرآن - حکمتها و اسرار نزول تدریجی قرآن - حقیقت وحی - اقسام وحی و کیفیتهای آن - وحی از دیدگاه علم - وحی از ناحیه عقل - معجزه