جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این رساله به ترجمه دو فصل آخر کتاب می پردازد که مباحث مطرح شده به شرح ذیل است: 1. شیوه ها و روشهای تفسیری - روش قرآنی - روش تفسیر به ماثور - روش تفسیر به رأی - روش تفسیر صوفی یا باطنی - روش علمی - روش تاریخی - روش موضوعی - روش بیانی - روش لغوی - روشهای دیگر تفسیری 2. مراحل تفسیر - مرحله تکوین - مرحله تأصیل - مرحله تجدید 3. تعلیقات و تحقیقات - شرح بر انواع روشها - شرح بر روش قرآنی - شرح بر روش تفسیر به ماثور - شرح بر روش تفسیر به رأی - شرح بر روش لغوی - شرح بر روش بیانی - شرح بر روش تفسیر صوفی یا باطنی - شرح بر روش علمی - شرح بر روش تاریخی - شرح بر روش موضوعی - شرح بر مراحل تفسیر - فهرستی تاریخی از تعدادی کتب تفسیر مسلمانان

پژوهش حاضر شامل پنج بخش است. بخش اول شامل مطالبی در مورد ریشه شناسی یا علم اشتقاق لغات و مترادفات، اشتقاق و کاربرد قرآنی و مترادف قرآن است. بخش دوم با عنوان محمد(ص) و قرآن است. بخش سوم درباره تاریخ قرآن پس از سال 632 میلادی (10 ه . ق)، جمع آوری قرآن ، گوناگونی قرائات و مصاحف صحابه و تثبیت نصّ و قرائت های رسمی مطالبی را بیان می کند. بخش چهارم به بحث و بررسی سوره ها و نامهای قرآن و همچنین آیات، سمله، حروف مقطعه و ترتیب تاریخی نزول در قرآن می پردازد. بخش آخر هم به بیان اشارات تاریخی در قرآن، زمان بندی سنّتی اسلامی و طبق نظر مسلمانان، و زمان بندی جدید غرب (مستشرقین) می پردازد.

از مسائل مورد توجه در اعجاز قرآن این است که در تمام زمینه های آن کار و تحقیق شده است. از فصاحت و بلاغت گرفته تا اخبار و حوادث غیبی و استواری در بیان که از همه مهتر راهنما بودن آن در تمام مراحل زندگی بشر است. قرآن کریم به عنوان بزرگترین معجزه رسول خدا(ص) هم از جهت لفظی و هم معنوی معجزه است که اعجاز لفظی قرآن مربوط می شود به مقوله زیبایی و اعجاز معنوی آن به مقوله علمی آن. عجیب این است که زیبایی قرآن زمان و مکان را پشت سر گذاشته است. هندسه کلمات هم در آن بی نظیر است، نه کسی توانسته یک کلمه از قرآن را پس و پیش کند یا مانند آن را بسازد. حتی دانشمندان علوم قرآنی به شمارش کلمات شبیه یا مغایر قرآن پرداخته و به موارد شگفت انگیزی برخورد کرده و بحث اعجاز عددی را مطرح نموده اند، معجزه ای که با عصر کامپیوتر و اعداد و ارقام تناسب دارد. عبدالرزاق نزول که از جمله این دانشمندان است در پایان جلد دوم کتاب اعجاز عددی قرآن کریم می گوید که «قرآن مجید وحی منزل پروردگار می باشد زیرا نه پیامبر اسلام(ص) و نه علمای همه ادوار قادر نیستند چنین تناسب و تعادلی را در کتابی گردآوری نمایند.اگر این معجزه را به دستگاههای آمارگیری و کامپیوتری بدهیم پاسخ خواهندداد که قرآن مجید وحی خداست.» اگر چه اعجازعددی جالب و شگفت انگیز است ولی در برخی موراد به صورت سلیقه ای عمل شده و زیر بنای کاملاً علمی ندارد.

کتاب مورد تحقیق در نقد و بررسی نظریات خاورشناسان پیرامون قرآن کریم و تألیف عمر بن ابراهیم رضوان از دانشمندان اهل حجاز است. در این پایان نامه بخشی از جلد اول کتاب مذکور که در معرفی ونقد آثار خاورشناسان و بیان لغزشهای آنان در مباحث قرآنی است، ترجمه و تحقیق شده است.

پژوهش حاضر که ترجمه و تحقیق دو بخش نخست از کتاب (من حقائق القرآن و الثقافة الاسلامیة» می باشد شامل سه بخش است. بخش اول دربارة معنای لغوی و اصطلاحی تفسیر و علم، پیشینه تاریخی و انگیزه های رواج تفسیر علمی، مخالفان و موافقان آن و دلایل هرکدام، تفاسیر علمی عصر حاضر و دسته بندی آن ها و... بحث می کند. در بخش دوم مؤلف حقایقی از قرآن را ذکر نموده و به بیان برخی از آیات هستی شناسانه قرآن و رابطه آن با علوم پیشرفته امروزی پرداخته است. در بخش آخر هم مؤلف به بررسی شخصیت امام علی و امام صادق (ع) پرداخته و از علم سرشار این دو بزرگوار هم صحبت نموده است.

این تحقیق بر آن است تا با مراجعه به آیات نورانی قرآن کریم و دیگر منابع معتبر اسلامی « تزکیه نفس از دیدگاه قرآن و حدیث» را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد . در ابتدا ضمن بیان روشنی از ابعاد مختلف مساله با استناد به آیات و روایات ، ضرورت این تحقیق اثبات گردیده و برای رسیدن به هدف های تحقیق اهداف ویژه زیر طراحی شده است : بررسی معنای لغوی و اصطلاحی تزکیه ونفس ، عوامل موثر در تزکیه ، مراحل تزکیه نفس و ثمرات پر بار تزکیه نفس . برای رسیدن به اهداف مذکور سوالات زیر طرح شده است : - معنا و مفهوم لغوی و اصطلاحی تزکیه نفس چیست ؟ - عوامل موثر درمحقق شدن تزکیه نفس کدامند ؟ - مراحل تزکیه نفس کدامند ؟ - ثمرات تزکیه نفس کدامند ؟ با توجه به ماهیت ، اهداف و امکانات موجود روش تحقیق توصیفی – تحلیلی برای انجام تحقیق برگزیده است . پس از گردآوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها نتایج ذیل بدست آمده : تزکیه نفس هموار کردن راه جهت رشد و تعالی انسان و هموارکردن زمینه برای پاسخگویی و استجابت دعای طلب هدایت « اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ »:1( ما را به راه راست هدایت فرما)از جانب پروردگار است که هدف از آفرینش انسان رشد و تعالی وی در راه عبودیت و بندگی برای نائل شدن به سرزمین نجات و رستگاری است که آن هم در سایه تزکیه نفس میسر خواهد شد . لازم است تا مورد بررسی قرار گیرد . علم و شناخت در تزکیه نفس گام اول است با شناخت عوامل موثر د ر تزکیه و آشنایی با مراحل تزکیه و پیمودن هریک از آنها برای رسیدن به ثمرات گهربار و ارزشمند تزکیه ، عملا رشد و تعالی انسان را به بار می دهد . مهمترین عوامل در تزکیه عبارتند از : نماز ، زکات ، روزه ،حج ، ذکر ، تفکر و تعقل ، یاد مرگ و کوتاهی آرزو ، محاسبه نفس ، خدمت و تواضع ، شناخت راههای ورود شیطان ، شناخت امراض قلب و سلامت قلب ، امر به معروف و نهی از منکر می باشند که سالک راه تزکیه با طی مراحل این عوامل را به کار می بندد. - مراحل تزکیه نفس عبارتند از : 1- تخلیه نفس از عیوبی همچون ؛ شرک ، ریا ، کفر ، نفاق ، حسد ، غرور ، کبر ، عجب ، بخل و شح نفس ، خشم ، پیروی از هوی و آرزوی دراز 2- تخلیه نفس و زینت آن با فضایلی همچون ؛ توحید و عبودیت ، اخلاص ، شکر ، زهد ، توکل ، توبه ، خوف و رجا ، تقوی ، صبر می باشند تا پس از تلاشی شیرین و میوه های پربار آن گوارای وجودش گردند . - ثمرات ومیوه های تزکیه عبارتند از : 1- کمال 2- قرب الهی 3- کنترل رفتار ؛ که شامل کنترل زبان و رعایت ادب در ارتباطات می باشد . - محقق در انجام این پژوهش با محدودیت هایی نظیر عدم دسترسی به کتاب های جامع در این زمینه وکمبود منابع پژوهشی روبرو بوده است . - پیشنهاد می گردد که در این زمینه تحقیقاتی جزئی تر با اهدافی جزئی تر مانند بررسی جداگانه عوامل ، مراحل و ثمرات تزکیه نفس صورت پذیرد .

موضوع این پژوهش ، غزوات پیامبر (ص) از نگاه قرآن و روایات است، این پژوهش بر آن است تا با بررسی آیات قرآن کریم و سیر در منابع معتبر اسلامی به بحث و بررسی پیرامون غزوات پیامبر (ص) در قرآن و روایات بپردازد و به اهداف زیر دست یابد. بررسی واژه و اصطلاح غزوه، هجرت پیامبر به مدینه، جهاد در قرآن، غزوات سال دوم تا چهارم هجرت، غزوات سال پنجم تا هفتم هجرت، غزوات سال هشتم تا نهم هجرت . روش این تحقیق با توجه به امکانات و یافته های تحقیق روش توصیفی تحلیلی است. غزوه در لغت به معنای بیرون رفتن برای جنگ با دشمن و در اصطلاح به جنگ های گفته می شود که پیامبر (ص) در آنها حضور داشته است، نه تنها قرآن به مسأله غزوات پیامبر پرداخته است بلکه یکی دیگر از منابع معتبر روایات است که در این زمینه مطالب فراوانی از بزرگان آمده است . هدف از غزوات پیامبر گسترش قلمرو اسلامی نبوده است ، بلکه تمامی این غزوات در واکنش به رفتار و عملکرد مشرکان و توجه دادن آنها به آمادگی مسلمانان برای مقابله با هر گونه تحرک بود تا دشمن فکر حمله به مدینه را در سر نپروراند و همگی آنها دفاعی بوده است در تمام مواردی که پیامبر اقدام به جنگ نموده یا پیش از برخورد مسئله تمام شده است ، یا اقدام پیامبر (ص) در پاسخ به اذیت و آزارها و همکاری آنها با دشمن دیگر بوده است . سرانجام پژوهشگر در انجام این تحقیق با مشکلات و محدودیت های همچون کم بودن وقت و همچنین کمبود منابع در این رابطه مواجه بوده است

ترتیب روایی نزول قرآن، موضوع این پژوهش را تشکیل می دهد. این روایات که به چهارده تن از صحابیان و تابعیان می رسد، محور بحث و نقد و نظر در باب ترتیب نزول است. نگارنده، ضمن بررسی این نظریات، ترتیب نزول سوره ها را به طور کلّی معتبر دانسته و منعکس کننده این ترتیب سوره ها را «مصحف امام علی علیه السلام» می داند که با فرمان و وصیّت پیامبر اسلام، گردآوری و مرتّب شد و برخلاف ترتیب سوره های مصحف عثمانی است که با اجتهاد صحابه فراهم آمده و به فرمان و وصیّتی از پیامبر خدا مسبوق نبوده است. وی این نظریه را که با اتّکا به روایات اسباب نزول - که قصّه هایی انطباق یافته بر مضامین سوره هایند و یا با نظر به مضامین برخی سوره های مدنی که با مضامین سوره های مکّی مشابهت دارند - نیز رد نموده است. این پایان نامه در پنج فصل، بدین ترتیب فراهم شده است. در فصل نخست، تحت عنوان «کلّیات»، مقدّمات تحقیق، یعنی مباحثی نظیر «رئوس ثمانیه» در اصطلاح قدما، اهمّیت موضوع، پیشینه موضوع، فرضیات و ادّعاها در این زمینه بیان شده و تعریف برخی مصطلحات (مانند: قرآن، مصحف، مصحف عثمانی، نزول قرآن، نزول دفعی و تدریجی، حضرت جبرئیل، واحد نزول، تقویم نزول، حجّیت و حجّیت خبر واحد و روش تحقیق) آمده است. طرح و نقد دیدگاه های مختلف در زمینه توقیفی یا اجتهادی بودن ترتیب سوره های قرآن، نظریه توقیفی بودن به ضمیمه تعریف و تبیین حدود هر یک و ادلّه استناد شده در این ترتیب، همچنین تصریح پیامبرصلی الله علیه وآله به گروه های چهارگانه سوره ها، تحزیب سوره ها در زمان پیامبرصلی الله علیه وآله، قرائت سوره ها توسط پیامبرصلی الله علیه وآله به ترتیب موجود، اجماع صحابه بر مصحف عثمانی، عدم تتابع همه سوره های متشابه الصدر، تناسب سوره ها، و در پایان، ادلّه اجتهادی بودن ترتیب سوره ها از مطالب مورد بحث فصل بعدی است. از مباحث مهم مطرح شده در فصل دیگر، دانش قرآنی حضرت امیرعلیه السلام ، به ضمیمه تعریف و تبیین حدود هر یک و ادلّه استناد شده در مصحف ایشان و سرگذشت گردآوری آن در دوران ائمه، ترتیب سوره ها در مصحف حضرت و سرنوشت آن است. نگارنده، فصل چهارم را به بررسی ترتیب نزول قرآن به استناد روایات و ملاک های نقدِ ترتیب روایات و اعتبار این ترتیب ها اختصاص داده است. وی در این فصل، روایات ترتیب نزول قرآن را بر اساس چهارده طریق، مورد کندو کاو قرار داده است. در پیوست ها نیز مباحثی همچون:ترتیب سُوَر مصحف ابن مسعود، مصحف اُبیّ بن کعب و دانش قرآنی او و وجود سوره های اضافی در این مصحف، مراحل شکل گیری ترتیب سُوَر مصحف عثمانی و وجود لحن در این مصحف، شیوه های تقویم نزول قرآن و اعتبار آنها، انواع تقویم نزول قرآن و مشکلات آن، اسانید روایات ترتیب نزول و اختلاف آنها و نقد و تأویل این اختلاف ها و رجال روایات ترتیب نزول، ارائه شده است

این تحقیق بر آنست با توجه به آیات قرآن کریم و روایات اسلامی به بررسی تحلیلی داستان اصحاب کهف از دیدگاه قرآن و روایات بپردازد. در فصل اول ضمن بیان روشنی از ابعاد مختلف مسئله، ضرورت این تحقق اثبات گردیده است و برای رسیدن به هدف نهایی تحقیق«بررسی تحلیلی داستان اصحاب کهف از دیدگاه قرآن و روایات» اهداف ویژه ای شامل بررسی قصه های قرآن، تفاوت قصه های قرآن و عهدین ، معنا و مفهوم قصه و قصص، داستان، اصحاب کهف و رقیم، علت بیان داستان اصحاب کهف، وضعیت اصحاب کهف در هنگام خواب، اصحاب کهف و رقیم، تعداد اصحاب کهف، نام اصحاب کهف، سگ آنها، دین آنها و مردمان آنان و آنانی که در زمان آنها بیدار شدند، دوباره برانگیخته شدن اصحاب کهف، وضعیت کاری و سنی، تاریخ حادثه، مکان اصحاب کهف، اصحاب کهف از دیدگاه غیرمسلمانان، اختلافات روایات اسلامی در رابطه با اصحاب کهف، آموزه ها و پندهای داستان اصحاب کهف مطرح شده و برای رسیدن به این اهداف سوالاتی به قرار ذیل مطرح شده است: قصه های قرآن چگونه هستند؟ تفاوت قصه های قرآن و عهدین چیست؟ معنای لغوی قصه و قصص، داستان اصحاب کهف و رقیم چیست؟ علت بیان داستان اصحاب کهف در قرآن چیست؟ خواب اصحاب کهف چگونه بوده است؟ اصحاب کهف الف) تعداد آنها چند نفر می باشد؟ ب) نام آنها چیست؟ ویژگی های سگ اصحاب کهف چیست؟ دین اصحاب کهف و مردمان آنها و آنانی که در زمان آنها بیدار شدند، چه بود؟ آیا اصحاب کهف در زمان ظهور حضرت حجت (عج) دوباره برانگیخته می شوند؟ وضعیت کاری و سنی اصحاب کهف چگونه بود؟ تاریخ حادثه اصحاب کهف چیست؟ مکان اصحاب کهف کجاست؟ دیدگاه غیرمسلمانان در مورد اصحاب کهف چیست؟ اختلافات روایات اسلامی در رابطه با اصحاب کهف چیست؟ آموزه ها و پندهایی که از داستان اصحاب کهف استفاده می شود چیست؟ در فصل دوم تعدادی از متون مرتبط با موضوع مورد بررسی قرار گرفت. در فصل سوم با توجه به ماهیت و هدف موضوع روش تحقیق، توصیفی – تحلیلی- گذشته ای برای انجام پروژه برگزیده شده است و فن تحقیق هم کتابخانه ای است. با توجه به بررسی های انجام شده نتایج ذیل حاصل شد: سیاق قرآن با سایر کتب در قصه گویی متفاوت است. قصه داستان بیان خبر و سرگذشت واقعی است، اصحاب «یاران» و کهف «غار وسیع»، رقیم «نوشته» است. علت بیان داستان سوال مشرکین از پیامبر (ص) بوده است. وضعیت آنها در غار هنگام خواب به صورتی بود که هیچ مانعی برای آن وجود نداشت. اصحاب کهف و رقیم یکی هستند. تعداد آنها با سگشان هشت نفر بوده، اما نام آنها متفاوت است. در مورد سگ آنها نظرات بسیار است. آنها مسیحی و مردمشان یهودی و مردمان زمان بیدار شدن آنها یهودی و مسیحی بوده اند. اصحاب کهف کهنسال و دارای مقام بالای اجتماعی بوده اند. تاریخ حادثه بین دو پادشاه روم بوده است. مکان آنها در اردن کنونی است.

این رساله با عنوان«بررسی تحلیلی سرگذشت حضرت نوح علیه السلام از دیدگاه قرآن و عهدین» که در چهار فصل تنظیم گردیده بر آن است که سرگذشت آن حضرت را بر اساس آیات قرآن و روایات مشهور با گفته های تورات و انجیل دربارة آن حضرت بررسی و تحلیل نماید. در فصل اول با عنوان«کلیات» به مباحثی چون آشنایی اجمالی با قرآن و عهدین(تورات و انجیل) قرآن و مسألة تحریف، اسرائیلیات و تحریف معنوی در قرآن و تفاوت داستان و سرگذشت در قرآن و عهدین پرداخته شده است. فصل دوم این رساله که به شرح زندگانی و دعوت این پیامبر الهی می پردازد، مباحثی چون زندگینامه نوح، دین و شریعت در دوران نوح و اصول و ویژگی های دعوت نوح را مطرح ساخته و آنها را از دیدگاه قرآن و عهدین بررسی کرده است و در آخر هم مبحثی با عنوان علت عدم موفقیت نوح در دعوت و تبلیغ آورده شده است. رئوس کلی موضوعات فصل سوم که شرح واقعه طوفان، چگونگی شکل گیری و ماجرای بعدی آن است، به این قرار است: علت و سبب، نشانه آغازین و نحوة نزول طوفان، فرمان ساختن کشتی و عکس العمل کافران در برابر آن، نقد روایات اسرائیلی دربارة مشخصات و حوادث شگفت انگیز کشتی، سرنوشت فرزندان نوح، اسرائیلیات مطرح شده در این باره، سرچشمة این روایات و ...فصل چهارم تحت عنوان«طوفان نوح جهانی است یا منطقه ای» به موضوعاتی چون دیدگاه تورات، مورخان و مفسران اسلامی دربارة عمومیت طوفان، و اولوالعزم در منطق قرآن و حدیث پرداخته، تنها دو تن از پیامبران اولوالعزم(پیامبر خاتم(ص) و حضرت ابراهیم(ع) را دارای رسالت جهانی دانسته و برای سه پیامبر اولوالعزم دیگر از جمله حضرت نوح(ع) رسالتی قومی و منطقه ای اثبات کرده و سپس شواهد و دلایل قرآنی، تاریخی و باستانشناسی خود را در تأیید رسالت قومی نوح و منطقه ای بودن طوفان آورده است.