جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

این پروژه تحقیقاتی با عنوان «تحلیل بلایا در آینه قرآن و احادیث» در پی آن است که به بررسی و تحلیل بلایا بپردازد و جواب مناسبی برای وجود آنها در عالم پیدا کند و از سوی دیگر شبهاتی را که از این طریق به صفات خدا وارد می شود، پاسخ دهد. پروژه حاضر به منظور تجزیه و تحلیل موضوع، سئوالات زیر را مطرح کرده است: 1.ماهیّت بلایا چیست؟ 2.ابتلاء چیست و چه فلسفه ای دارد؟ 3.وجود بلاها، چه اثرات مفیدی در زندگی انسان به دنبال دارد؟ 4.چرا خداوند جهان را به گونه ای خلق نکرد که خالی از بلایا باشد؟ 5.آیا وجود بلایا در عالم طبیعت با وجود خداوند یکتا و صفات والایش از قبیل علم، قدرت، حکمت، عدل و خیرخواهی او در تضاد است؟ با توجه به ماهیّت موضوع، اهداف تحقیق و امکانات موجود از میان روش های پژوهش از روش «توصیفی- تحلیلی» برای انجام تحقیق استفاده گردیده است. پس از مطالعه سابقه موضوع در کتب مرتبط با آن از جمله قرآن کریم، کتب معتبر حدیثی، کتب فلسفی و کلامی و جمع آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آنها با استفاده از دیدگاه صاحب نظران، مفسران و اسلام شناسان نتایج زیر به دست آمد: «بلا» در اصل به معنی کهنگی و فرسودگی است، سپس به آزمایش کردن بلا گفته شده است. به غم و اندوه هم «بلا» می گویند چرا که جسم و روح انسان را فرسوده می کند. «بلا» مفهومی گسترده دارد که هر دو مفهوم «ابتلاء و آزمایش» و «شرور» را در بر می گیرد. «ابتلا» سنّتی است الهی که متکی بر سنّت هدایت عامّه الهی است و در مورد همه انسان ها در هر مکان و هر زمانی جاری است. خداوند انسان ها را به منظور آشکار نمودن استعدادهای درونی، تمییز، ظهور افعال به منظور پاداش و کیفر ، تأدیب و تمحیص می آزماید. «بلایا» اثرات مفیدی برای انسان به ارمغان می آورند تا آنجا که از آنها به عنوان مقدمه و مادر خوشبختی ها یاد می شود؛ تحریک عزم و اراده برای موفقیّت، تأثیر شگرف در خودسازی، کمال وارتقاء درجه، محبت الهی، نفی استکبار و ایجاد تزلزل درونی همگی از تأثیرات مفید بلایا در زندگی انسان است. «بلایا» ناشی از تضادها و تزاحم هایی است که در عالم طبیعت وجود دارد و این تضادها و تزاحم ها ناشی از مادّی بودن جهان طبیعت است، نه قادر یا عادل و یا حکیم نبودن خداوند. فرض موجود مادّی که هیچ تغییر و تبدّل و تزاحمی در آن راه نداشته باشد، فرض امری تناقض آمیز است، اگر چه جهانی که ما در آن زندگی می کنیم از نظر حسن و زیبایی در حدّ عالم مجرّدات نیست، ولی به لحاظ مرتبه ی وجودی خویش بهترین نظام می باشد، چرا که فرض مادّی بودن وجود، از تضاد، تزاحم و فساد در طبیعت خالی نیست. از سوی دیگر بسیاری از «بلایا» ناشی از افعال و کردار ناشایست انسان است که براساس سنن تکوینی جهان، اثراتش به خود انسان باز می گردد. کلید واژه: بلا، امتحان و آزمایش، خیر، شّر، عدل الهی، حکمت الهی، قدرت و خیر خواهی خداوند.

روش تحقیق این پایان نامه ای واژه ای است.نویسنده، پس از گردآوری آیات حاوی واژه ذکر که شمار آنها به 292 آیه می رسد، آنها را بررسی و تحلیل کرده است. مباحث این پایان نامه عبارتند از: ذکر در لغت و اصطلاح، نماز مصداق اعلای ذکر، ذکر لفظی و عملی،مقام رفیع ذاکر، لوازم ذکر، مراتب ذکر نزد عرفا، موانع ذکر و آثار ارزشمند ذکر.

اطلاعات غیبی اطلاعاتی هستند کنه از طریق حواس نیامده باشند. غیب به طور کلی به مطلق و نسبی تقسیم می شود و غیب مطلق آن است که با حواس قابل درک نباشد. مفهوم ایمان به غیب، ایمان به عالم ماوراء الطبیعه است. که در محدوده حواس آدمی نمی گنجد. پیامبران و امامان علیهم السلام دارای علم غیب هستند. علم غیب پیامبر اسلام و امامان از سایر پیامبران بیشتر است. علم غیب پیامبر و امام مانند علم خداوند ذاتی نیست و این علم را خداوند به آنها موهبت کرده است. علم غیب پیامبر و امام مطلق نیست بلکه طبق نص قرآن کریم محدودیتهایی دارد. بسیاری از علوم غیبی پیامبر و امامان علیهم السلام بالفعل است و برخی از علوم آنها ارادی است. یعنی اگر می خواستند خدا آنها را آگاه می کرد. زبان روایات و به تبع دیدگاه علما درباره علم غیب پیامبر و امام علیهما السلام یکسان نیست، گروهی علم امام را ارادی و محدود و گروهی علم امام را نامحدود و حضوری می دانند. بر طبق نصوص وارده و روایات تاریخی (بنا بر معتبر بودن آنها) علی علیه السلام و امام حسین علیه السلام از زمان شهادت خود اطلاع تفصیلی داشته اند ولی در مورد سایر امامان می توان گفت اطلاع اجمالی داشته اند ولی اطلاع تفصیلی آنها مورد اختلاف است. بر اساس یک دیدگاه امامانی که با خوردن سم از دنیا رفته اند هنگام خوردن سم نه توجه نفس داشته اند و نه اراده آگاهی یافتن از وجود سم داشته اند. ولی اگر می خواستند به اذن خداوند آگاه می شدند. امکان آگاهی از غیب برای انسانها(غیر پیامبر و امام) نیز وجود دارد. علم ائمه به احکام دین و شریعت عقلا واجب است ولی علم آنها به امور غیبی عقلا واجب نیست. در این پژوهش در مراجعه مستقیم به قرآن و روایات استفاده شده و دیدگاه علما مورد استفاده و نقد قرار گرفته است./

ارائه تحلیلی کلی از ماهیت، اهداف و ویژگی های قصه های قرآنی است. پژوهش حاضر در شش فصل تدوین شده است؛ نویسنده ابتدا بررسی چگونگی «پیدایش قصه» و اقسام قصه پرداخته و در فصل مستقلی از «قصه در قرآن» بحث کرده است که شامل ترتیب تاریخی، ترتیب قرآنی و گسترة قصه می باشد. «تحلیل کلّی از قصص قرآن» عنوان فصل دیگری است که به بررسی علل استفاده قرآن از قصه، اهداف قصص قرآن، ویژگی های قصص قرآن و منابع قصص قرآن پرداخته است. نویسنده در ادامه به «تحلیل احسن القصص» توجه نموده و انگیزه کلی این قصه، بیان احسنیت آن، یوسف در کنعان، در مصر، در زندان و یوسف در منصب وزارت را تبیین کرده است. در فصل پایانی نیز به «عناصر مهم قصص قرآن» اشاره می کند و از مباحثی چون نقش شخص در قصه، اشخاص در قصص قرآن، حادثه و انواع گفتگوها بر اساس عناصر تشکیل دهنده آن، سخن گفته است.

در این پایان نامه به بررسی مشترکات روایی اهل سنت و شیعه در تفسیر آیات جزء پنجم قرآن با استفاده از دو تفسیر نورالثقلین و الدرالمنثور پرداخته شده و مطالب آن آن در سه فصل با این مباحث تنظیم و تدوین یافته است: در فصل اول، مشترکات روایی اهل سنت و شیعه در جزء پنجم و در فصل دوم، تحلیل و بررسی آن احادیث آورده شده است. در فصل سوم، با عنوان گامی در جهت شناسایی راویان حدیث، راویان احادیث شرح شده اند. روایات، ذیل آیات مربوط به احکامی چون نکاح متعه، حکم تحریم ازدواج با محارم، نشوز و احکام آن، نماز خوف، آثار تربیتی نماز، عدالت شرط تعدد همسر، گناه کبیره و جز آنها آمده است

مباحث اصلی ین تحقیق در سه فصل آمده است. درفصل اول تعریف حرف و حروف مقطعه و حروف مقطعه در قرآن ودر فصل دوم نظرات مختلف درباره حروف مقطعه آغاز برخی از سوره های بررسی شده است؛ نظیراینکه این حروف از متشابهات قرآن است یا وسیله تنبیه کفار یا اسامی خداوند، پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله، قرآن وسوره های قرآن یا سوگندهای الهی و یا دلیل اعجازقرآن . در فصل سوم حروف مقطعه هر یک از سوره هابطور جداگانه بررسی شده است.

تحقیق حاضر، به روش کتابخانه ای انجام شده است و از کتابهای تفسیری شیعه و سنی که آیات را از جنبه بلاغتی نیز بررسی کرده اند، استفاده شده است. از آنجا که قرآن کتابی است به عنوان سند نبوت پیامبر(ص) و منبع اصلی هدایت امت، مهم ترین و زیبا ترین روش حکیمانه خداوند برای برنامه انسان سازی، استفهام هایی است که به صورت غیر مستقیم آورده است. در این تحقیق4 به جستجوی استفهام های مجازی قرآن کریم پرداخته شده است. استفهام از اقسام انشاءطلبی است و انشاءطلبی در ذیل علم معانی قرار می گیرد، به استفهام انشاءطلبی می گویند زیرا متکلم طلب چیزی می کند، که در هنگام سؤال وجود ندارد. استفهام در یک تقسیم بندی کلی به دو نوع، حقیقی و مجازی تقسیم می شود استفهام حقیقی یا توضیحی، انسان از مسایلی بی خبر است و مایل به درک حقیقت آن است: اینگونه سؤال در افعال خداوند جایز است. ولی در استفهام مجازی یا اعتراضی هدف توضیح نیست ایراد است؛ این نوع سؤال در افعال خداوند حکیم معنی ندارد. خود استفهام مجازی به معانی مختلف به کار می رود. که ما استفهام هایی را از طرف خداوند صورت پذیرفته به 12 نوع تقسیم و آیات را در ذیل این انواع ذکر کرده ایم

نویسنده در این تحقیق ابتدا تعریفی لغوی و اصطلاحی از واژه تناسب به دست داده و سپس جهت دستیابی به جلوه هایی از زیبایی های نظم و ارتباط بین آیات سوره های اعلی تا ناس، مباحث ذیل را آورده است: ارتباط سوگندهای سوره با یکدیگر، تناسب آغاز و انجام هر سوره، تناسب وجه تسمیه سوره، محتوا و اهداف آن، هماهنگی و ارتباط هر سوره با سوره مجاور

پژوهشی در بیان انواع مختلف علم بیان در قرآن و ذکر مصادیق آن ها در جزء 28 است. تحقیق حاضر در چهار فصل تدوین شده است. ابتدا به مباحثی پیرامون ضرورت فنون بلاغی قرآن، چگونگی اسلوب خاص زبان قرآن، با نظر به اقوال برخی از مفسران و معرفی یازده نمونه از مهمترین تفاسیر بلاغی قرآن کریم پرداخته است. نویسنده در فصل دیگر به جنبه ای از اعجاز بلاغی قرآن که اعجاز بیانی معروف است پرداخته، وی برای شناخت فنون بلاغی، تشبیه، کنایه و مجاز، به تعریف، توضیح و تقسیمات آن ها اشاره کرده و برای هر یک نمونه هایی از کاربرد آن ها در قرآن را ذکر کرده است. در فصل پایانی نیز شواهد تشبیه، کنایه، مجاز و استعاره در جزء 28 قرآن را بیان کرده که نمونه هایی از آن عبارتند از: کنایه ایماء 42 مورد، کنایه تلویحی 3 مورد، کنایه تعریضیه 3 مورد، استعارات 13 مورد، انواع مجاز 11 مورد و تشبیهات 9 مورد.

تحریف و تغییر در قرآن به گونه های مختلفی قابل تصور است، اما فقط تحریف و تغییر در الفاظ قرآن به گونه ای که باعث تغییر در معنا و مفهوم مورد اراده خداوند شود با اصل تحریف ناپذیری قرآن منافات دارد و مدعیان تحریف در این مورد تحریف به کاهش یا جابه جایی الفاظ قرآن را در فاصله زمانی رحلت پیامبر ( ص) تا یکی شدن مصحف ها در زمان عثمان – خلیفه سوم- ادعا کرده اند. اما خداوند خود، متکلم قرآن است و متعهد به حفظ قرآن از هر گونه تغییر و تبدیل شده است و روایات معتبر رسیده از معصومین هم بر تحریف ناپذیری قرآن دلالت می کند و سخن علما و بزرگان اسلام، تواتر و تحریف ناپذیری قرآن را تأیید و تصدیق می کند. همچنین عقل حکم می کند که قرآن به عنوان معجزه جاویدان و دلیل صدق نبوت رسول خاتم و آخرین برنامه بشر به سوی هدایت و سعادت باید برای همیشه مصون از هرگونه تحریف و تغییر باشد وگرنه با هدف خداوند از نزول قرآن منافات پیدا می شود و محال است که حکیمی چون خداوند نقض غرض کند. با وجود دلایل قاطع بر تحریف ناپذیری قرآن، ادعای تحریف در قرآن به وسیله دشمنان و حتی گاهی دوستان ساده لوح به واسطه بعضی از اقوال و روایات بی اعتبار مطرح شده است و حتی ناجوانمردانه این تهمت را به شیعه نسبت داده و لغزش فکری چند تن معدود، هم چون میرزا حسین نوری را به حساب یک مذهب گذاشته اند، در حالی که بزرگان شیعه هم راه و هم زبان با سایر بزرگان اسلام بر اصل تحریف ناپذیری قرآن تأکید دارند و به همه شبهه های مطرح شده از طرف کسانی چون میرزای نوری جواب قاطع و محکمی داده و با تمام توان خود از ساحت مقدس قرآن دفاع کرده اند و مهم تر از این شیعه ( امامیه) روایات تحریف قرآن را اگر دارای تفسیر و تأویل درستی نباشند، بی اعتبار و بی ارزش می دانند، و از نظر شعه ( امامیه) هرگز اقوال و روایات نمی توانند بر قرآن خدشه ای وارد کنند و این قرآن است که بر همه چیز از جمله روایات سیطره دارد و با چنین بینشی دیگر جایی برای اتهام تحریف در قرآن به شیعه باقی نمی ماند. از سوی دیگر در میان منابع اهل سنت اقوال و روایات بسیاری در مورد تحریف در قرآن وجود دارد که اهل سنت همه آنها را بی اعتبار و بی ارزش نمی دانند و برای رهایی از تهمت تحریف در قرآن با نسخ تلاوت بعضی از آیات از طرف خداوند و فراموشی بعضی از آیات توسط پیامبر ( ص)، روایات تحریف در قرآن را توجیه می کنند که خود زشت تر و بدتر از قایل شدن به تحریف در قرآن است، با این وجود آنها شیعه را متهم به اعتقاد به تحریف در قرآن نموده و در این مورد شیعه را تکفیر کرده اند در حالی که خود به این تهمت سزاوارترند. بر همین اساس این تحقیق در سه بخش تنظم شده است که بخش اول در مورد تحریف و دلایل تحریف ناپذیری قرآن می باشد که در فصل اول آن، تحریف قرآن و تاریخچه ادعای آن و در فصل دوم آن، دلایل تحریف ناپذیری قرآن اعم از دلایل عقلی و نقلی مورد بحث قرار گرفته است که در دلایل نقلی، قرآن، سنت، تواتر و اجماع علما مورد توجه می باشد و بخش دوم، مسلئه تحریف در قرآن از منظر شیعه ( امامیه) می باشد که در فصل اول آن، اتهام اعتقاد به تحریف در قرآن به شیعه و دلایل اختصاصی شیعه ( امامیه) در مورد عدم تحریف در قرآن و در فصل دوم آن، بحث در مورد شیعیان مدعی تحریف در قرآن و شبهه ها و ادعاهای آنان و جواب علمای شیعه ( امامیه) گنجانده شده است و بخش سوم، مسلئه تحریف در قرآن از منظر اهل سنت می باشد که در فصل اول آن، اقوال و روایات تحریف در قرآن از منابع اهل سنت و در فصل دوم آن، جواب اهل سنت به این روایات و اقوال و محکومیت آنها در این مسئله، مورد بحث قرار گرفته است. همچنین با آنکه دسترسی به منابع دست اول روایی شیعه و به خصوص اهل سنت آسان و ساده نبوده، اما سعی شده تا روایات و اقوال از کتاب های معتبر نزد شیعه ( امامیه) و اهل سنت استفاده شود و بقیه مطالب هم تا حد امکان از کتاب های معتبر نزد بزرگان و علمای شیعه ( امامیه) نوشته شده است. کلید واژه ها: قرآن، علوم قرآنی، تحریف، شیعه، اهل سنت.