مرور درختی موضوعات | کتابخانه مجازی الفبا

بررسی حقیقت جهان هستی و چگونگی تکامل آن از جمله مسائل مهم فلسفه اسلامی است. چرا که شناخت جهان هستی و نحوه ی تکامل موجودات آن بالاخص تکامل انسان، نقش اساسی در هدف‌مندی زندگی بشر دارد. جهان‌بینی مادی، نظام هستی و غایت تکامل انسان و دیگر موجودات را به عالم ماده منحصر کرده است .که با نابودی آن، هستی پوچ و باطل می‌گردد، اما در جهان‌بینی توحیدی برای مجموعه جهان غایت اخروی و ملکوتی اثبات می‌شود. خاستگاه مسأله تکامل در فلسفه غرب علوم تجربی بوده است .که درآن بستر مراد از تکامل تحول نوعی به نوع دیگر است . در حالی که خاستگاه سیر تکاملی جهان بر اساس حکمت متعالیه با تکیه بر آیات قرآن، علوم تجریدی است که مبتنی بر تحول وتکامل نوع واحد است به تعبیر دیگر یک نوع در سیر تکاملی نقائص وجودی را رها می کند،و درجات وجودی را با نظم طبیعی و فطری طی می‌نماید. .از آنجایی که مجردات تمام کمالات وجودی را بالفعل دارا هستندوهیچ حالت منتظره‌ای ندارند مسأله اصلی تحقیق حاضر منحصر می گردد به اینکه در حکمت متعالیه چگونه همه موجودات اعم از جماد، نبات، حیوان و انسان می‌توانند از مرحله مادی تا مرز عقلانی شدن پیش بروند ؟ ملاصدرا موضوع تکامل جمادات، نباتات، حیوانات و انسان‌ را بر اساس مبانی چون اصالت وجود، تشکیک وجود، اشتراک معنوی وجود و حرکت جوهری تبیین کرده است . پژوهش حاضر تکامل موجودات را به روش کتابخانه‌ای توصیفی – تحلیلی در گستره‌ی کتب فلسفی وتفسیری صدرالمتالهین وپیروان حکمت متعالیه علامه طباطبایی وآیت الله جوادی آملی به رشته تحریر درآمده است . در نهایت به این نتیجه دست یافتیم که هر ماهیتی از عالم طبیعت با چهار نحو وجود موجود است که ذات حق تعالی به حکمت خود برای هر جسم طبیعی یک مبدأ فاعلی، جوهر نفسانی، صورت محرّکه، امر ملکوتی و به ودیعت نهاده است که مایه قوام و کمال نوع و عامل تقرّب او به خالقش است و بدین طریق هر ماهیتی در سیر تکاملی‌اش از مرتبه‌ی وجود طبیعی محسوس به وجود مثالی،واز وجود مثالی به وجود عقلی ودر آخرین مرحله از وجود مجرد عقلی به اعلی مرتبه وجود یعنی ؛ وجود الهی و فنای در ذات الهی بعد از گذراندن عالم دنیا وبرزخ انتقال می‌یابند. در قرآن کریم نیز غایت وهدف تمام موجودات رجوع الی الله ورسیدن به مطلوب ذاتی یعنی همان رحمت الهی است.

نظام تعلیم و تربیت، با تعلیم و تزکیۀ نیروی انسانی، تلاش می‌کند از عمده‌ترین مشکلات جامعه بشری مانند جرم و جنایت، بی‌عدالتی اجتماعی، جنگ و خونریزی، انحطاط اخلاقی و فساد اقتصادی پیشگیری نماید. این نظام برای رسیدن به چنین اهدافی، باید اهداف حیطۀ عاطفی را پرورش دهد. تجربه نشان می-دهد که جهان‌بینی انسان که محصول نگاه فلسفی او است، نقش و تأثیر به‌سزایی بر جهت‌گیری تربیت عاطفی او دارد. نگاه ادیبانه و ژرف جلال‌الدین محمد بلخی به هستی، به‌عنوان یکی از ادبا، حکما و عرفای بزرگ اسلامی، رهگشای بسیاری از طالبان طریق حقیقت می‌باشد. در این پژوهش، سعی شده برخلاف رویکرد روانشناسان غربی، که عواطف عالی انسانی را همسطح با احساسات برمی‌شمارند، بر اساس جهان-بینی مولوی که بر پایۀ جهان‌بینی اسلامی و معتقد بر شناختی بودن عواطف استوار است، به تربیت عاطفی توجّه شود. هدف اصلی این پژوهش، در راستای رشد معنوی و روحانی و اعتلا جویی آدمی، بررسی تأثیر هستی‌شناسی مولوی بر تربیت عاطفی از طریق شناختن و شناساندنِ نگاه این عارف والامقام، نسبت به خدا، انسان و دنیا و به پشتوانۀ معارف به‌دست آمده، پرورش عواطف مثبت همچون نوع‌دوستی، اخلاص، ایثار و محبّت و درمان عواطف منفی مانند حسد، کینه و خشم می‌باشد. در این تحقیق با استفاده از روش توصیفی – استنتاجی، آثار مولوی و شرح‌ها و منابع دیگر مربوط به این آثار، بررسی و مبانی خدا‌شناسی، انسان-شناسی و جهان‌شناسی وی استخراج و تأثیرات این دیدگاه‌ها بر تربیت عاطفی، و ارتباط آن‌ها با هدف اصلی این تحقیق، یعنی بررسی طربناکی و در اوجْ نشستن مولوی بر قلّه‌های اطمینان و آرامش، به‌عنوان الگوی رشد‌یافتگی و اعتلا، مورد مداقّه قرار گرفت. از تجزیه و تحلیل این مبانی، اصولی منتج و به اتّکای این اصول و در راستای دستیابی و ارتقای اهداف تربیت عاطفی، روش‌های مناسب مانند: نماز با حضور قلب و خالصانه، آگاهی و معرفت، اخلاص، انفاق، قناعت، صبر، صدق و راستی، دوری از خشم، حسد، تجاوز و زیاده‌خواهی، فروتنی، ترحّم بر دردمندان و دوری از قساوت قلب و تکبّر، کم خوابیدن، اعتدال در خوردن و ... ، استخراج گردید.

مجموعه مقالات همایش جهانی حکیم ملاصدرا جلد ششم- ملاصدرا هستی شناسی و مسائل پیرامونی این کتاب جلد ششم از مجموعه مقالات همایش جهانی حکیم صدرالمتألهین شیرازی است. جلدهای قبل این مجموعه مشتمل بر مقالات سه مقوله زیر بود: ۱٫ مطالعات مربوط به مکتب ملاصدرا و حکمت متعالیه؛ ۲٫ مطالعات تطبیقی درباره ملاصدرا و دیگر فلاسفه و مکاتب فلسفی آنها؛ ۳٫ مطالعات تطبیقی در موضوعات مطرح میان فلاسفه و اندیشمندان اسلام و غرب. در این جلد مقالات مقوله چهار با عنوان «هستی شناسی» و مقوله پنج با عنوان «مسائل فلسفی در تاریخ فلسفه» آمده است که از میان آنها ده مقاله از انگلیسی و یک مقاله از زبان فرانسه به فارسی ترجمه شده است و در فهرست کتاب بترتیب با علامت (*) و (**) مشخص شده است. دیگر مقالات این کتاب به زبان فارسی بوده و تنها ویرایش ادبی و صوری شده است.

باسمه تعالي 1- شرايط ظهور حضرت مهدي(عج) به‌قدري عجيب و عظيم است که انديشه‌هاي زيادي را جهت درک آن شرايط به خود مشغول مي‌کند تا انسان متوجه شود چگونه با ظهور آن حضرت، ابعاد پنهان و باطني عالم به ظهور مي‌آيد و سنگ و درخت با ياران مهدي(عج)سخن مي‌گويند. 2- بيش از آن‌که تصور شود حضرت مهدي(عج) از عالم غيب به عالم شهود مي‌آيد بايد به اين نکته توجه شود که عالم شهود نيز آنچنان صعود مي‌کند که مي‌تواند ظرف ظهور ابعاد غيبي حضرت مهديg گردد. 3- رابطه‌ي بين ظهور پيامبر آخرالزمان(ص) به عنوان حامل آخرين و کامل‌ترين دين و ظهور آخرين ولي خدا به عنوان حامل آخرين اسرار الهي ما را به اين تأمل دعوت مي‌کند که در آخرالزمان باطني‌ترين ابعاد هستي ظهور خواهد کرد. 4- وقتي حضرت سجاد در وصف منتظران حضرت مهدي(عج) مي‌فرمايند: «اَلْغيبةُ عِنْدَهُم بِمَنْزِلَةِ الْمُشاهده»[1] غيبت نزد آن‌ها همانند مشاهده است، مي‌فهميم زمانه جهت ظهور مهديg بايد آنچنان اوج بگيرد که ديگر عالم ماده حجاب بين انسان‌ها جهت رؤيت عالم غيب نباشد و اين مي‌رساند که ضروري است معارف خاصي به ميان آيد که بتواند انسان‌ها را به حضور عالم غيب سير دهد تا زمينه‌ي ظهور آن حضرت فراهم گردد. اولين قدم، روي‌برگرداندن از تمدني است که تماماً حسّي و حسّي‌زده است. 5- اعتقاد به توحيد و نافذبودن توحيد، اقتضا مي‌کند که متوجه باشيم توحيد الهي همچنان تاريخ را در مي‌نوردد و جلو مي‌آيد و روز به روز بيشتر ظهور مي‌کند تا منجر به توحيدي‌ترين شرايط و حاکميت موحد‌ترين انسان شود و در نتيجه در آخرالزمان انسان‌ها با تجلي کاملي از توحيد الهي روبه‌رو خواهند شد و اين يعني ظهورِ ابعاد باطني عالم هستي و پشت‌کردن به ظلماتي که مانع تجلي چنين توحيدي است. اين‌ها از نکاتي است که در اين کتاب مورد بحث و بررسي قرار گرفته و فرهنگ انتظار را معني کرده است تا معلوم شود بايد منتظر چه چيزي بود و چگونه خود را براي چنان شرايطي آماده کرد. به اميد آن‌که قدمي به سوي ظهورِ باطني‌ترين بُعد هستي برداشته باشيم.

تحلیلی از مبادی هستی‌شناسی تطبیقی نظریه «هرم هستی»، که بخشی از رساله دکتری حائری است، طرحی جدید برای تبیین رابطه واحد و کثیر است. وی مدعی است که وحدت وجودی که او براساس نظریه هرم هستی بیان کرده، با وحدت وجود عرفانی متفاوت است و می‌توان آن را «وحدت وجود منطقی» نامید و از آن طریق می‌توان ارتباط کثرت حقیقی را با واحد حقیقی بیان کرد این مجموعه آثار شامل آثار سیاسی، فلسفی و الهیات دکتر حائری یزدی است که از چاپ نخستین برخی از این آثار بیش از پنج دهه گذشته است. از این مجموعه تاکنون آثار علم کلی، کاوشهای عقل نظری، کاوشهای عقل عملی، آگاهی و گواهی با ویرایش و مقدمات دکتر محقق داماد، رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم، منتشر شده اند. همچنین کتابهای هرم هستی، متافیزیک، الحجه الفقه و التعلیقات نیز منتشر خواهند شد. از دکتر مهدی حائری آثار محفوظ و یادداشتهای پراکنده ای به جای مانده که برخی از آنها عبارتند از: حاشیه بر منظومه سبزواری، حاشیه بر مشاعر ملاصدرا، حاشیه بر اسفار ملاصدرا، حاشیه بر شفای ابن سینا، مقالات و سخنرانیهای ارائه شده در کنفرانسهای بین المللی و دروس ارائه شده در انجمن حکمت و فلسفه ایران در این مجمومه منتشر می شوند.

مارتین هایدگر در آثار متأخر خود تشریح می‌کند که متافیزیک به مثابه هستی‌ـ‌خداشناسی چگونه با توجه صرف به هستندگان آنها را از یک سو به جهت چیستی یا ذات مورد بررسی قرار می‌دهد و از سوی دیگر به جهت بودگی و قرار گرفتن در زنجیرۀ علّی ذیل برترین هستنده یا همان خداوند. وی با نگاه نقادانه به ساختار هستی‌ـ‌خداشناسی متافیزیک، بر آن است تا تبیین کند که رویکرد هستی‌ـ‌خداشناسانه هم سبب از دست رفتن فهم هستی شده و هم در نتیجۀ آن الوهیت را از جایگاه اصلی خود خارج کرده است. در این مقاله بر آنیم تا معنای هستی‌ـ‌خداشناسی را در تفکر هایدگر متأخر بررسی کنیم و بدین منظور در پی آن هستیم که چگونه متافیزیک نزد هایدگر از نگاه همدلانۀ هستی‌شناسی بنیادین به رویکرد انتقادی هستی‌ـ‌خداشناسی تغییر جایگاه پیدا کرد و آثار دورۀ گذار و دورۀ متأخر وی را بدین منظور مورد تأمل قرار می‏دهیم. در این مقاله با تبیین ساختار هستی‌ـ‌خداشناسانۀ متافیزیک از منظر هایدگر نشان خواهیم داد که چگونه هستی مغفول واقع شده سبب تولد الهیات متافیزیکی شده است.

ملاصدرا در قبال مبنای اصالت وجود و اعتباریت ماهیت دو رویکرد متفاوت دارد. این تفکیک بدان جهت است که وی در تبیین مبنای اصالت وجود در برخی مواضع مویداتی را ذکر می کند که گاهی گویای تحقق تبعی ماهیت بوده و گاهی نیز مستلزم نفی هرگونه تحقق خارجی ماهیت است. این تفاوت باعث شده تا صدرا در قبال برخی مسائل نظام فلسفی خویش دارای دو نگرش باشد که البته در غالب این مواضع نگرش نهایی وی متلائم با مبنای نفی تحقق ماهیت در عالم خارج است. در مطالعه حاضر بر اساس این شاخصه برخی پیامدهای هستی شناختی مبنای اصالت وجود از جمله مساله کلی طبیعی، بازنگری در ذات و هویت اشیاء، نظریه مهم حرکت جوهری و تشکیک در وجود مورد بررسی قرار گرفته شده است. این بررسی موید آن است که ملاصدرا در مواضع مذکور دو نگرش کاملا متفاوت داشته و نگرش نهایی وی در ین خصوص متلائم با نگرش خاص وی در مبنای اصالت وجود(رویکرد خاص)است.